सः मुनिः "कथं तं सनातनं भूताधिपतिं पश्येयम्?" इति चिन्तयन्, तं नित्यं देवम् एकाग्रचित्तः सम्यक् उपधारयत्। एवं ध्यात्वा, सः दिव्यं तं भावं प्राप, यः महाप्रलयकारणं, भूतानां प्रभुः, नित्यवटवृक्षरूपेण प्रसिद्धः। ततः त्वरितः स मुनिः तस्य वटवृक्षस्य समीपं जगाम; तत्र गत्वा, सः श्रेष्ठमुनिः तस्य मूलस्याधः उपाविशत्। तत्र न कालानलस्य भीः, न शिखाभारस्य वर्षा, न प्रलयस्य आगमनं, न वज्रविद्युतः। अथ मेघाः गजयूथसदृशाः, विद्युद्भूषणविलसिताः, आकाशे समुत्थिताः, अद्भुतदर्शनाः। केचन नीलोत्पलसदृशाः, केचन श्वेतकुमुदसदृशाः, केचन पुष्परजःसदृशाः, केचन पीतवृष्टिमेघसदृशाः। केचन हरिततृणसदृशाः, केचन काकाण्डसदृशाः, केचन कमलदलसदृशप्रभाः, केचन सिन्धूरसदृशाः। केचन नगराकृतयः, केचन महाशैलसदृशाः, केचन अञ्जनसदृशकृष्णाः, केचन मरकतप्रभया दीप्तिमन्तः। ते महाघना विद्युद्भूषिताङ्गाः, विकटवपुषः, महाबलिनः, भीषणस्वननिःस्वनाः, आकाशे समुत्थिताः। ततः सर्वे मेघाः सर्वं व्योम व्यप्य, पृथिवीं च पर्वतवनसरोवरैः सह आच्छाद्य, सर्वदिक् जलप्रवाहैः पूरिता। ततः ते भीषणमेघाः, महर्षे, सर्वं जलैः आपूरयन्। परमेश्वरप्रेरिताः ते सर्वत्र प्रवहन्तः, पृथिवीं महाजलप्रवाहैः आपूरयन्। ते घोरं अनिष्टं भीषणं च अग्निं नष्टवन्तः; द्वादशवर्षाणि तत्र वर्षमात्रं प्रलयमेघाः व्याप्तवन्तः। महात्मना प्रेरिताः, ते सर्वं जलधाराभिः पूरयन्; ततः, विप्राः, समुद्राः अपि स्वसीमां लङ्घयन्। पर्वतानि विदलितानि, पृथिवी अपि जले निमग्ना; सर्वत्र प्रलयमेघाः मोहिता व्योम आपूरयन्। वायुवेगेन नीताः ते मेघाः अन्तर्धायन्त; ततः स घोरः वातः, महर्षे, विष्णुना निगृहीतः। पद्मयोनेः देवः, तानि जलानि पीत्वा, तस्मिन् एकस्मिन् घोरे सागरे, यत्र चराचरं विनष्टम्, शयने तिष्ठति। देवाः, असुराः, मनुष्याः, यक्षराक्षसाः सर्वे नष्टाः; मुनिः विश्राम्य, सर्वोत्तमं पुरुषं ध्यातवान्। चक्षूंषि प्रसार्य, सः मुनिः अपश्यत् पृथिवीं जलेन पूरिताम्; न वटवृक्षः, न भूमिः, न दिशः, न सूर्यः दृष्टः। न चन्द्रः, न सूर्यः, न अग्निः, न वायुः, न देवाः, न असुराः, न नागाः—एकः स घोरः सागरः, तमसा व्याप्तः, निरालम्बः, केवलः। ततः, विप्राः, सः मुनिः निमज्जन्, तं सागरं तरितुम् अयत्नयन्, जलप्रवाहेन नीतः इह तत्र विचचार। सः मुनिः तत्र निमग्नः, रक्षां न लब्ध्वा, मोहितः, तं दृष्ट्वा, परमपुरुषः तस्य ध्यानात् तुष्टः, कृपया तं मुनिवरं इदं वचनम् अवदत्—"वत्स, त्वं खिन्नः, बालः, दृढव्रतः, मयि भक्तः; आगच्छ, शीघ्रं मम समीपं, मार्कण्डेय।" "मा भैः, त्वं मम पुरतः आगतः; स्थिरव्रत मार्कण्डेय, त्वं बालः, श्रमेण पीडितः।" एतानि वचनानि श्रुत्वा, सः मुनिः अतिविषण्णः अभवत्; सः तदा, विप्राः, उवाच, पुनः पुनः विस्मयम् अनुभूतवान्—"कः एषः, यः माम् नाम्ना आह्वयति, इव तपस्याः उपहासः, इव मे देहस्य, यः सहस्रवर्षप्रसिद्धस्य, स्पर्धते?" "एवं आचरणं न उचितं, देवेष्वपि; ब्रह्मा च सुरेशः अपि माम् दीर्घायुषं आह्वयतः।" "कः एषः घोरचेताः, यः अद्य मम मृत्युं इच्छति, माम् मार्कण्डेय इति आह्वयन्, मम अन्तं कर्तुम् इच्छति?" इति उक्त्वा, सः मुनिः चिन्तायुक्तः अभवत्—"किम् एषः स्वप्नः, अथवा कापि मोहः मम प्राप्ता?" एवं चिन्तयन्, तस्य शोकं नाशयन्, विचारः उत्पन्नः—"अहं परमपुरुषं भगवन्तं शरणं यास्यामि, भक्त्या।" तदनन्तरं, भगवत्सरणं गन्तुं, चित्तं तस्मिन् एव स्थापितवान्, सः मुनिः पुनः तं विशालं वटवृक्षं जले दृष्टवान्। तस्य विस्तीर्णस्य शाखायाम् एकं सुवर्णमयं, अद्भुतं, रमणीयं दिव्यशय्यां, विश्वकर्मणा निर्मितां, अपश्यत्। सा शय्या वज्रवैडूर्यभूषिता, रत्नमणिविद्रुमैः शोभिता, पद्मरागादि-मणिभिः अलङ्कृता, नानारत्नैः सुसज्जिता। नानावस्त्रैः वितानिता, नानारत्नप्रभया दीप्तिमती, अद्भुतविस्मययुक्ता, तेजोमण्डलेन परिवृता। तस्यां शय्यायां भगवान् कृष्णः बालरूपेण स्थितः, दशमितिसूर्यसमप्रभः, दिव्यतेजसा दीप्तमान्। सः चतुर्भुजः, सुन्दरवपुः, विशालकमलपत्रनेत्रः, वक्षसि श्रीवत्सचिह्नः, शङ्खचक्रगदाधरः। तस्य वक्षःस्थले वनमालया विभूषितः, दिव्यकुण्डलधारी, ग्रीवायां गुरुतरहारः, दिव्यरत्नैः अलङ्कृतः। तं भगवन्तं दृष्ट्वा, मुनेः नेत्रे विस्मयात् विवृते, रोमाञ्चः संजातः, सः भगवन्तं प्रणम्य, इदं वचनम् उवाच— "धिग्! अस्मिन् घोरे एकस्मिन् सागरे, सर्वे प्राणी विनष्टाः, कथं एषः बालः अकेलः, निर्भयः, तिष्ठति?" इति। सः महर्षिः यद्यपि अतीतानागतवर्तमाने वेद, तथापि तदा भगवन्तं न अवैषीत्, तस्य मायया मोहितः; तं न ज्ञात्वा, सः दुःखितः इदं वचनम् उवाच।