अरुन्धत्याः यथा धर्मपत्नीषु श्रेष्ठत्वं प्राप्तं, तथा सर्वेषां तीर्थानां मध्ये पुरुषोत्तमः परमः स्मृतः। यथा मोक्षविद्या सर्वेषां विद्यावर्गेषु उत्तमा मन्यते, एवं पुरुषोत्तमः तीर्थेषु श्रेष्ठः। यथा नरपतिः पुरुषेषु, कामधेनुश्च गोषु अग्रणी, एवं पुरुषोत्तमः सर्वेषां तीर्थानां मध्ये प्रमुखः। यथा सुवर्णं रत्नेषु श्रेष्ठं, वासुकिः सर्पेषु, तथा पुरुषोत्तमः तीर्थेषु परमः। यथा प्रह्लादः दैत्येषु, रामश्च शस्त्रधारिणां मध्ये श्रेष्ठः, एवं पुरुषोत्तमः तीर्थानां मध्ये प्रमुखः। यथा मकरः जलचराणां मध्ये, सिंहश्च मृगेषु प्रधानः, एवं पुरुषोत्तमः तीर्थेषु परमः। यथा क्षीरसमुद्रः सागरेषु, नद्यां च नदपतिः श्रेष्ठः, तथा पुरुषोत्तमः तीर्थेषु प्रमुखः। यथा वरुणः जलचराणां मध्ये, यमश्च नियन्तॄणां मध्ये श्रेष्ठः, एवं पुरुषोत्तमः तीर्थेषु परमः। यथा नारदः दिव्यर्षीणां मध्ये श्रेष्ठः, एवं पुरुषोत्तमः सर्वतीर्थेषु प्रमुखः। यथा सुवर्णं धातुषु श्रेष्ठं, दक्षिणा च संस्कारेषु, तथा पुरुषोत्तमः तीर्थेषु परमः। यथा दक्षः प्रजापतीनां, कश्यपश्च मुनिषु श्रेष्ठः, एवं पुरुषोत्तमः तीर्थेषु प्रमुखः। यथा सूर्यः ग्रहेषु, प्रणवश्च मन्त्रेषु श्रेष्ठः, तथा पुरुषोत्तमः तीर्थेषु परमः। यथा अश्वमेधः यज्ञेषु श्रेष्ठः इति कथ्यते, तथैव द्विजश्रेष्ठ, तद्वै क्षेत्रं सर्वतीर्थेषु प्रमुखम्। यथा धान्यमौषधिषु श्रेष्ठं, तृणेषु तृणपतिः, एवं पुरुषोत्तमः सर्वतीर्थेषु परमः। यथा सर्वतीर्थोदकानां धर्मः संसारसागरं तारयति, तथैव सर्वतीर्थेषु सः परमपुरुषः परमः। द्विजश्रेष्ठ, सर्वतीर्थोदकानां, पुण्यक्षेत्राणां, जपस्य, यज्ञस्य, व्रतस्य, तपसः, दानस्य च फलं यथोक्तम्। हे ब्राह्मणाः, पृथिव्यां तस्मात् तुल्यं किमपि न पश्यामि; किमर्थं पुनः पुनरुक्तं विस्तरेण वदामि? सत्यं सत्यं पुनः सत्यं, तत् क्षेत्रं परममाहात्म्यम्; यः पुरुषोत्तमाख्यं स्थानं एकवारं अपि पश्यति, स सागरस्नानवत् शुद्धिं प्राप्नोति। यथा ब्रह्मविद्या एकवारं ज्ञाता न पुनः गर्भं प्राप्नोति, तथैव यत्र हरिः स्थितः, तस्मिन्परमपुरुषक्षेत्रे परमं पदं लभ्यते। तत्र वर्षमेकं, वा मासमात्रं, यः पूजयेत्; यद् जप्यते, प्रदीयते, यद्वा महत्तपः क्रियते, तत्सर्वं तत्र फलदायकम्। स योगिनां नाथः हरिः यत्र निवसति, तस्मिन् परमपदे, दिव्याङ्गनाभिः सह विविधान् भोगान् अनुभूय, तत्र गच्छति। कल्पान्ते पुनरपि मृत्युलोके आगत्य, सः उत्तमः पुरुषः योगिब्राह्मणकुले जायते, ज्ञाननिष्ठः ज्ञानपरायणश्च। वैष्णवयोगं प्राप्य, सः हरिसायुज्यं, कल्पवृक्षं, रामं, कृष्णं, भगवतं च लभते। मार्कण्डेयस्य, इन्द्रद्युम्नस्य, माधवस्य च महात्म्यम्, स्वर्गद्वारस्य यशः, सागरस्य नियमः, यथाक्रमं उक्तम्। शुद्ध्याः समयः, भागीरथ्याः संगमः, एतत्सर्वं तव कथितम्, यद् यच्छ्रेष्ठं त्वं श्रोतुमिच्छसि। इन्द्रद्युम्नस्य महात्म्यमपि मया उक्तम्; सर्वाश्चर्याणि वर्णितानि, परमपुरुषस्य रहस्यं, सनातनं, परमगोप्यं, पुण्यं, संसारमोचनं च। वयं तु अत्र पुण्यक्षेत्रविस्तारस्य श्रवणे न तृप्ताः; त्वं पुनः सम्पूर्णतया परमगोप्यं, परमं पुण्यक्षेत्रमाहात्म्यं, सर्वेषां तीर्थानां परं, वक्तुमर्हसि। एष एव प्रश्नः मया प्राचीनकाले नारदेन महता प्रयत्नेन पृष्टः; तदा तस्मै मया उक्तम्। तपसः, यज्ञस्य, दानस्य च, तीर्थानि शुद्धिकराणि स्मृतानि; एतत्सर्वं त्वत्तः श्रुतं मया, हे जगतां नाथ। स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले च, कतिमानि पुण्यक्षेत्राणि? तेषु सर्वेषु, कतमं नित्यं विशिष्टतमं? स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले च चत्वारि तीर्थानि सन्ति—दैवम्, ऋषे, दैत्यं, रक्तवर्णं च। त्रिषु लोकेषु मानुषाणां तीर्थानि देवादिभिः प्रसिद्धानि; तेषु च मानुषेषु, ऋषिभिः स्थापितं तीर्थं अतिशयेन उत्तमम्। ऋषिभ्यश्च तीर्थेभ्यश्च दैत्यानि जातानि, तानि पुण्यफलप्रदानि; दैत्येभ्यः दैव्यम् उत्पद्यते, सर्वकामदायकम्। यद् ब्रह्मविष्णुशिवैः स्थापितं, तद् दैव्यमुच्यते; एतेषां त्रयाणां संयुक्तात् यदुत्पन्नं, तस्मात् परं न किञ्चिद् ज्ञायते। त्रिषु लोकेषु तीर्थं शुद्धतमं इति कथ्यते; तेषु च जम्बूद्वीपे तीर्थं बहुगुणसम्पन्नं प्रसिद्धम्। जम्बूद्वीपे भारतवर्षं तीर्थं, त्रिषु लोकेषु विख्यातम्; हे पुत्र, तत् कर्मभूमित्वात् तीर्थमित्युच्यते। तत्र ये तीर्थानि मया उक्तानि, हिमालयविन्ध्ययोः मध्ये स्थितानि, षट् दिव्यप्रभवाः नद्यः च। एवं ब्रह्मन्, ये देवप्रसूता नद्यः दक्षिणसागरविन्ध्ययोः मध्ये, ताः द्वादश नद्यः श्रेष्ठाः इति कथ्यन्ते। भारतं पुण्यभूमित्वात्, देवैः पूजितं, कर्मभूमित्वाच्च, तस्मात् प्रसिद्धं भूमिरिति। ऋषिप्रसूतानि तीर्थानि, देवप्रभवाश्च, केषुचित् स्थलेषु दैत्यैः ग्रहीतानि; तानि दैत्यानि कथ्यन्ते। एवं पुण्यक्षेत्राणां, पुण्यनदीनां, तथा पुरुषोत्तमस्य महात्म्यं, क्षेत्रस्य च पुण्यफलप्रदत्वं, भारतभूमेः विशिष्टत्वं, सर्वेषां तीर्थानां मध्ये पुरुषोत्तमक्षेत्रस्य परमत्वं च, मुनयः, भगवतः वचनेन, श्रद्धया शृण्वन्ति।