शृणु, भगवतः स्वरूपस्य अद्भुतं रहस्यं मुनिवर! अहमेव विष्णुः, अहमेव ब्रह्मा, अहमेवापि शक्रः देवानां नाथः। अहमेव वैश्रवणः राजा, तथैव यमः पितृपतिः। अहमेव शिवः, सोमश्च, कश्यपः प्रजापतिश्च। अहमेव धाता, विधाता, अहमेव यज्ञः, ब्राह्मणश्रेष्ठ। मम मुखं वह्निः, पादाव् पृथिवी, लोचनौ चन्द्रसूर्यौ। व्योम मम शीर्षम्, आकाशः शरीरम्, दिशः श्रोत्रे, जलं च मम स्वेदोत्थम्। दिशः च आकाशं मम शरीरं स्युस्तथा, वायुः मम मनसि प्रतिष्ठितः। शतयज्ञैरहं पूजितः, बहुधा दानैः समन्वितैः। ये वेदविदः, ते मां दिव्ये यज्ञे प्रतिष्ठाप्य पूजयन्ति; भूमौ ये राजानो राजर्षयश्च, स्वर्गकामाः, तेऽपि मां समर्चयन्ति। वैश्या अपि, स्वर्गलोभिनः, मेरुमन्दराभरणं, चतुरुदधिपर्यन्तं मम राज्यं विज्ञाय, मां पूजयन्ति। अहमेव शेषरूपेण पृथिवीं धारयामि; प्राचीनकाले वराहरूपेण ममेदं जगदासीदिति। या पृथिवी अप्सु निमग्ना, तां मम शक्त्या उत्थापितवानस्मि; द्विजोत्तम, ज्वालामुखीवह्निरूपेणापि जलानि पीतवानस्मि। जलानि संपूर्णानि संहरामि, पुनः विसृजामि च; ब्राह्मणाः मम मुखं, क्षत्रियाः बाहवः, वैश्या मम ऊरुशरणाः। शूद्राः पादरूपेण मम क्रमशः शक्त्या प्रतिष्ठिताः। ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदश्च—एते मत्तः उत्पन्नाः, पुनः मय्येव प्रविशन्ति। यतयः शमपरायणाः, जितेन्द्रियाः, ज्ञानार्थिनः, ते मां प्राप्नुवन्ति। रागद्वेषादिहीनाः, असक्ताः, निर्मलाः, सतत्त्वस्थिताः, अहंकारशून्याः, नित्यं तत्त्वकुशलाः ब्राह्मणाः मां चिन्तयन्तः पूजयन्ति। अहमेव ज्वलनः, तेजः, सूर्यः, अनिलः च। यानि खगोलस्थानि तारारूपाणि दृश्यन्ते, तानि सर्वाणि मम एव रूपाणि विद्धि, द्विजोत्तम। सर्वे समुद्राः, निधयः च, सर्वतो मम रोमकूपानि इति विद्धि। मम इच्छाः, क्रोधः, हर्षः, भीतः, मोहः च—एते मम वस्त्रशय्यास्थानरूपेण ज्ञेयाः। एतानि सर्वाणि मम रूपाणि, मुनि, पुण्यकर्मभिः जनाः तानि प्राप्नुवन्ति। सत्यं, दानं, कठिनं तपः, सर्वभूताहिंसा—एतानि मया मम शरीरस्थेभ्यः विधातानि। येषां ज्ञानं मया निगृहीतम्, ते न कामात् कुर्वन्ति। ये वेदान् सम्यक् पठन्ति, नानायज्ञैः मां पूजयन्ति, ते द्विजाः शान्तचित्ताः, जितक्रोधाः मां प्राप्नुवन्ति; दुष्कृतिनां तु मया प्राप्तिः नास्ति। मां महाफलं प्राज्ञाः नराः प्राप्नुवन्ति, न तु दीनानां, नीचानां, स्वल्पात्मनां, लोभपरायणानां। मोहिनां, कुप्रवृत्तीनां, मम प्राप्तिः अतीव दुर्लभा। यदा धर्मस्य हानिः भवति, उत्तम—अधर्मस्य च वृद्धिः, तदा अहं स्वयमेव सृजामि। दानवाः हिंसाप्रियाः, देवश्रेष्ठानामपि दुरजयाः भवन्ति। यदा घोरराक्षसाः लोके उत्पद्यन्ते, तदा पुण्यकर्मिणां गृहेषु अहं जायमानः। मानवदेहे प्रविश्य सर्वं शमयामि; देवमानुष्यगन्धर्वसर्पराक्षसान् सृष्ट्वा, स्थावराणि च, स्वशक्त्या संहरामि; कर्मसमये पुनः विचार्य देहमुत्पादयामि। मानवदेहे प्रविश्य सीमास्थापनार्थं धर्मं स्थापयामि। कृतयुगे धर्मः शुक्लः, त्रेतायां मम धर्मः कृष्णः; द्वापरे रक्तः, कलौ कृष्णः स्यात्। तस्मिन्काले त्रयोऽधर्मांशाः जायन्ते। यदा कालान्तः आगच्छति, तदा कालरूपेण, अतीव उग्रः सन्, चराचरं त्रैलोक्यं विनाशयामि। अहं त्रिविधो धर्मः, विश्वात्मा, सर्वलोकानां सुखदः; अविभक्तः, सर्वव्यापी, अनन्तः, इन्द्रियेश्वरः, विक्रान्तः। कालचक्रं अहमेव प्रवर्तयामि; स एव मम ब्रह्मरूपः, सर्वभूतशमकः, सर्वप्रयत्नहेतुः। एवं मम आत्मा सम्यक् प्रतिष्ठिता, मुनिश्रेष्ठ; सर्वेषु भूतेषु, ब्राह्मणश्रेष्ठ, किन्तु कोऽपि मां न वेत्ति। सर्वेषु लोकेषु, भक्ताः मां सर्वत्र पूजयन्ति; यत् किञ्चित् दुःखं त्वया प्राप्तं मयि, द्विज, तत् सर्वं सुखोत्पत्त्यर्थं, तव च कल्याणाय। यद् यद् लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमं, तत् सर्वं मया, भूतपोषकात्मना, स्थाप्यते। अहं नारायणः, शङ्खचक्रगदाधरः इति प्रसिद्धः। यावत् सहस्रयुगपर्यन्तं कालं गच्छति, तावत् अहं विश्वात्मा निद्रां करोमि, सर्वलोकान् मोहितवान्। एवं, मुनिश्रेष्ठ, अहं सर्वत्र काले रूपमधत्ते; बालरूपेण अपि तिष्ठामि, यावत् ब्रह्मा प्रबुध्यते। त्वं ब्रह्मरूपेण मया वरः दत्तः, ब्राह्मणमुनिगणैः पूजितः, पुनः पुनः तुष्टः। यदा स्थावरजङ्गमं सर्वं एकेऽम्बुधौ लीनं, तदा त्वं अदृष्टपूर्वं उत्पन्नः; तदा तुभ्यं विश्वं प्रकटितम्। यदा त्वं मम शरीरे प्रविश्य सर्वं जगद् अपश्यः, तदा त्वं विस्मितः, न च तत्त्वं अवबोधः।