सर्वदिशाः जलप्रवाहैः पूर्णाः अभवन्। ततः तीक्ष्णमेघाः, हे मुनिश्रेष्ठ, सर्वं जलैः आवृत्य जगत् प्लावयामासुः। परमेश्वरस्य प्रेरणया ते सर्वत्र महाजलप्रवाहं कृत्वा पृथिवीं पूर्णतया प्लावयामासुः। तैः भीषणा, अमंगलमयी, तीक्ष्णा अग्निः नष्टा अभवत्; ततः द्वादशवर्षाणि मेघाः जलप्रलयं कृत्वा प्रवर्तन्ते स्म। महात्मनः प्रेरणया ते सर्वं जलप्रवाहैः पूर्णमकुर्वन्; ततः, हे ब्राह्मणाः, समुद्राः स्वसीमान् अतिक्रम्य प्लावयन्ति स्म। पर्वताः भग्नाः अभवन्, पृथिवी जलमध्ये निमग्ना अभवत्; सर्वत्र मेघाः मोहिताः नभः आवृत्य स्थिताः। वातस्य वेगेन तैः अपकृष्टाः, ततः स भीषणः वायुः, हे मुनिश्रेष्ठ, विष्णुना निगृहीतः। आद्यपद्मस्थ देवः तानि जलानि पीत्वा, हे द्विजाः, तस्मिन् भीषणे एकस्मिन्नेव समुद्रे, यत्र चराचरं विनष्टम्, शयाने स्थितः। देवाः, असुराः, मनुष्या, यक्षाः, राक्षसाः सर्वे नष्टाः; स मुनिः विश्रान्त्वा परमपुरुषं ध्यानमग्नः अभवत्। नेत्राणि उन्मील्य स पृथिवीं जलपूर्णां अपश्यत्; न वटवृक्षं, न भूमिं, न दिशः, न सूर्यं अपश्यत्। न चन्द्रः, न सूर्यः, न अग्निः, न वायुः, न देवाः, न असुराः, न सर्पाः—केवलं तं भीषणं एकं समुद्रं, तमसा आवृतं, निराधारं अभवत्। ततः, हे मुनयः, स निमज्जन् तीरं गन्तुं यत्नं अकुरोत्; स दुःखितः मुनिः जलप्रवाहेन इह तत्र विचरन् अभवत्। स निमग्नः, हे मुनयः, रक्षकम् न पश्यन्; तं भ्रमितं दृष्ट्वा, परमपुरुषः तस्य ध्यानात् तुष्टः, करुणया तं मुनिशार्दूलं सम्बोधितवान्। "बालः, त्वं श्रान्तः, तरुणः, मयि दृढव्रतः; आगच्छ, आगच्छ शीघ्रं, मार्कण्डेय, मम समीपम्।" "माऽभैः, यत् त्वं मम पुरतः आगतः; हे स्थिरमुनि मार्कण्डेय, त्वं बालः, श्रान्तः।" एतद्वचनं श्रुत्वा स मुनिः अतिव क्रुद्धः अभवत्; स वदन्, हे मुनयः, पुनः पुनः विस्मितः अभवत्। "कः एषः, यः मां नाम्ना आह्वयति, मम तपः उपहासवत्, मम शरीरं प्रतिस्पर्धयन्, यः सहस्रवर्षप्रसिद्धम्?" "एवं आचारः न उचितः, देवेष्वपि; ब्रह्मा च देवेशः च मां दीर्घायुषं आह्वयन्ति।" "कः एषः, भीषणचेतसः, यः अद्य मम मृत्युम् इच्छति, मां मार्कण्डेयम् आह्वयन्, मम अन्तं कर्तुम् इच्छति?" एवं उक्त्वा स मुनिः चिन्तायुक्तः अभवत्—"किम् स्वप्नं दृष्टवान् वा, किम् मम मोहोऽभवत्?" एवं विचिन्तयन्, तस्य दुःखं निवारयन्, एकः विचारः उदभवत्—"अहं भगवतः, परमपुरुषस्य, शरणं यास्यामि भक्त्या।" भगवतः शरणं गन्तुं, मनः तस्मिन् नियोज्य, स मुनिः पुनः तं विशालं वटवृक्षं जलमध्ये दृष्टवान्। तस्य वृक्षस्य शाखायाम्, स सुवर्णमयं, अद्भुतं, रम्यं दिव्यं शय्यासनं, विश्वकर्मणा निर्मितम्, अपश्यत्। वज्रवैडूर्यैः भूषितं, रत्नमणिस्फटिकैः दीप्तं, पद्मरागमणिभिः अलङ्कृतं, नानारत्नैः शोभितम्। नानावस्त्रैः विचित्रैः आवृतं, नानारत्नदीप्तिम्, अद्भुतैः चमत्कारैः पूर्णम्, तेजोवृत्तेन परिवृतम्। तत्र बालरूपेण भगवान् कृष्णः स्थितः, दशलक्षसूर्यप्रभया दीप्तः, शोभायुक्तः अभवत्। चतुर्भुजः, सुन्दररूपः, पद्मपत्रविशाललोचनः, श्रीवत्सचिह्नेन वक्षसि, शङ्खचक्रगदाधारः। तस्य वक्षः वनमालया शोभितम्, दिव्यकुण्डलानि धृतानि, ग्रीवा गुरुमालाभिः शोभिता, दिव्यरत्नैः अलङ्कृतः। भगवन्तं दृष्ट्वा, मुनेः नेत्रे विस्फारिते, शरीरं हर्षविकसितम्, स प्रणम्य भगवन्तं इदं वचनं अब्रवीत्। "हा! अस्मिन भीषणे एकस्मिन समुद्रे, सर्वे प्राणी विनष्टाः, कatham ayam बालः एकः निर्भयः स्थितः?" स महर्षिः, यः अतीतं वर्तमानं भविष्यत् वेद, तदा भगवन्तं नाजानत्, तस्य मायया मोहितः; तं न प्राप्य, दुःखितः वचनं अब्रवीत्। "निरर्थकं मम तपःबलम्, निरर्थकं ज्ञानम्, निरर्थका क्रियाः; निरर्थकं दीर्घायुष्यम्, निरर्थकं मानवत्वम् अपि।" "न अहं जानामि, शयाने, दिव्यं बालं शय्यायाम्।" एवं चिन्तयन्, स मुनिः प्रवहमानः, भ्रमितः, शरणं इच्छन्, विषण्णः अभवत्। तदा, स्वतेजसा दीप्तः, उदितसूर्यवत्, सर्वप्रभया पूर्णः, स मुनिः तं दृष्ट्वा न शक्नोत्। स मुनिं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, बालः स्मितवत्, मेघनिनादसदृशं वचनं अब्रवीत्। "बालः, जानामि यत् त्वं श्रान्तः, मम शरणं आगतः; शीघ्रं मम शरीरं प्रविश, विश्रान्तिं व्यवस्थितवान् अस्मि।" एतद्वचनं श्रुत्वा, स मुनिः मोहितः, किंचित् न अब्रवीत्; शक्तिहीनः, स बालस्य विवृतं मुखं प्रविष्टवान्। तस्य बालस्य उदरे प्रविश्य, स मुनिश्रेष्ठः सर्वां पृथिवीं, नानाजनैः परिवृतां, अपश्यत्। स लवण, इक्षुरस, मद्य, घृत, दधि, क्षीर, जलसमुद्रान् अपश्यत्; तान् च समुद्रान्, जम्बु, प्लक्ष, शाल्मली च अपश्यत्। स कुश, क्रौञ्च, शाक, पुष्कर, भारतादीन् प्रदेशान्, सर्वान् पर्वतान् अपि अपश्यत्।