शृणुत, मुनिवराः, ब्रह्मपुराणस्य पावनकथां यथाशास्त्रं प्रवदामि। द्वादश्यां यः कश्चन अक्षरं देवं परमपुरुषं पश्यति, स विष्णुलोकं प्राप्य कदापि न पतति। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, प्रयत्नेन ज्येष्ठमासे गत्वा, तत्र पञ्चतीर्थानि कृत्वा, परमपुरुषः द्रष्टव्यः। यः जनः दूरस्थोऽपि सन्, शुद्धचित्तः भक्त्या परमपुरुषं नित्यं स्तौति, स अपि विष्णुपुरीं प्राप्नोति। श्रद्धया एकचित्तेन कृष्णतीर्थयात्रां कुर्वन्, सर्वपापैः विमुक्तः, विष्णुलोकं यास्यति। यः हरिचक्रं देवलयशिखरे स्थितं दूरात् पश्यति, भक्त्या प्रणमति, स साक्षात् सर्वपापैः मुच्यते। एवं पुण्यफलप्राप्तिरिति निगद्यते। अथ ब्राह्मणाः, महाप्रलयकालः समुपस्थितः। सूर्यश्चन्द्रौ नष्टौ, वायुः तिरोहितः, स्थावरजङ्गमं सर्वं विनष्टम्। तदा, उग्रः प्रलयार्क उदितः, मेघघोषः शब्दितः, विद्युत्पातैः वृक्षगिरयः भग्नाः। सर्वं जगत् उल्कापातैः लीनम्, सरित्सरोवरजलानि शुष्काणि। ततः प्रलयाग्निः वायुसहितः, सूर्यैः शोभितः, समग्रं जगदाविशत्। पश्चात्, भूमिं विदार्य, अधोलोकं प्रविश्य, स देवदानवयक्षेषु भीतिं जनयामास। नागलोकं च भूम्यधः यदस्ति तद् अग्निना दग्धम्, क्षणेन सर्वं विनष्टम्। ततः शीघ्रवायुः प्रलयाग्निश्च शतसहस्रयोजनानि दग्धवन्तौ। स स्फुलिङ्गार्चिष्मान् प्रभुः, देवदानवगन्धर्वयक्षनागराक्षसान् सहितं जगत् ददाह। स महातेजाः भीषणः प्रलयाग्निः, महाज्वालः महाप्रभः, महाघोषवान्। दशकोटिसूर्यसदृशः, तेजसा दहन्, त्रीँल्लोकान् देवमानुषासुरैः सह शीघ्रं दग्धवान्। एवं घोरायां प्रलयवेलायां, धर्मिष्ठः कश्चन महर्षिः योगध्यानपरः अभवत्। स एकाकी तिष्ठति, ख्यातः मार्कण्डेयः, मोहपाशैः बद्धः, क्षुत्पिपासया क्लान्तेन्द्रियः। स महाग्निं दृष्ट्वा, शुष्ककण्ठोष्ठतालुः, पिपासया पीडितः, भयाकुलः विचलितः। स भूमिम् अचञ्चलः सर्वतः संचरन्, न कञ्चिद्रक्षकं प्रपश्यन्, मनसा इह तत्र च विचिन्तयन्। न तत्र विश्रान्तिः, न ब्राह्मणानां विश्रामस्थानम्। 'किं करिष्यामि? को मे शरण्यः?' इति चिन्तयन्। 'कथं तं नित्यं भूतनाथं द्रक्ष्यामि?' इति विचार्य, चित्तं नित्ये भगवति समाहितवान्। स तद् दैवीं स्थितिं प्राप, यः महाप्रलयकारणं, भूतनाथं, नित्यवटवृक्षरूपं विख्यातम्। त्वरया प्रेरितः, स वटमूलं समाश्रित्य, तत्रोपविश्य, स श्रेष्ठमुनिः तस्थौ। तत्र न कालाग्नेः भीः, न स्फुलिङ्गवृष्टिः, न प्रलयागमः, न वज्रविद्युतः। ततः, गगने गजाननसदृशाः मेघाः, विद्युत्प्रभाभिः भूषिताः, अद्भुतदर्शनाः समुत्थिताः। केचित् नीलोत्पलसदृशाः, केचित् श्वेतकुमुदसदृशाः, केचित् पीलुपुष्पसदृशाः, केचित् पीतवर्षमेखलाः। केचित् हरितशाद्वलसदृशाः, केचित् काकाण्डसदृशाः, केचित् पद्मदलप्रभासमानाः, केचित् कुंकुमसदृशाः। केचित् नगररूपिणः, केचित् महागिरिसदृशाः, केचित् अञ्जनसदृशाः, केचित् मरकतप्रभासमानाः। महाभीमानि मेघगणानि, विद्युत्प्रभाभिः बद्धकायानि, भीमस्वनानि, समुत्थितानि। सर्वे मेघाः गगनं व्याप्य, पृथिवीं पर्वतान् वनानि सरांसि चावृत्य, सर्वदिक् जलौघैः पूरिताः। ते घोरमेघाः सर्वं सलिलेन व्याप्तवन्तः। परमेश्वरप्रेरिताः, ते सर्वत्र जलप्रवाहैः पृथिवीं पूरयामासुः। तेन ते भीषणं, अशुभं, उग्रं चाग्निं विनाशयामासुः। द्वादशवर्षाणि मेघाः प्रलयकाले ववृषुः। महात्मनः प्रेरिताः, सर्वं जलधाराभिः पूरितवन्तः। ततः, समुद्राः स्वसीमां लंघयामासुः। पर्वतान् भग्नान्, पृथिवीं जलौघे निमग्नां, सर्वतः मेघा भ्रमन्तः गगनं व्याप्य स्थिताः। वायोः प्रचण्डबलात्, ते मेघाः तिरोहिताः। ततः, स घोरः वायुः विष्णुना निगृहीतः। स कमलासनेश्वरः, सलिलं पीत्वा, तस्मिन् एके घोरे सागरे शेषशायी सुप्तः, यत्र चलस्थिरं सर्वं विनष्टम्। देवासुरमानुष्ययक्षराक्षसाः सर्वे नष्टाः। तत्र स मुनिः विश्रान्त्वा, परमपुरुषं ध्यानपरः अभवत्। चक्षुषी विमील्य, स मुनिः सलिलपूरितां पृथिवीं ददर्श। न वटवृक्षः, न स्थलम्, न दिशः, न सूर्यः दृष्टः। न चन्द्रः, न अग्निः, न वायुः, न देवाः, न असुराः, न नागाः— केवलं स घोर एकः सागरः, तमसा पूर्णः, निराधारः आसीत्। एवं ब्रह्मपुराणस्य पावनकथा समाप्ता।