भगवतः कथां शृणुत, यथा ब्रह्मपुराणे निर्दिष्टा। ततः, हे मुनिश्रेष्ठ, भगवाञ् माधवः त्वां शीघ्रं स्वमुखात् निष्कासितवान्। एषा ते मया उक्ता, मम स्वरूपं देवानां दानवानां च दुर्निगम्यं सत्यं च। यावद् यः स भगवान् ब्रह्मा तपोनिधिः स जागरूकः न भवति, तावद् त्वं, मुनिश्रेष्ठ, अत्र निःशङ्कं सुखेन च वस। अथ यदा स सर्वलोकपितामहः प्रबुद्धः स्यात्, तदा अहमेव, द्विजोत्तम, समस्तभूतानि शरीराणि च सृजिष्यामि। आकाशं पृथिवी अग्निः वायुः आपः च, यत्किञ्चिदस्ति जगति, स्थावरं जङ्गमं वा, तत्रैव सृष्टं भविष्यति। एवं उक्त्वा, हे मुनयः, माधवः पुनः तम् उपगम्य, गर्जितनिस्वनसमनः स्वरः प्राह यदा सहस्रयुगपर्यन्तं कालं व्यतीयाय। "ब्रूहि, मुने, यथार्थं, किमर्थं त्वया मम स्तुतिः कृता? वरं वृणु, यं ते दातुम् अहम् अलम्, विलम्बं विना। त्वं चिरञ्जीवी सुरेषु, मयि भक्तः, दृढव्रतः; अतः, ब्राह्मणश्रेष्ठ, पुनः दीर्घायुष्यम् अवाप्स्यसि।" एवं शुभवचनं श्रुत्वा, तं च भगवन्तं दृष्ट्वा, स मुनिः शीर्ष्णा प्रणिपत्य, साष्टाङ्गं नमस्कृत्य, पुनः वाक्यम् उवाच— "देवेश, तव परमं रूपं दृष्ट्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठ, मम मोहः नष्टः, त्वां दृष्ट्वा, हे हरि। एवं भवतु, भगवन्, तव प्रसादात् अहम् एतदेव इच्छामि—लोकानां हिताय, विविधकलहशमाय।" "शैवभागवतविवादपरिहाराय च, अस्मिन्पवित्रे विशुद्धे क्षेत्रे, परमपवित्रे, पुरुषोत्तम। अहम् अत्र महाशिवमन्दिरं स्थापयिष्यामि, तथा तव स्थाने शंकरं प्रतिष्ठापयिष्यामि। तदा लोके हर्यीश्वरयोः एकरूपत्वं प्रजाः ज्ञास्यन्ति।" एवमुक्ते, जगन्नाथः पुनः तं महर्षिं प्रत्युवाच— "एषः परमेश्वरः, जगतां कारणं प्रभुश्च, एष लिङ्गः पूजनाय, विविधविवादशमनाय। ममाज्ञया, ब्राह्मणश्रेष्ठ, शीघ्रं शिवमन्दिरं स्थापय। तस्य प्रभावेन त्वं शिवलोकस्थायी भविष्यसि। यदा शिवः प्रतिष्ठाप्यते, मुने, तदा ममापि प्रतिष्ठा सिध्यति। नास्ति नोर्मध्ये भेदः—एकमेव स्वरूपं द्विधा दृश्यते।" "यो रुद्रः, स एव विष्णुः; यः विष्णुः, स एव महेश्वरः। नास्ति तयोर्भेदः, यथा वायोः आकाशयोः च। मोहात् न वेत्ति जनः यः गरुडध्वजः स एव वृषध्वजः, त्रिपुरान्तकः, त्रिनेत्रः। तस्मात्, ब्राह्मण, तव नाम्ना शिवमन्दिरं स्थापय; उत्तरदिशि देवाधिदेवस्य रम्यं क्षेत्रं कुरु।" "मार्कण्डेयसरो नाम सरः मनुष्येषु प्रसिद्धं भविष्यति, द्विजश्रेष्ठ; तत् सर्वपापहारि स्यात्।" एवमुक्त्वा, स भगवान् तत्रैव तत्रैवान्तर्धानं गतः—सर्वव्यापी जनार्दनः मार्कण्डेयमुनये। अथ, अहम् वर्णयामि पञ्चतीर्थविधिं, द्विजोत्तम, स्नानदानदर्शनस्य च फलं। मार्कण्डेयसरो गत्वा, उत्तराभिमुखः, शुचिः, तत्र त्रिः प्रक्षालनं कृत्वा, एष मन्त्रः जपनीयः— "हे भगचक्षुषः हन्तारिन्, त्रिपुरारिन्, नमस्ते। संसारसागरे निमग्नं पापक्लिष्टं चेतनारहितं मां उद्धर। नमः शिवाय, शान्ताय, सर्वपापहराय; स्नानं करोमि, देवेश, मम पापं नाशय।" नाभिपर्यन्तं जलं स्नात्वा, विधिवत्, तर्पणं देवर्षिपितृभ्यः तिलमिश्रितेन जलेन, एकाग्रचित्तः, सम्यक् कुर्यात्। स्नानं कृत्वा, आचमनं च, शिवमन्दिरं गच्छेत्, मन्दिरे प्रविश्य, तद्वारं त्रिः प्रदक्षिणं कुर्यात्। मूलमन्त्रेण मार्कण्डेयेश्वरं पूजयेत्, ब्राह्मणाः, अघोरमन्त्रेण नमस्कृत्य सम्पूजयेत्। "त्रिनेत्र, नमस्ते; चन्द्रधारिन्, नमस्ते। रक्ष माम्, विरूपाक्ष, महादेव, नमस्ते।" एवं मार्कण्डेयसरे स्नात्वा शंकरं दृष्ट्वा, दशाश्वमेधसमं फलं प्राप्नोति। सर्वपापविमुक्तः शिवलोकं गच्छति, तत्र रम्यसुखान् अनुभूय, यावद् कल्पान्तं तिष्ठति। पुनरिह जन्म प्राप्य, सः पण्डितो ब्राह्मणो भवति; शंकरयोगं लब्ध्वा, मोक्षं प्राप्नोति। ततः, कल्पवृक्षं गत्वा, त्रिः प्रदक्षिणं कृत्वा, तं वटवृक्षं परमाराध्य, अनेन मन्त्रेण पूजयेत्— "ॐ, साक्षात्काररूपाय, महाप्रलयकर्त्रे, महारसासीनाय, वटवृक्षाय नमः।" "त्वं नित्यं अमृतः, वटवृक्ष, हरिस्थानं। मम पापं नाशय, कल्पवृक्ष, तुभ्यं नमः।" यः भक्त्या कल्पवृक्षं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणमति, सः क्षणात् पापात् विमुच्यते, यथा सर्पः पुरातनत्वचं त्यजति। तस्य छायां प्रविश्य, द्विजोत्तम, ब्रह्महत्यापापात् विमुच्यते—किं पुनरन्येषु पापेषु। यः विष्णोः परमं रूपं, कृष्णतनुतः प्रकटितं, ब्रह्मतेजसा दीप्तं, वटवृक्षरूपं दृष्ट्वा, प्रणमति, द्विजोत्तम— सः राजसूयाश्वमेधादधिकं फलं लभते, स्वं कुलं उद्धृत्य विष्णुलोकं गच्छति। यः कृष्णस्य पुरतः स्थितं गरुडं प्रणमति, सः सर्वपापात् विमुक्तः सन् विष्णुपुरीं प्राप्नोति। एवं पवित्रा कथा समाप्ता।