श्वेतराजा, संसारसागरस्य अगाधमोहजलनिधौ निमग्नः, भगवन्तं गोविन्दं पुण्डरीकाक्षं प्रपन्नः शरणम्, करुणया आह—"रक्ष मां संसारात्, त्वमेव समर्थो मां उद्धर्तुं, त्वदन्यः कोऽपि नास्ति त्राता।" तस्यैवं स्तुतिं श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठाः, तस्मिन्नुत्तमे दिव्ये च पुरुषोत्तमक्षेत्रे, भक्त्या परं चिन्तयन्, लोकगुरुं देवानां देवमपि हरिं सर्वैः सुरैः परिवृतं, श्वेतस्य राज्ञः पुरतः साक्षात्प्रत्यदृश्यत्। स भगवान् मेघश्यामलसदृशः, पुण्डरीकनयनः, प्राज्ञः, अङ्गुल्यग्रेषु दीप्तसुदर्शनचक्रधरः, क्षीराब्धिसलिलसदृशशरीरः, निर्मलचन्द्रप्रभः, वामहस्ते बभ्राज पंचजन्यशङ्खः। गरुड़ध्वजः, कीर्तिमान्, गदाधनुःखड्गपाणिः, श्रीमान् भगवान् राजानमुवाच—"साधु राजन्! तव मनः पुण्यं, यन्मन्यसे तत् वरं वृणीष्व। तुष्टोऽस्मि, अशुभरहित, ते सर्वमङ्गलं भूयात्।" देवेशस्यैतदमृतोपमं वचः श्रुत्वा, श्वेतः भक्त्या हरौ संलग्नचित्तः, शिरसा नम्रः, प्रणम्य उवाच—"यदि भक्तोऽस्मि तव प्रभो, परमं वरं देहि—ब्रह्मलोकात् अपि परं, नाश्वरं वैष्णवं पदम्। तदविनाशि शुद्धं निर्मलमपवित्रं स्थानं गन्तुमिच्छामि, त्वत्कृपया संसारबन्धविमुक्तम्। यत्स्थानं सर्वे देवा ऋषयश्च सिद्धयोगिनश्च न प्राप्नुवन्ति, तदनन्दमयं परमं व्यसनरहितं स्थानमिच्छामि।" भगवानुवाच—"त्वं तदुत्तमं पदं प्राप्स्यसि, सौम्यराज्यसुधां पिबन्, सर्वलोकानतीत्य मम धाम यास्यसि। त्वदीया कीर्तिः त्रिषु लोकेषु व्याप्स्यति, मम चात्र सन्निधिर्यावत्सदा तव सह स्थास्यति। सर्वे देवा दानवाश्च त्वां श्वेतगङ्गां स्तोष्यन्ति; यः कश्चिदपि तृणाग्रेणापि श्वेतगङ्गाजलं स्पृशति, तस्य महिमा कीर्त्यते। ये मद्भक्ता ध्यानयुक्ताः एतज्जलं स्पृशन्ति, ते स्वर्गं यान्ति; योऽपि माधवाख्यं प्रतिमां, चन्द्रवत् दीप्तां, सम्प्रेयात्, शङ्खदुग्धसदृशीं, सर्वपापविनाशिनीं, पुण्डरीकाक्षीं भक्त्या एकवारं प्रणमेत्, स सर्वान् लोकान् विहाय मम धाम प्राप्य, दिव्यस्त्रीसङ्घेन मन्वन्तरपर्यन्तं पूज्यते।" "गन्धर्वैः सुस्वरेण पूजितः, ममैव सह भोगान् इच्छया भुङ्क्ते। तस्मात् पतित्वा पुनः मानवः भूत्वा, स ब्राह्मणः वेदवेदाङ्गविद्, धन्यः, दीर्घायुष्मान्, पुत्रपौत्रसमन्वितः, हस्त्यश्वरथवाहनधनधान्यसमृद्धः, शुचिः, रूपवान्, सौभाग्यशाली च भवति। पुनरपि परमपुरुषमवाप्य, वटवृक्षे वा सागरे वा, शरीरं त्यक्त्वा, हरिं स्मरन्, शान्तिं प्राप्नोति।" श्वेतः श्वेतमाधवं दृष्ट्वा, तस्य समीपे मत्स्यरूपिणं माधवं अपि अपश्यत्—यः पूर्वसृष्ट्यां वारिणि रक्तमत्स्यरूपं धारयामास। स भगवान् पातालस्थः वेदप्रत्याहरणार्थं, पृथिवीं सम्यगवलोक्य, तत्रैव स्थितवान्। तं मत्स्यावतारं माधवं प्रणम्य, भक्तः सन्, सर्वदुःखात् विमुच्यते। स परमं पदं प्राप्नोति यत्र हरिः स्वयमेव तिष्ठति; काले तत्र समुपस्थिते, पुनः इहागतः, पृथिव्यां राजा भवति। गोपद्मरूपिणं माधवं सम्प्राप्य, नरः अजितः, दाता, भोक्ता, यज्वा, विष्णुभक्तः, सत्यनिष्ठश्च भवति। स हरिसायुज्यं प्राप्य, ततः मोक्षं लभते। एवं मत्स्यरूपस्य माधवस्य माहात्म्यं यथावत् कथितं, येन दर्शनमात्रेण सर्वकामान् अवाप्नोति। ततः मुनिवराः पप्रच्छुः—"भगवन्, वरणालये स्नानदानादिकं पवित्रं कर्म, तस्य समग्रं पुण्यं श्रोतुमिच्छामः।" स भगवानुवाच—"मुनिश्रेष्ठ, शृणु, यथा श्रद्धया, एकचित्तेन, पवित्रं कर्तव्यं, तेन परमं पुण्यं लभ्यते।" "मार्कण्डेयतीर्थे स्नानं प्राचीनकाले परमपुण्यं, विशेषतः चतुर्दश्यां सर्वपापहरं स्मृतम्। तथा सागरस्नानं नित्यं पुण्यदं, विशेषतः पौर्णमास्यां अश्वमेधफलप्रदं। मार्कण्डेयवटः, कृष्णवृक्षः, राहिणेयः, महोदधिः, इन्द्रद्युन्महासरः—एते पञ्च तीर्थानि स्मृतानि।" "यदा ज्येष्ठमासस्य पौर्णिमा ज्येष्ठानक्षत्रे भवति, तदा विशेषतः परमं पुण्यं तीर्थराजं गन्तव्यम्। शरीरवाङ्मनःशुद्धः, तत्परः, अन्यचिन्तारहितः, द्वन्द्वरहितः, रागद्वेषविवर्जितः, तत्र कामवटवृक्षे स्नात्वा, जानार्दनं त्रिवारं प्रदक्षिणीकुर्यात्। तं दृष्ट्वा सप्तजन्मार्जितपापात् विमुच्यते, बहुपुण्यं प्राप्नोति, वाञ्छितं स्थानं यान्ति।" "अस्य नामानि, युगभेदेन रूपविस्तारं, तेषां संख्यानं च कथयिष्यामि। वटः, वटेशः, कृष्णः, पुरातनः—इति वटस्य नामानि युगानुसारं प्रसिद्धानि। कृतयुगे कामवटवृक्षस्य प्रमाणं—योजनं त्रैचतुर्थांशं, अर्धयोजनं, तस्यार्धं च—एवम्।" "तं वटवृक्षं विधिवत् मन्त्रेण प्रणम्य, दक्षिणाभिमुखः त्रिशतधन्वन्तरं गच्छेत्। तत्र यत्र विष्णुः दृश्यते, स स्वर्गद्वारं रमणीयं, सागरात् उत्पन्नं दारु, सर्वगुणसम्पन्नं।