श्वेतं माधवम् अपश्यन्, तस्य समीपे मत्स्यरूपिणं माधवम् अपि दृष्टवान् स महान् मुनिः। स एव माधवः, यः प्रलयाब्धौ पूर्वं रक्तमत्स्यरूपं गृहीत्वा स्थितवान्, वेदप्राप्त्यर्थं पाताले प्रतिष्ठितः, भूमिं सम्यग्विचार्य तत्रैव स्थितवान्। तं प्रथमावतारं मत्स्यरूपिणं माधवं प्रणम्य भक्तिमान् सन्, सर्वदुःखैः प्रमुच्यते। स हि परं पदं याति, यत्र स्वयम् हरिः निवसति; काले समुपसुप्ते पुनरिह प्रतिनिवृत्य भूमौ राजा भवति। गोपवत्सरूपिणं माधवं सम्प्राप्य, नरः अजितो दाता भोक्ता यज्वा विष्णुभक्तः सत्यनिष्ठश्च भवति। स हरिसायुज्यं प्राप्य मोक्षं लभते। एवं ते मत्स्यरूपिणः माधवस्य माहात्म्यं सम्यगाख्यातं, यस्य दर्शनमात्रेण, हे मुने, सर्वकामानवाप्नोति। ततः ते मुनयः उचुः—“भगवन्, वयं वरुणालये कृतशौचविधिं श्रोतुमिच्छामः—स्नानदानादिकं च—तस्य सकलपुण्यं त्वं वद।” स उत्तमऋषिं प्रति प्रोवाच—“शृणु, हे मुने, शौचस्य सम्यग्विधानम्; श्रद्धया एकचित्तः कृत्वा तदाचरन्, परमं पुण्यं प्राप्नोति। मार्कण्डेयतीर्थे प्राचीनकाले स्नानं विशेषतः चतुर्दश्यां सर्वपापविनाशनं प्रशस्यते। तथैव सागरस्य स्नानं सदा स्तुत्यं; विशेषतः पौर्णमास्यामश्वमेधफलं लभते। मार्कण्डेयवटः, कृष्णवृक्षः, रौहिणेयः, महोदधिः, इन्द्रद्युम्नसरोवरं—एते पञ्च तीर्थानि कीर्त्यन्ते। ज्येष्ठमासस्य पौर्णमास्यां ज्येष्ठानक्षत्रे विशेषतः, तस्मिन्नुत्तमे पुण्ये तीर्थराजे गन्तव्यम्। शरीरवाङ्मनःशुद्धः, तदेकचित्तः, अन्यविचारवर्जितः, द्वन्द्वरहितः, रागरहितः, अमत्सरी च सन्, कामद्वटे स्नात्वा, जनार्दनं सम्यक्परिक्रम्य, त्रीः प्रदक्षिणाः कृत्वा, तं दृष्ट्वा सप्तजन्मकृतपापात् विमुच्यते, बहुपुण्यं प्राप्नोति, द्विजश्रेष्ठ, इच्छितं स्थानं लभते। अहं तस्य नामानि रूपपरिमाणं च युगक्रमेण कथयिष्यामि। वटः, वटेशः, कृष्णः, पुराणपुरुषः—एतानि नामानि वटे युगेषु प्रसिद्धानि। कृतयुगे कामवृक्षस्य परिमाणं योजनमेकमपि विहाय पादश्च, तस्यार्धं, पुनरर्धं—एवं वर्णितम्। वटं विधिवत् मन्त्रेण प्रणम्य, दक्षिणाभिमुखः त्रिशतं धन्वन्तरं गच्छेत्। तत्र यत्र विष्णुर्दृश्यते, स सुरद्वारं रमणीयं सागरात् उद्धृतकाष्ठं सर्वगुणसमन्वितं। तत्र साष्टाङ्गं नमस्कृत्वा, सम्यगर्चयित्वा, सर्वरोगपापग्रहादिदोषैः विमुच्यते। एकदा सागरतीरे सुरद्वारे उग्रसेनं दृष्ट्वा, तत्र स्नात्वा, शुद्धः सन्, परमं नारायणं ध्यायेत्। ततोऽष्टाक्षरं मन्त्रं हस्ताङ्गेषु न्यस्येत्—'ॐ नमो नारायणाय'—इति। किं बहुभिः मन्त्रैः, ये मनः क्षोभयन्ति? 'ॐ नमो नारायणाय' सर्वार्थसाधकः। अत्र जलानि 'नाराः' इति कथ्यन्ते, यतः ते नरस्य पुत्राः; तानि जलानि विष्णोः शय्यास्थानानि, अतः नारायणः स्मृतः। वेदाः नारायणपरायणाः, द्विजातयः नारायणपरायणाः, यज्ञाः नारायणपरायणाः, सर्वकर्माणि नारायणपरायणानि। पृथ्वी नारायणपरायणा, आपः नारायणपरायणाः, अग्निः नारायणपरायणः, व्योम नारायणपरायणम्। वायुः नारायणपरायणः, मनश्च नारायणपरायणम्, अहंकारबुद्धी नारायणस्वरूपे। यद् यत् प्राणि नाम्ना—भूतं, भविष्यत्, वर्तमानं; स्थूलं, सूक्ष्मं, परं च—तत्सर्वं नारायणात्मकम्। शब्दादीनि विषयाः, श्रोत्रादीनि इन्द्रियाणि, प्रकृतिपुरुषौ—सर्वं नारायणात्मकम्। आप्सु, भूमौ, पाताले, दिवि, व्योम्नि, पर्वते—सर्वत्र व्याप्य नारायणः प्रभुः स्थितः। किं बहुना? सर्वं जगत् चराचरं ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं नारायणरूपमेव। हे द्विजश्रेष्ठाः, अहं नारायणातिरिक्तं किञ्चिदत्र न पश्यामि; तेनैवेदं दृश्यादृश्यं चराचरं व्याप्यते। आपः विष्णोः स्थानं, स च आपतिः; तस्मात् सदा आप्सु नारायणं स्मरेत्, पापनाशनं। विशेषतः स्नानकाले, शुचिः सन्, आपः सम्प्राप्य, नारायणं स्मरेत्, ध्यायेत्, हस्ताङ्गेषु मन्त्रं न्यसेत्। 'ॐ' 'न' इति अङ्गुष्ठयोः, शेषाणि तु तर्जनीपर्यन्तं पाणितले न्यस्येत्। 'ॐ' वामपादे, 'न' दक्षिणे, 'मो' वामस्फिक्, 'न' दक्षिणस्फिक्। 'र' नाभौ, 'य' वामबाहौ, 'ण' दक्षिणबाहौ, 'य' शिरसि स्थापयेत्। ऊर्ध्वं, अधः, हृदि, पार्श्वयोः, पृष्ठे, पुरतः च नारायणं ध्यायित्वा, ततो विद्वान् कवचं आरभेत्। पूर्वे मां गोविन्दः पातु, दक्षिणे मधुसूदनः, पश्चिमे श्रीधरः, उत्तरदिकि केशवः—इति।