मार्कण्डेयः भगवन्तं परमेश्वरं प्रपन्नः, भक्त्या पूरितहृदयः, परमं स्तोत्रं समर्पयन् इत्येवमाह— "त्वमेव दानवा यक्षाश्च, त्वमेव दैत्याश्च मरुतः; त्वमेव सिद्धा अप्सरसो नागा गन्धर्वाश्च चारणाः। त्वमेव पितरः वालखिल्याश्च, त्वमेव प्रजापतयः, अच्युत; त्वमेव ऋषयः, मुनिगणाः, अश्विनौ, निशाचराश्च। अन्ये ये बहुजन्तवः, यद्वा प्राणिजातं नाम्ना, सर्वं त्वयि सम्प्रविष्टम्; किं बहुना? ब्रह्माद्यन्तं तृणपर्यन्तं सर्वमेतत्त्वया व्याप्यते। त्वमेव भूतं भविष्यद्वर्तमाने च; चराचरमिदं जगत्सर्वं त्वमेव। तव तु परमं रूपमव्ययमचलं स्थिरं च। ब्रह्मादयोऽपि न जानन्ति तत्त्वं तव, कथं पुनरन्ये मन्दधीः? त्वं शुद्धस्वरूपो नित्यः प्रकृतेः परोऽसि। त्वमव्यक्तः शाश्वतः अनन्तः सर्वगतः महेश्वरः; आकाशात्स्थूलः, शान्तः, अजः, सर्वशक्तिमान्, अक्षरः च। को वा त्वां निर्गुणं निष्कलं सम्यक् स्तोतुं समर्थः? यद्वा स्तुतं मया त्वं, भगवन्, मन्दमतिना, तदखिलं क्षन्तुमर्हसि, देवदेव, अक्षर।" एवं तु तेन समये मार्कण्डेयेन स्तुतः स भगवान्, द्विजोत्तम, तुष्टः सञ्जातः, मेघनिनादनिभेन स्वरेण प्राह— "किमिच्छसि, ब्रह्मर्षे? यत्कामं मनसि ते, तन्माम् आचक्ष्व; सर्वं ते दास्ये यद्वाञ्छसि, विप्रश्रेष्ठ।" तस्य महात्मनः कुमारस्य वचः श्रुत्वा, ऋषिः तुष्टचित्तः प्रत्युवाच— "त्वां ज्ञातुमिच्छामि, भगवन्, तव च परां मायाम्; तव प्रसादात् मे स्मृतिः कदाचित् न नश्येत। त्वां ज्ञातुमिच्छामि, पद्मनाभ, यः शरीरान्तरे शीघ्रं सर्वदा सञ्चरति, अक्षरः। किमर्थं त्वं कुमाररूपेणात्र स्थितवान्, समस्तं जगदात्मनि संहृत्य? तद्विस्तरशः कथय। किं कारणं जगदिदं तव शरीरे स्थितम्, अनघ? कियद्वा कालं, शत्रुतापन, अत्र स्थास्यसि? सर्वमेतदिच्छामि ज्ञातुम्, देवदेव; त्वत्तः सर्वमशेषेण श्रोतुमिच्छामि, पद्मलोचन, यथावद्।" एवं तेन पृष्टः स भगवान् देवदेवः तेजस्वी, तं सान्त्वयित्वा, इदं वाक्यमुवाच— "न हि मां देवाः अपि सम्यग्विदुः, ब्राह्मण; त्वत्स्नेहान्मया एष सृष्टिक्रमः कथ्यते। त्वं पितृभक्तः, मुनिश्रेष्ठ, मय्येव शरणं गतः; अतः प्रत्यक्षं तव पुरतः प्रकटितवानस्मि, तव ब्रह्मचर्यव्रतमुत्तमम्। प्राचीने काले सलिलानां नाम्ना 'नाराः' इति दत्तवानस्मि; तस्मात् नारायणः इत्युच्ये, ते मम नित्यं निवासः। अहं नारायणः शाश्वतः, अक्षरः, सर्वजन्तूनां सृष्टिकर्ता च संहर्ता च, विप्रश्रेष्ठ। अहं विष्णुः, अहं ब्रह्मा, अहं शक्रोऽपि देवेशः; अहं वैश्रवणः राजा, यमश्च मृत्युपतिः। अहं शिवः सोमश्च, कश्यपः प्रजापतिश्च; अहं धाता, विधाता, अहमेव यज्ञः, विप्रश्रेष्ठ। अग्निर्मम वक्त्रं, पृथिवी पादौ, चन्द्रसूर्यौ नेत्रे; व्योम शिरः, आकाशं शरीरम्, दिशः कर्णौ, जलं स्वेदसम्भवम्। दिशः च आकाशं च मम शरीरे, वायुः चित्ते स्थितः; शतयज्ञैः पूजितः, बहुभिः महादक्षिणैः समर्पितः। वेदवित् जनाः मां यज्ञे स्थापयन्ति; भूमौ राजानः स्वर्गकामाः मां यजन्ति। तथैव वैश्या दिविजयाय मां यजन्ति, येषां मेरुमन्दराभरणं, मम राज्यं चतुर्समुद्रपर्यन्तम्। अहमेव शेषत्वं गत्वा पृथिवीं धारयामि; प्राचीनकाले वराहरूपेणेदं जगत्स्वमेव ममासीत्। सा पृथिवी सलिलेष्ववतारिणी मया शक्त्या उद्धृताऽभूत्; द्विजोत्तम, अग्निरूपेण जलानि पिबामि। आपः संहरामि पूरिताः, पुनः सृजामि च; ब्राह्मणाः मम वक्त्रं, क्षत्रियाः बाहवः, वैश्या जङ्घासु स्थिताः। शूद्राः पादत्वेन मम शरीरभागः, यथाक्रमं शक्त्या च; ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदः—मत्तः एव उत्पन्नाः, मय्येव लीयन्ते। शमपरायणाः, जितेन्द्रियाः, ज्ञानार्थिनः तपस्विनः मां प्राप्नुवन्ति। रागद्वेषमुक्ताः, असङ्गिनः, शुद्धाः, सतोगुणस्थिताः, अहङ्काररहिताः, नित्यं तत्त्वज्ञाननिपुणाः ब्राह्मणाः मां चिन्तयन्तः यजन्ति। अहमेव जाठराग्निः, तेजः, सूर्यः, वायुः च; ये तारकस्वरूपाः दिवि दृश्यन्ते, तेऽपि मम एव रूपम्। सर्वे समुद्राः, निधयः, सर्वदिशो मम रोमकूपानि विद्धि। मम कामः, क्रोधः, हर्षः, भयम्, मोहः—एते एव वस्त्रशयननिवासरूपाः। एते सर्वे मम रूपाणि; जनाः पुण्यकर्मणा तान् प्राप्नुवन्ति। सत्यं दानं तपः तीव्रं, सर्वभूतानां अहिंसा—मयैव विधानं तेषां यः मम शरीरे वसति। येषां ज्ञानं मया निगृहीतम्, ते न कामान् कुर्युः; ये वेदं सम्यक् अधीयते, विविधैः यज्ञैः मां यजन्ति। द्विजाः शान्तचित्ताः, जितक्रोधाः, मां प्राप्नुवन्ति; पापकर्मभिः पुरुषैः तु न शक्येऽहं प्राप्यः।" एवं भगवान्नारायणः, मार्कण्डेयस्य भक्तिं सन्तुष्ट्या संपूजयन्, स्वस्वरूपं मायां च तस्मै प्रकटयामास।