शृणु, ब्राह्मणश्रेष्ठ, मन्वन्तरानां मध्ये चाक्षुषमन्वन्तरस्य कालान्तरे सप्त महर्षयः—अतिनामा, सहिष्णु, च—स्मृताः, त एव तस्य मनोः देवताः अभवन्। बाल्यादारभ्य प्रसिद्धाः, स्वर्गे पृथक् वासं कुर्वन्तः, पञ्च देवगणाः नाम्ना स्मृताः। अङ्गिरसः पुत्राः, महात्मानः महाबलिनः, नाड्वलेयाश्च, ऋषिस्रेष्ठ, दश प्रसिद्धाः पुत्राः अभवन्। रुर्वादयः ऋषयः चाक्षुषमन्वन्तरस्य मध्ये स्थिताः; षष्ठमन्वन्तरं एवं वर्णितम्, सप्तमस्य वर्णनं शृणु। अत्रि, वसिष्ठः, भगवत् कश्यपः, महर्षिः गौतमः, भरद्वाजः, विश्वामित्रः, तथा ऋचीकस्य महात्मनः पुत्रः—सप्तमः जमदग्निः—एते सप्त ऋषयः स्वर्गे वर्तमानाः। साध्याः, रुद्राः, विश्वेदेवाः, वसवः, मरुतः, आदित्याः, द्वौ अश्विनौ, द्वौ वैवस्वतदेवौ च स्मृताः। एते वर्तमान वैवस्वतमन्वन्तरे, तस्य दश प्रसिद्धाः पुत्राः इक्ष्वाकुप्रमुखाः सहिताः, वर्तमानाः। द्विजश्रेष्ठ, एते महर्षयः प्रसिद्धाः पुत्रपौत्राः सर्वदिशासु दृश्यन्ते। प्रत्येक मन्वन्तरे सप्त सप्तऋषयः धर्मस्थापनाय जगत्रक्षणाय स्थिताः। मन्वन्तरस्य अन्ते, चत्वारि सप्तकानि ऋषयः कृतकार्याः निर्वाणं प्राप्य ब्रह्मलोकं गच्छन्ति। ततः तपोबलसम्पन्नाः अन्ये स्थानं पूरयन्ति; द्विजश्रेष्ठ, गता वर्तमानाः ऋषयः क्रमशः स्थिताः। स्वर्गस्थाः सप्त महर्षयः आगामी सावर्णमन्वन्तरे आगमिष्यन्ति, द्विजश्रेष्ठ। रामः, व्यासः, अत्रिः, तेजस्वी विद्वान्, भारद्वाजः, द्रौणिः, महातेजाः अश्वत्थामन्—एते सप्त ऋषयः भविष्यन्ति। गौतमः, अजरः, शरद्वान् गौतमः, कौशिकः, गालवः, और्वः, कश्यपः च—एते सप्त महात्मनः भविष्यन्ति। वैरिः, आध्वरी, शमनः, धृतिमान्, वसु—एते सप्त श्रेष्ठाः भविष्यन्ति। अरिष्टः, अधृष्टः, वाजी, सुमतिः च सावर्णमनु के पुत्राः भविष्यन्ति, त एव श्रेष्ठाः। यः प्रातः उठित्वा एषां नामानि पठति, स सुखं, कीर्तिं, दीर्घायुष्यम् प्राप्नोति। द्विजश्रेष्ठ, सप्त ऋषिसप्तकानि यथार्थं उक्तानि; अधुना संक्षेपेण आगामिनां मन्वन्तराणां वर्णनं शृणु। ब्राह्मणाः, पञ्च सावर्णमनवः सन्ति; तेषु एकः वैवस्वतः, चत्वारः प्रजापतेः। परमेेष्ठिपुत्राः मेरुसावर्ण्यपदं प्राप्ताः, दक्षस्य पौत्राः, तस्य प्रियायाः पुत्र्याः जाताः। मेरुशिखरे तपोबलसम्पन्नः प्रजापतेः ऋच्याः पुत्रः रौचिः स्मृतः मनुः। देवी भूत्याः पुत्रः भूतिः, ऋच्याः पुत्रः, तस्य सप्त मनवः अस्मिन्युगे आगामिनः स्मृताः। द्विजश्रेष्ठ, एतेन सप्तद्वीपपुरीसमेतां पृथिवीं सहस्रवर्षपर्यन्तं रक्षितव्यम्। प्रजापतिः तपसा तेषु सततं संहारं कुर्यात्; सप्ततिः चक्राणि, अंशैः सह, उक्तानि। कृतत्रेतादियुगैः संयुक्तानि तानि चक्राणि मन्वन्तरमिति कथ्यन्ते; चतुर्दश मनवः महायशसः वर्णिताः। वेदेषु सर्वेषु पुराणेषु च, ब्रह्मणः, जननायकानां पुण्यकीर्तिः गाय्यते। मन्वन्तरकालान्तरे संहाराः सन्ति, तेषाम् अन्ते पुनः सृष्टिः; तेषाम् अन्तं शतसंवत्सरैः अपि न कथयितुं शक्यते। द्विजश्रेष्ठ, भूतानां सृष्टिसंहारः, मन्वन्तरकालसंहारः अपि श्रूयते, ब्राह्मणश्रेष्ठ। तत्र, ये शेषः तिष्ठन्ति, त एव देवाः सप्तऋषिसहिताः, तपः, ब्रह्मचर्य, विद्यया युक्ताः। सहस्रवर्षे समाप्ते, कल्पः सम्यक् समाप्तः इति कथ्यते; ततः सर्वे भूतानि सूर्यरश्मिभिः दग्धानि भवन्ति। ब्रह्माणं अग्रे स्थापयित्वा, आदित्यगणैः सहिताः, ब्रह्मणः, ते परमेश्वरं हरिनारायणं, देवश्रेष्ठं, प्रविशन्ति। सर्वभूतसृष्टा, प्रत्येककल्पे, पुनः पुनः, अव्यक्तः, नित्यः देवः; एषा सर्वा जगति तस्यैव। मुनेश्वर, अहं ते वैवस्वतमनु की सृष्टिं वर्णयिष्यामि, यः वर्तमानकाले प्रसिद्धः। वंशानुक्रमे, प्राचीनं वृत्तान्तं वर्ण्यते, यत्र महात्मा हरिः, भगवान्, वृष्णिवंशे अभवत्। कश्यपाद्, दक्षपुत्र्याः विवस्वान् जातः, ब्राह्मणश्रेष्ठ; तस्य पत्नी संज्ञा, तवष्टुः दिव्यपुत्री। सा सुरेश्वरी त्रैलोक्ये प्रसिद्धा, महात्मनः मार्तण्डस्य पत्नी भविष्यति। सौन्दर्ययौवनसम्पन्ना अपि, पतिस्वरूपे न तुष्टा; संज्ञा, तपोबलसम्पन्ना, महातेजस्विनी अभवत्। सूर्यस्य स्वरूपः, तीव्रतेजसा, तस्याङ्गेषु दग्धः, तस्मात् न अतिशुभः अभवत्। स्नेहात् सः उवाच—"अण्डात् न मृतः"—इति; अज्ञानात्, कश्यपः तं मार्तण्डं इति नाम दत्तवान्। एवं, ब्राह्मणश्रेष्ठ, मन्वन्तरानां ऋषिदेववंशः, सृष्टिसंहारवृत्तान्तः, विवस्वतमनु की उत्पत्तिः, तस्य पत्नी संज्ञा च, पुण्यकथायां वर्णितम्।