सर्वस्य जगतः प्रभवः स हि भगवाञ् ब्रह्मा, तस्य योनिरूपं अण्डं द्विधा चकर्त, ताभ्यां मध्ये दिवं पृथिवीं च व्यजनयत्। तयोः मध्ये व्योम निर्मितं, यत्र स भगवान् सर्वं जगद् व्यवस्थितवान्। पृथिवीं सलिलेषु निमग्नां स्थापयित्वा, दश दिशः प्रकल्पयत्। तत्रैव कालं, मनः, वाचं, कामं, क्रोधं, सुखं च सृष्टवान्। सः सृष्टुम् इच्छन्, तस्यैव रूपेण सृष्टिं ससर्ज। तत्र प्रजापतीन्—मरीचिम्, अत्रिम्, अङ्गिरसं, पुलस्त्यं, पुलहं, क्रतुम्—जनयामास। तेषां च सप्त महर्षयः, वसिष्ठः अपि तेन सृष्टः। एते सप्त महर्षयः “ब्रह्माणः” इति पुराणेषु प्रसिद्धाः। तेषां सप्तानां ब्रह्मणां, नारायणस्वरूपस्य ब्रह्मणः, कोपात् रुद्रः सृष्टः। तेनैव सनत्कुमारः, ज्येष्ठतमः, अपि सृष्टः। सप्तसु तेषु प्रजापतीनां च रुद्राणां च जन्म अभवत्। स्कन्दः च सनत्कुमारः च, तपसा संनद्धौ, तिष्ठतः; तेषां सप्त महाकुलानि दिव्यैः गणैः शोभितानि। ते महर्षयः कर्मसु सन्ततौ च प्रवृत्ताः, वज्रं, मेघान्, लोहितेन्द्रधनुषः, इन्द्रधनुषः अपि सृष्टवान्। तदा प्रभुः प्रथमतः पक्षिणः, ततः पर्जन्यं वर्षदं सृष्टवान्। ऋग्यजुःसामरूपाणि मन्त्राणि यज्ञस्य सिद्धये निर्मितवान्। साध्यान्, देवगणांश्च सृष्टवान्। तस्याङ्गेभ्यः उच्चावचानि भूतानि उत्पन्नानि। प्रजापतिः सलिलजन्यानां सन्ततिं सृजन्, तदा तानि भूतानि न वर्धन्त। तदा स्वदेहं द्विधा कृत्वा, एकेन भागेन पुरुषः, अपरया स्त्री अभवत्; तस्यां द्विविधानि भूतानि सृष्टानि। सः स्वमाहात्म्येन दिवं पृथिवीं च व्याप्तवान्। विष्णुना विराजः सृष्टः, तेन पुरुषः उत्पन्नः। स पुरुषः “मनुः” इति विज्ञेयः, तस्य कालः “मन्वन्तरम्” इति कथ्यते। द्वितीयः मनुः मनसः उत्पत्तिः इति प्रसिद्धः। स विराजः, महाबलः, प्रजाः सृष्टवान्, ते नारायणकृत्याः, योनिजा नाभवन्। एतां आदिसृष्टिं यः पुरुषः वेद, स दीर्घायुष्मान्, कीर्तिमान्, पुण्यपुत्रवान्, यथाकामं स्थानम् अधिगच्छति। एवं भूतानि सृष्ट्वा, प्रजापतिः आपवः, योनिजा न जातां शतरूपां भार्यां लब्धवान्। आपवस्य महिम्ना, सः स्वगगनं व्याप्य स्थितः, धर्मेणैव शतरूपा जाता। सा दशसहस्रवर्षाणि घोरं तपः कृत्वा, तेजस्विनं तं पुरुषं पतिं वरयामास। स एव स्वयम्भूः मनुः इति कथ्यते; तस्य एकत्रिंशदधिक सप्ततिः युगानि मन्वन्तरम् इति प्रसिद्धम्। विराजात् पुरुषात् शतरूपया वीरः जातः; वीरात् काम्या जाता; काम्यायाः प्रियव्रतः उत्तानपादश्च। काम्या, कन्याया: श्रेष्ठा, कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्री आसीत्; काम्यायाः चत्वारः पुत्राः—सम्राट्, कुक्शिः, विराट्, प्रभुः। अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादं पुत्रं चकार; सूनृता तस्मात् चत्वारः पुत्रान् अलभत। सा सूनृता धर्मस्य कन्या, सुश्रोणी, अश्वमेधेन जाता, शुभा ध्रुवस्य माता अभवत्। उत्तानपादः प्रजापतिः सूनृतायां ध्रुवं, कीर्तिमन्तं, आयुष्मन्तं, वसुं च उत्पादितवान्। ध्रुवः, द्विजश्रेष्ठाः, त्रिसहस्राणि दिव्यानि वर्षाणि घोरं तपः कृत्वा, महतीं कीर्तिम् इच्छन्। तस्मै प्रसन्नः ब्रह्मा स्वस्य समं स्थानं दत्तवान्—सप्तर्षीणां पुरतः अचलं पदम्। तस्य गौरवं, समृद्धिं, महत्त्वं दृष्ट्वा, सुरासुराचार्यः उशना पूर्वं श्लोकं उक्तवान्—“तपसो बलम्, विद्यायाः च महिमा, अद्य ध्रुवं पुरतः स्थाप्य सप्तर्षयः तिष्ठन्ति।” ध्रुवात् श्लिष्टिः, भव्यः च जातौ। श्लिष्टेः सुच्छायया पञ्च निर्मलाः पुत्राः जाताः—रिपुः, रिपुंजयः, वीरः, वृकलः, वृकतेजाः। बृहती रिपोः चक्षुषं सर्वतोदीप्तं सुतं अपादयत्। सा पुष्करिण्यां चाक्षुषं मनुं प्रसूतवती, या वीरण्यस्य, प्रजापतेः पुत्रस्य, पत्नी आसीत्। विराजप्रजापतेः कन्यायाः नड्वलायाः दश महाबलिनः पुत्राः मनवे जाताः। ते कुत्सः, पुरुः, शतद्युम्नः, सत्यवाक्, कविः, अग्निष्टुत्, अतिरात्रः, सुद्युम्नः—एते नव। दशमः अभिमन्युः, महाबलः, नड्वलायाम् जातः। पुरोः अग्नेयी छः तेजस्विनः पुत्रान् अलभत्। अङ्गात् सुमनाः, स्वातिः, क्रतुः, अङ्गिराः, मयः च जाताः; अङ्गस्यैव सुनीथायां वेणः एक एव पुत्रः अभवत्। वेणस्य दुष्कृत्येन, महत् कोपः उत्पन्नः; प्रजाहिताय, ऋषयः तस्य दक्षिणबाहुं मन्थितवन्तः। तदा तस्मात् बाहोः महान् राजा उत्पन्नः; तम् दृष्ट्वा, ऋषयः हर्षेण ऊचुः—“एष एव प्रजाः।” सः महाकृत्यं करिष्यति, महतीं कीर्तिं प्राप्स्यति; धनुः कवचं च धारयन्, ज्वलनद्योतः इव जातः। सः वेणपुत्रः पृथुः, भूम्याः रक्षणं कृतवान्, स राजा भूमेः प्रथमः राजसूयेन अभिषिक्तः। एषा आदिसृष्टेः, मनुप्रवराणां, प्रजापतीनां, महर्षीणां, राजानां, धर्मस्य च पावनकथा, पुराणेषु प्रतिपादिता।