शृणुत, महर्षयः, मन्वन्तराणां प्रवृत्तिं दिव्यां धर्म्यां च यथाक्रमं वर्णयामि। आदौ स्वायम्भुवस्य मनोः दश पुत्राः बभूवुः—ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, हव्यम्, सवलः, पुत्रसञ्ज्ञकश्च, एते बलवन्तो महात्मानः स्मृताः। एष एव प्रथमः मन्वन्तरः इति विख्यातः, यत्र और्वः वसिष्ठपुत्रः, स्तम्भः, कश्यपः च सप्तर्षयः अभवन्। प्राणः, बृहस्पतिः, दत्तः, अत्रिः, च्यवनः च—एते महान् मुनयः व्रतपरायणत्वेन प्रसिद्धाः, यथा वायुनाऽपि उक्तम्। तत्र तुषिताः देवगणाः स्मृताः, तथा हविघ्नः, सुकृतिः, ज्योतिः, आपः, मूर्तिश्च तस्मिन्स्मरणीयाः। स्वारोचिषस्य मनोः पुत्राः—प्रतितः, नभस्यः, नभः, ऊर्जश्च—एते ब्राह्मणाः महात्मानः अभवन्। भूमिपालाः अपि तत्र कीर्त्यन्ते, वीर्यशौर्यसम्पन्नाः, एष द्वितीयः मन्वन्तरः मया वर्णितः। तृतीयस्य मन्वन्तरस्य वृतान्तं वक्ष्यामि। वसिष्ठस्य सप्त पुत्राः वासिष्ठाः इति विख्याताः। हिरण्यगर्भस्य पुत्राः, ऊर्जाः, महातेजस्विनः, सप्तर्षयः अपि तत्र स्तुत्याः। उत्तमायाः मनोः दश पुत्राः—ईषः, ऊर्जः, तनूर्जः, मधुः, माधवः, शुचिः, शुक्रः, सहः, नभस्यः, नभः, भानवः च—एते तस्मिन्मन्वन्तरे देवगणैः सह प्रसिद्धाः। चतुर्थे मन्वन्तरे—काव्याः, पृथुः, अग्निः, जह्नुः, धाता च सप्तर्षयः, कपीवान्, अकपीवान् च तत्र ब्रह्मर्षयः स्मृताः। तेषां पुत्रपौत्राः पुराणेषु कीर्त्यन्ते। तामसस्य मनोः काले देवगणाः—द्युतिः, तपस्या, सुतपाः, तपोभूतः, सनातनः च स्मृताः। तस्य दश पुत्राः—तपोरति, अकल्माष, तन्वी, धन्वी, परंतप, धृतिमान्, अव्यय, युक्त, तत्त्वदर्शी, निरुत्सुकः च। वायुनाऽपि उक्ताः ऋषयः—देवबाहुः, यदुध्रः, वेदशिराः, हिरण्यरोमा, पर्जन्यः, ऊर्ध्वबाहुः, सोमजः, सत्यनेत्रः, आत्रेयः च सप्तर्षयः सन्ति। अभूतिरजसः, प्रकृतयः, वारिप्लवः, रैभ्यः च तस्मिन्मन्वन्तरे कीर्त्यन्ते। रैवतस्य मनोः पुत्राः—आरण्यः, प्रकाशः, निर्मोहः, सत्यवाक्, कृतिः—एष पञ्चमः मन्वन्तरः। षष्ठे मन्वन्तरे—भृगुः, नभः, विवस्वान्, सुधामा, विरजा, अतिनामा, सहिष्णुश्च सप्तर्षयः स्मृताः। चाक्षुषस्य मनोः काले पंच देवगणाः, बाल्यादेव स्वर्गे पृथक् वसन्ति। अङ्गिरसः पुत्राः, नाड्वलेयाश्च, दश सुप्रसिद्धाः पुत्राः सन्ति। ऋषयः रुरु आदि तत्र कीर्त्यन्ते। एष षष्ठः मन्वन्तरः, सप्तमस्य वर्णनं शृणुत। सप्तमे मन्वन्तरे—अत्रिः, वसिष्ठः, कश्यपः, गौतमः, भरद्वाजः, विश्वामित्रः, ऋचीकस्य पुत्रः जमदग्निश्च सप्तर्षयः स्वर्गे प्रतिष्ठिताः। साध्याः, रुद्राः, विश्वेदेवाः, वसवः, मरुतः, आदित्याः, अश्विनौ, वैवस्वतदेवतौ च तत्र देवाः स्मृताः। वैवस्वतस्य मनोः दश पुत्राः, इक्ष्वाकुप्रमुखाः, तत्र प्रसिद्धाः। एतेषां पुत्रपौत्राः सर्वदिशि दृष्टाः, सप्तर्षयः सप्त सप्तकानि सर्वेषु मन्वन्तरे धर्मसंस्थापनाय लोकस्य च रक्षायै प्रतिष्ठिताः। मन्वन्तरात्यये चत्वारि सप्तकानि स्वकर्तव्यं सम्पाद्य ब्रह्मलोकं गच्छन्ति। तेषां स्थानं अन्ये तपसा युक्ताः पूरयन्ति; एतेषां स्थानप्राप्तिः परम्परा इति। सप्तर्षयः, स्वर्गे स्मृताः, सावर्णिमन्वन्तर आगमने भविष्यन्ति—रामः, व्यासः, अत्रिः, भरद्वाजः, द्रौणिः, अश्वत्थामान्, गौतमः, अजरः, शरद्वान् गौतमः, कौशिकः, गालवः, और्वः, कश्यपः च। एते सप्तर्षयः भविष्यति। वैरी, आध्वरी, शमनः, धृतिमान्, वसुः, अरिष्टः, अधृष्टः, वाजी, सुमतिश्च—सावर्णेः मनोः पुत्राः भविष्यन्ति। यः प्रातःकाले एतान् नामानि पठति, स सुखं प्राप्नोति, महत् यशः दीर्घायुः च भवति। सप्त सप्तकानि ऋषीणां यथार्थतः उक्तानि, अधुना आगामिनां मन्वन्तराणां संक्षिप्तवृत्तान्तं शृणुत। सावर्णा नाम पञ्च मनवः सन्ति—एकः वैवस्वतः, चत्वारः प्रजापतेः इति विद्यात्।