स ऋषिः, हे मुनयः, तदा तस्मिन्समुद्रवेलायाम् अप्लाव्यमानः स्वं जीवनं रक्षितुम् उद्यमं कृत्वा तटं प्रति तरितुम् अयतत्। स दुःखितः मुनिः जलवेगेन इह तत्र च भ्रमन् निमज्जन् पुनः पुनः समुत्प्लवमानः अभवत्। स च तदा, हे मुनयः, त्रातारम् अलभमानः पुनः निमग्नः अभवत्। तं तथा मोहग्रस्तं दृष्ट्वा, तस्य ध्यानात् प्रसन्नः परमपुरुषः करुणया तं तपोनिधिं सम्बोधयामास— “वत्स, त्वं श्रान्तः असि, बालः च, दृढव्रतः मम भक्तः च। आगच्छ, आगच्छ शीघ्रं मम समीपम्, मार्कण्डेय!” इत्युक्त्वा भगवान् पुनरुवाच— “मा भैः, यत् त्वं मम पुरतः प्राप्तः असि। स्थिरव्रते मुनिश्रेष्ठ, त्वं बालः असि, श्रमपीडितः च।” एवं वचः श्रुत्वा स मुनिः परमक्रुद्धः अभवत्। स तदा, हे मुनयः, विस्मयेन पुनः पुनः उक्तवान्— “कः अयं यः माम् नाम्ना आह्वयति, मम तपः उपहसन् इव, मम दीर्घजीवितं सहस्रसंवत्सरप्रसिद्धं शरीरं च आवहन् इव? एवं आचरणं देवेषु अपि न उचितम्। ब्रह्मा च देवेशः च माम् दीर्घायुषं वदतः। कः अयं घोरचेताः, यः अद्य मम मृत्युम् इच्छति, माम् मार्कण्डेयम् आह्वयति, मम अन्तं कर्तुम् इच्छति?” एवं उक्त्वा स मुनिः चिन्तासन्तप्तः अभवत्— “किं स्वप्नं दृष्टवान्, उत काचिद् मोहमयी स्तिथिः मम प्राप्ता?” इति चिन्तयन्, दुःखनाशिनी बुद्धिः तस्य अभवत्— “भक्त्या परमात्मनि शरणं गमिष्यामि” इति। ततश्च भगवतः शरणं गन्तुम् उद्यतः, समाहितचित्तः मुनिः पुनः तं विशालं वटवृक्षं सलिलेषु अपश्यत्। तस्य वृक्षस्य एकस्मिन शाखायाम् एकं सुवर्णमयं, अद्भुतं, मनोहरं दिव्यशय्यासनं विश्वकर्मणा निर्मितं दृष्टवान्। तद् वज्रवैडूर्यविभूषितं, मणिमुक्ताफलप्रभासंपन्नं, पद्मरागादिरत्नैरलङ्कृतं, नानारत्नविचित्रितं, विविधवस्त्रैः विचित्रं, नानाविधरत्नोपशोभितं, अद्भुतैः आश्चर्यैः पूरितं, तेजोमण्डलपरिवृतं च आसीत्। तस्य उपरि भगवान् कृष्णः बालरूपेण विराजमानः, दशसूर्यसमप्रभः, दीप्तिमान् शोभमानः स्थितः। स चतुर्भुजः, रम्यवपुः, पद्मपत्रविशाललोचनः, श्रीवत्सलाञ्छितवक्षाः, शङ्खचक्रगदाधरः। तस्य वक्षसि वनमालया भूषितं, दिव्यकुण्डलयुगलेन शोभितम्, ग्रीवायां गुरुणा हारमालया समलङ्कृतं, दिव्यरत्नैः भूषितं च। भगवन्तं दृष्ट्वा, तस्य मुनेः नेत्रे विस्मयात् स्फारिते, रोमाञ्चः सञ्जातः, स प्रणम्य भगवन्तम् इदं वचनम् उवाच— “हा! अस्मिन् घोरे एकस्मिन् समुद्रे, सर्वे प्राणिनः विनष्टाः सन्ति, कथमेकः बालः अत्र स्थितः, निर्भयः इव?” स महर्षिः यद्यपि अतीतानागतवर्तमानेषु विज्ञः आसीत्, तथापि तदा तं भगवन्तं नाजानात्, तस्य मायया मोहितः। तं न अनुभूय स दुःखितः वाक्यम् उवाच— “निष्फलं मे तपोबलं, निष्फला मे विद्या, निष्फंलानि कर्माणि, निष्फलं दीर्घजीवितं, निष्फला मम मानुषता अपि। न अहं जानामि, स्वप्नवदिदं दिव्यं बालकम् उपशय्यायाम्।” एवं चिन्तयन्, स मुनिः जलवेगेन वह्यमानः, मोहग्रस्तः, शरणं याचमानः, विषादमग्नः अभवत्। तदा स भगवान्, स्वतेजसा उदितसूर्य इव, सर्वप्रभया पूर्णः, तं मुनिं निरीक्षितुं असमर्थः अभवत्। मुनिं समीपगच्छन्तं दृष्ट्वा, बालरूपधारी भगवान् स्मितमिव कृत्वा, मेघनिनादनिःस्वनेन वाचा तं उवाच— “वत्स, जानामि त्वं श्रान्तः असि, मम शरणम् आगतः च। शीघ्रं मम शरीरं प्रविश, विश्रामस्य व्यवस्था कृतम् मया।” एवं वचनं श्रुत्वा, मुनिः मोहितचित्तः, किंचिदपि न उक्तवान्, शक्तिहीनः स बालस्य विवृतमुखं प्रविवेश। तस्य बालस्य उदरे प्रविश्य, स श्रेष्ठमुनिः सर्वां पृथिवीं बहुजनसमाकुलां ददर्श। स सागरान् अपि अपश्यत्—लवणोदकम्, इक्षुरससागरम्, सुरासागरम्, घृतसागरम्, दधिसागरम्, क्षीरसागरम्, जलसागरं च। तान् च सागरान्, जम्बूद्वीपं, प्लक्षद्वीपं, शाल्मलीद्वीपं च अपश्यत्। कुशद्वीपं, क्रौञ्चद्वीपं, शाकद्वीपं, पुष्करद्वीपं, भारतादीन् जनपदान्, सर्वान् पर्वतान् च अपश्यत्। मेरुं च स सुवर्णमयं, सर्वरत्नविभूषितं, शिखरैः नानाविधरत्नैः शोभितं, बहुगुहासंयुतं च अपश्यत्। तत्र बहुविधैः मुनिभिः संकुलं, नानावनकुञ्जोपेतं, नानापशुविहङ्गयुक्तं, नानाश्चर्यसमन्वितं च तं पर्वतं अपश्यत्। तत्र सिंहव्याघ्रवराहचौर्यरुषभमहिषगजमृगवानरादिभिः समाकुलं, परममनोहरं च अपश्यत्। इन्द्रादिदेवैः, सिद्धचारणैः, नागैः, मुनिभिः, यक्षैः, अप्सरोगणैः, अन्यैश्च दिव्यसंघैः सेव्यमानं तं सुमेरुं तदा स मुनिः तस्य बालस्य शरीरे विचरन् अपश्यत्। स हिमवन्तं, हेमकूटं, निषधं, गन्धमादनं, श्वेतं, दुर्धरं, नीलं, कैलासं, मन्दरं च पर्वतान् अपश्यत्। महेन्द्रं, मलयं, विन्ध्यं, पारियात्रं, अर्बुदं, सह्यं, शुक्तिमन्तं, मैनाकं, वक्रपर्वतं च अपश्यत्। अन्यानपि सर्वान् रत्नमयपर्वतान्, पृथिवीधारकान्, स मुनिश्रेष्ठः अपश्यत्। कुरुक्षेत्रं, पाञ्चालान्, मत्स्यान्, मद्रान्, केकयान्, बाह्लीकान्, शूरसेनान्, काश्मीरान्, तङ्गणान्, खासान् च अपश्यत्। पर्वतीयान्, किरातान्, कुण्डलिनः, मरुभूमिवासिनः, चाण्डालान्, सर्वान् चान्यान् अन्त्यजातीन् तस्य शरीरे अपश्यत्। एवं स मार्कण्डेयः मुनिश्रेष्ठः, बालरूपिणं भगवन्तं दृष्ट्वा, तस्य उदरे विश्वं विचरन्, परमाश्चर्यं प्रपेदे।