महर्षिः स तदा चिन्तयन् अकिञ्चित्करः सञ्जातः। व्यर्थं मे तपोबलं, व्यर्थं ज्ञानं, व्यर्थं कर्माणि, व्यर्था दीर्घायुः, व्यर्थं मानुषत्वमिति सः स्वमनसि विचारयामास। शयानेन मया एष दिव्यः शिशुः शय्यायाम् उपविष्टः न ज्ञायते इति सः अवदत्। एवं विचिन्तयन् स महात्मा मुनिः, मोहवशात् प्रवहन्, शरणं विचिन्वन्, क्लेशेन पराभूतः, निराशायाम् अपतत्। ततः स्वतेजसा विराजमानः, उदितसूर्यसङ्काशः, सर्वप्रभया पूर्णः स बालः तं मुनिं दृष्ट्वा, सः मुनिः तं निरीक्षितुं न अशकत्। स मुनिं समीपमागतम् आलोक्य, स बालः सस्मितमिव वदनं कृत्वा, मेघनिनादसदृशया वाचा तं सम्बोधितवान्। "बाल, जानामि त्वं श्रान्तः असि, शरणार्थी च मम समीपमागतः। शीघ्रं मम शरीरं प्रविश, विश्रान्तिं ते मया विधायितमस्ति।" एवं वचः श्रुत्वा, स मुनिः विस्मितचित्तः, किञ्चिदपि न उवाच, शक्तिहीनः च, तस्य बालस्य विवृतमुखं प्रविष्टवान्। तस्य बालस्य उदरे प्रविश्य, स मुनिश्रेष्ठः सर्वां पृथिवीं, नानाजनसमाकीर्णां, तत्र अपश्यत्। सः लवणोदधिं, इक्षुरससमुद्रं, सुरासमुद्रं, घृतसमुद्रं, दधिसमुद्रं, क्षीरसमुद्रं, जलसमुद्रं च अपश्यत्। तान् समुद्रान्, जम्बूद्वीपं, प्लक्षद्वीपं, शाल्मलीद्वीपं च अपश्यत्। कुशद्वीपं, क्रौञ्चद्वीपं, शाकद्वीपं, पुष्करद्वीपं, भारतादीनि प्रदेशान्, सर्वाणि पर्वतानि च सः अपश्यत्। मेरुं सुवर्णमयं, नानारत्नभूषितशिखरं, नानागुहासंकीर्णं, सर्वरत्नैः शोभितं पर्वतं सः ददर्श। तत्र नानामुनिसंघैः आवृतं, विविधवनोपवनेन सन्ततं, नानाविहगमृगसंघैः वासितं, अनेकाश्चर्यसम्पन्नं च सः अपश्यत्। व्याघ्रसिंहवराहचौर्यरिषभमहिषगजमृगवानरादिभिः सः रमणीयं तं पर्वतं दृष्टवान्। इन्द्राद्यैः विविधैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचारणैः, नागैः, ऋषिभिः, यक्षैः, अप्सरोगणैः च सहितं तं मेरुं सः अपश्यत्। एवं स मुनिश्रेष्ठः तदा तस्य बालस्य उदरे सुमेरुं दिव्यं विचरन् अपश्यत्। हिमवन्तं, हेमकूटं, निषधं, गन्धमादनं, श्वेतं, दुर्धरं, नीलं, कैलासं, मन्दरं च अपश्यत्। महेन्द्रं, मलयं, विन्ध्यं, पारियात्रं, अर्बुदं, सह्यं, शुक्तिमन्तं, मैनाकं, वक्रपर्वतं च अपश्यत्। अन्यांश्च बहून् पर्वतान्, सर्वान् रत्नमयान्, पृथिवीधारकान्, सः मुनिश्रेष्ठः तत्र अपश्यत्। कुरुक्षेत्रं, पाञ्चालान्, मत्स्यान्, मद्रान्, केकयान्, बाह्लीकान्, शूरसेनान्, काश्मीरान्, तङ्गणान्, खासान् च सः अपश्यत्। पर्वतवासिनः, किरातान्, कुण्डलिनः, पलाण्डुवासिनः, अन्त्यजातीन्, सर्वान् चान्त्यजनान् तस्य शरीरे अपश्यत्। मृगवानरसिंहवराहशृगालशशगजादीन् तस्य शरीरे अपश्यत्। सर्वतीर्थानि, ग्रामान्, नगराणि च पृथिव्यां, कृषि-पशुपालन-व्यापार-विक्रयानि च सः अपश्यत्। इन्द्रादीन् सर्वान् देवतान्, अन्यांश्च सुरगणान्, गन्धर्वान्, अप्सरः, यक्षान्, प्राचीनऋषीन् च अपश्यत्। दैत्यदानवान्, नागान्, महर्षीन्, सिंहिकासुतान्, अन्यांश्च सुरशत्रून् अपि सः अपश्यत्। यद् यद् चराचरं लोके किञ्चिद् दृष्टं, तत् सर्वं तदा तस्य उदरे सः अपश्यत्, द्विजश्रेष्ठ। किं बहुना? यदस्ति ब्रह्मादि तृणान्तं, चराचरं यत् किञ्चिदस्ति, तत् सर्वं सः अपश्यत्। पृथिवीलोकं, अन्तरिक्षं, दिवं, महार्लोकं, जनः, तपः, सत्यं, अतल, वितल च अपश्यत्। पातालं, सुतल, वितल, रसातल, महासातल, महातल, ब्रह्माण्डमपि तस्य उदरे अपश्यत्। तदा तस्य देवस्य प्रसादात्, सः निर्बाधगतिर्भूत्, न च स्मृतिभ्रंशं प्राप। तत्र गर्भे विचरन्, हे ब्राह्मणाः, सः विष्णोः शरीरस्य अन्तं न प्राप्नोत्, यद्यपि तत्र सर्वं विश्वं आसीत्। यदा तस्य शरीरे अन्तं न प्राप्नोत्, हे ब्राह्मणाः, तदा स मुनिः वरदं तं देवमाश्रितवान्। ततः सहसा, वातवेगेन, तस्य महात्मनः विवृतमुखात् बहिर्निष्क्रान्तः। उदरात् निर्गत्य, हे मुनिश्रेष्ठाः, पुनः सः पृथिवीं एकमिव सागरमपश्यत्, जनरहिताम्। पुनः सः तं देवम् अपश्यत्—यथापूर्वं दृष्टम्—बालरूपिणं, वटपत्रशाखायाम् उपविष्टं शय्यायाम्। सः देवः श्रीवत्सलाञ्छनकंठः, पीताम्बरधरः, चतुर्भुजः, विश्वधारकः, कमलदलविशाललोचनः सः मुनिना दृष्टः। स देवः, तं मुनिं समीपमागतम्, तस्य मुखात् बहिर्निष्क्रान्तं, तर्तुरं, मूर्च्छितवत्, दृष्ट्वा, सस्मितमुक्तवान्। "बाल, किं मम उदरे विश्रान्तः? तत्र विचरन् किञ्चिदद्भुतं दृष्टवान् वा? त्वं मे भक्तः, मुनिश्रेष्ठ, श्रान्तः, मया आश्रितः। तस्मात् ते हितार्थं वच्मि—मां पश्य।" तस्य वचनानि श्रुत्वा, स मुनिः हर्षवशात् रोमाञ्चिताङ्गः अभवत्, तं दुरदृश्यं, दिव्यरत्नभूषितं देवम् अपश्यत्। तदा तस्य देवस्य प्रसादात्, सः क्षणेन निर्मलदृष्टिः अभवत्, नूतनं च दिव्यदर्शनं पुनरपि सः प्राप।