हयमूर्धा, लवणः, नमुचिः, श्रृङ्गकः, यमः, पातालकेतुः, मयः, पुष्करश्च—एतेनासुरतीर्थानि शुभाशुभानि परिवेष्टितानि सन्ति। प्रभासतीर्थं, भार्गवतीर्थं, अगस्त्यतीर्थं, तथा नरनारायणतीर्थं च—एतानि ऋषीणां पुण्यानि तीर्थानि। वसिष्ठः, भरद्वाजः, गौतमः, कश्यपः, मनुश्च—एते चान्ये च मुनयः, हे नारद, ऋषीणां तीर्थानि पुण्यानि कृतवन्तः। अम्बरीषः, हरिश्चन्द्रः, मान्धातृ, मनुः, कुरुः, कनखलः, भद्राश्वः, सगरश्च—एते तथा अन्ये नराः, हे महर्षे, पुण्यानि तीर्थानि स्थापितवन्तः। यशः, फलम्, श्रीश्च हेतोः एतानि तीर्थानि अत्र स्थापितानि, हे नारद। ये दिव्यानि तीर्थानि स्वयम्भूतानि त्रिषु लोकेषु पृथक् पृथक् दृश्यन्ते, तानि पुण्यानि तीर्थानि कथ्यन्ते। एषा तीर्थानां विशेषता मया कथिता। अथ त्रिदेवतीर्थं यत् परम् उच्यते, तस्य विविधरूपाणि विस्तारतः वद। यावत् एतदन्ये तीर्थानि सन्ति, तावत् यज्ञादिकं क्रियते, त्रैविध्यं न दृश्यते। गङ्गा नदी सर्वेषां नद्यः श्रेष्ठा, सर्वकामदायिनी च, सा त्रैविध्या, हे मुनिश्रेष्ठ, तस्याः उत्पत्तिं शृणु। दशसहस्रवर्षाणि अतीतानि, तदा देवकार्ये काले, ताटकः मम वरप्रभावात् अतीव गर्वितो जातः। तेन बलिनाऽमरतुल्येन सुरराज्यम् अधिकृतम्। तदा देवा इन्द्रमुख्याः शरणं जग्मुः। ते सर्वे देवाः संनताः समुद्रशायिनं विष्णुं, लोकपितामहम्, एकचित्तेन उपगम्य, प्रार्थयन्ति स्म—“त्वं लोकपालकः, ईश्वरः, देववृद्धिकरः, सर्वस्वामी, जगतः कारणम्, त्रैविध्यरूपः, त्वां वन्दामः। त्वमेव लोककर्ता, असुरविनाशकः, जगदीश्वरः, सृष्टिस्थितिसंहारकारणं, सर्वव्यापि च। त्रिषु लोकेषु देहिनां, क्लेशपीडितानां, त्वदन्यः नास्ति रक्षकः, हे कमललोचन। त्वमेव सर्वस्य पितामाता, सेवया सुलभः, कृपां कुरु, महाभयात् रक्ष। त्वदन्यः दुःखनाशकः कः?” “त्वं आदिकर्ता, वराहः, मत्स्यः, कूर्मः इत्याद्याकारः, तैः रूपैः अपि अस्मान् रक्षसि। देवगणाः राज्यं हृतवन्तः, भार्याः हृताः, स्थानानि अपि नष्टानि—किं कारणम्, हे भगवन्, त्वं न रक्षसि?” एवं स्तुतः श्रीशय्यायाम् स्थितः भगवान् जगन्नाथः उवाच—“भयस्य कारणं निर्व्यग्रं वदत।” तदनन्तरम्, ते सर्वे श्रीपतये ताटकवधं निवेदयन्ति स्म—“ताटकात् भीषणं रोमाञ्चकरं भयम् अस्माकं प्राप्तम्। युद्धेन, तपसा, शापेन वा, न वधः शक्यः। दशाहानन्तरं जातः बालः तस्य वधं करिष्यति। अन्यः उपायः न विधीयताम्।” पुनः नारायणः उवाच—“मम वा, मम प्रभोः, वा देवानां वा न वधः भविष्यति। यदि ईश्वरात् शक्तिसम्पन्नः बालः जायेत, तदा ताटकस्य वधः स्यात्। तस्मात् सर्वे मुनिभिः सह पत्न्यर्थे प्रयत्नः क्रियताम्।” एवं संकल्प्य, देवा हिमवन्तं रत्नमयगिरिं, तस्य प्रियतमा मेनाम् च जग्मुः। ते सर्वे हिमगिरेः भार्यया सह इदं वचः ऊचुः—“दक्षकन्या, जगन्माता, या पर्वते स्थिताऽशक्ति—बुद्धिः, प्रज्ञा, धैर्यं, मेधा, लज्जा, पुष्टिः, सरस्वती च—एवं रूपेण सा लोके स्थित्वा, देवकार्यसिद्धये, भवद्भ्यां गर्भे प्रविश्य जनिष्यते। या जाता सा जगन्माता, शम्भोः पत्न्यर्थे भविष्यति, अस्माकं च भवद्भ्यां च रक्षिका स्यात्।” हिमवान् तद्वचनैः प्रमुदितः, मेना च महोत्साहसमन्विता, “एवं भवतु” इति प्रोचतुर्ब्रूताम्। एवं गौरी, लोकधारिणी, हिमवतः कुले जाता, शिवे नित्ययुक्ता, तं चिन्तयन्ती, स्थिरा, तन्मयी च। तस्यै देवा ऊचुः—“ईश्वरस्यार्थे तपः कुरु।” ततो हिमगिरौ गौरी महत्तपः अकरोत्। पुनः सर्वे चिन्तयामासुः—“ईश्वरः तां वा, स्वं वा, अन्यं वा चिन्तयति, न वयं जानिमः। भगवतः विचारः कः?” “ईश्वरः मेनाकायाः कन्यायाम् चित्तं स्थापयतु। उपायः क्रियताम्। ततः सर्वैश्वर्यम् लभ्यते।” तदा वाक्पतिः प्राज्ञः सुमनाः उवाच—“कौमारः मदनः, कन्दर्पः, पुष्पधन्वा, सः शुभैः पुष्पबाणैः शान्तं शिवं तुदतु। तेन अपि त्रिनेत्रः भगवन् काम्यायां चित्तं स्थापयिष्यति। ततः निश्चितं हरः गिरिजां विवाहयिष्यति। यस्य बाणाः सर्वत्र न कदापि शिथिलाः, तेन, जगद्धारिण्याः गर्भे, शिवस्य पुत्रः भविष्यति। स त्रिनेत्रस्य पुत्रः ताटकं हनिष्यति। साहाय्यार्थं वसन्तः, पुष्पसमृद्धिकरः, तत्र अस्तु। हर्षेण कामाय एषः अर्प्यताम्।” एवं संकल्प्य, देवा मदनं वसन्तं च शिवाय प्रेषयामासुः।