शृणुत, द्विजश्रेष्ठाः। कस्यचित् पुण्यतीर्थस्य समुद्रतीरे, यथाविधि सम्यग् स्नात्वा, तत्र निर्मलः नारायणः सम्यक् पूजितः। ततः रामकृष्णसुभद्राभ्यः च समुद्राय च साष्टाङ्गं प्रणम्य, नरः शताश्वमेधसमानं फलम् आप्नोति। स सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वदुःखविवर्जितश्च, वृषदारकवत् कान्त्यायुक्तः सौन्दर्ययौवनविभूषितः भवति। स सूर्यसमप्रभया दिव्ययान्यया, गन्धर्वादिभिः सहितः, एकविंशति: कुलानि उद्धृत्य विष्णुलोकं प्रयाति। तत्र दिव्यैः अप्सरोगणैः सह शताधिकमन्वन्तरपर्यन्तम् उत्तमसुखान्यनुभूय, जरामरणवर्जितः रमते। पुण्यक्षये स सर्वगुणसम्पन्ने कुलोद्भवः, रूपवान्, सौभाग्ययुक्तः, कीर्तिमान्, सत्यवादी, जितेन्द्रियश्च भवति। वेदशास्त्रार्थवित् ब्राह्मणः यज्वा, विष्णुभक्तः, वैष्णवयोगं प्राप्य मोक्षं लभते। चन्द्रसूर्यग्रहणे, अयनसंधौ, विषुवे, युगादौ, षष्ठ्यां, ग्रहसंगमे, दिनान्ते च— आषाढकार्तिकमाघादिषु शुभतिथिषु, ये ब्राह्मणेभ्यः दानं कुर्वन्ति, ते अन्येषु तीर्थेषु सहस्रगुणितं फलमवाप्नुवन्ति। ये पिण्डप्रदानं तत्र विधिवत् कुर्वन्ति, तेषां पितरः अक्षयतृप्तिं प्राप्नुवन्ति। एवं समुद्रस्नानस्य फलं मया सम्यगुक्तम्। दानस्य पिण्डस्य च फलं धर्मार्थमोक्षफलदं, दीर्घायुष्यम्, कीर्तिं, यशः च ददाति। लोकानां भोगमोक्षप्रदं, श्रीदं, पापनाशनं, दुःस्वप्नविनाशनं, पुण्यदं, सर्वकामफलप्रदं च। पुराणं नास्तिकाय न वक्तव्यम्; तावत् तीर्थानि पृथक् पृथक् स्वमाहात्म्यं कथयन्ति। यावत् तीर्थराजस्य माहात्म्यं न श्राव्यते, तावत् पुष्करादीनि तीर्थानि स्वस्वफलानि ददाति। परं तीर्थराजः पुनः सर्वतीर्थफलप्रदः; सर्वे तीर्थसरित्सरांसि पृथिव्यां समुद्रे प्रविशन्ति, अतः स सर्वश्रेष्ठः। स एव सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठः, सर्वकामदः; यथा सूर्ये उदिते तमः नश्यति, तथैव तीर्थराजे स्नानेन पापं नश्यति। न कदापि न भविष्यति च तीर्थराजसमं तीर्थम्। यत्र श्रीनारायणस्य वासः, तत्र तीर्थराजस्य गुणान् कः वर्णयितुं शक्तः? यत्र नवतिकोट्यः तीर्थानि सन्ति, तत्र स्नानदानयज्ञजपदेवपूजादिकं यत्क्रियते, तत् अक्षयम् एव। ततः, द्विजश्रेष्ठाः, यज्ञाङ्गसमुत्पन्नं पुण्यतीर्थं यत्र पुण्यजलानि सन्ति, तस्मिन् इन्द्रद्युम्नसरोवरं गन्तव्यम्। तत्र गत्वा शुद्धात्मा, आचम्य, मनसा हरिं ध्यायित्वा, जले समुपसृत्य, एवं मन्त्रं पठेत्— "अश्वमेधाङ्गसम्भूत पुण्यतीर्थ महाप्रभो, अद्य स्नानं करिष्यामि, पापं मे हर, नमोऽस्तु ते।" एवं विधिना मन्त्रं उच्चार्य, स्नात्वा, तिलोदकेन देवर्षिपितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, आचम्य, संयतः स्थातव्यः। पितृभ्यः पिण्डप्रदानं कृत्वा, परमात्मानं पूजयित्वा, दशाश्वमेधसमानं फलं प्राप्नोति। सप्तपूर्वसप्तापरान् कुलान् उद्धृत्य, इच्छायानया स्वर्गमारुह्य, विष्णुलोकं याति। तत्र चन्द्रसूर्यतारकपर्यन्तम् उत्तमभोगैः रममाणः, तस्मात् देशात् गच्छन्, पुनरिह आगत्य, निःश्रेयसं प्राप्नोति। पञ्चतीर्थस्नानं कृत्वा, एकादश्यां उपोष्य, शुक्लपक्षे पञ्चदश्यां ज्येष्ठे परमात्मानं यः पश्यति, स पूर्वोक्तं फलं लभते; अच्युतधाम्नि सुखानि भुक्त्वा, पुनः परमां गतिं प्राप्नोति, यत्र पुनर्जन्म नास्ति। अथ शौनकः पप्रच्छ— "पितामह, माघादीन् अन्यान् मासान् परित्यज्य, ज्येष्ठमासं किमर्थं भूयः भूयः स्तौषि?" स पितामहः उवाच— "शृणुष्व, मुने, संक्षेपेण वक्ष्यामि। पृथिव्यां सर्वाणि तीर्थानि, सर्वाः नद्यः, सरांसि, पद्मवाप्यः, तडागकूपपुष्करिण्यः च, विविधाः नद्यः, समुद्रः च, ज्येष्ठशुक्लदशम्यां प्रभृति सप्तदिनानि, परमात्मनि सदा प्रकटानि भवन्ति। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठाः, तस्मिन्काले यत् स्नानदानदर्शनं देवतानां क्रियते, तत् सर्वम् अक्षयम् भवति। ज्येष्ठशुक्लदशमी दशपापहरिणी स्मृता; तस्मात् सा दशपापहरिणी इति कीर्तिता। यः संयतः तस्यां दिवसे कृष्णहलधरौ शुभां च पश्यति, स सर्वपापविमुक्तः विष्णुलोकं याति। उत्तरायणे दक्षिणायने वा, यः पुरुषोत्तमं रामं सुभद्रां च पश्यति, स विष्णुलोकं गच्छति। फाल्गुन्यां झूलायां गोविन्दं परमात्मानं पश्यन् भक्तियुक्तः, गोविन्दपुर्यां प्रविशति। विषुवे पञ्चतीर्थस्नानं कृत्वा, सङ्कर्षणकृष्णसुभद्रादर्शनं कृत्वा, द्विजश्रेष्ठाः, स पुण्यश्लाघ्यः भवति।