सूत उवाच — हे द्विजश्रेष्ठाः, गोवत्सानां दुग्धदात्राणां दुग्धस्य पात्राणां च भेदाः मया विस्तरेणोक्ताः। किं पुनः अन्यद्वक्तव्यं भवतः प्रति? ततः लोमहर्षणं प्रति ऋषयः ऊचुः — हे बुद्धिमन्, सर्वाणि मन्वन्तराणि तेषां च पूर्वसृष्टीन् विस्तारतः कथय, हे सूत। वयं सत्यमेव श्रोतुमिच्छामः, कियन्तः मनवः अभवन्, कियती च तेषां कालपरिमाणं, मन्वन्तराणि च। सूतः पुनरुवाच — हे द्विजाः, सर्वेषां मन्वन्तराणां पूर्णं चरितं शतसंवत्सरैः अपि वक्तुं न शक्यते; तस्मात् संक्षेपेण शृणुत। आदौ स्वायम्भुवो मनुः, ततः स्वरौचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतश्च, चाक्षुषश्च। वर्तमानः वैवस्वतः मनुः इह प्रसिद्धः; तथैव सावर्णिः, रैभ्यः, रौच्यश्च। एवं च मेरुसावर्ण्यः—एते चत्वारः मनवः स्मृताः, अतीतानागतवर्तमानाश्च, हे द्विजोत्तमाः। एतान् मनून् यथाश्रुतं मया नाम्ना प्रोक्तान्; अधुना तेषां ऋषीन्, पुत्रान्, देवगणांश्च वक्ष्यामि। मरीचिः, अत्रिः, पूज्यः अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, पुलस्त्यः, वसिष्ठश्च—एते सप्त ब्रह्मणः पुत्राः। एवम्, हे द्विज, उत्तरदिशि सप्तर्षयः सन्ति—आग्नीध्रः, आग्निबाहुः, मेध्यः, मेधातिथिः, वसुः। ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, हव्यः, सवलः, पुत्रसंज्ञकः—एते दश बलवन्तः स्वायम्भुवमनोः पुत्राः। एषः, हे ब्राह्मणाः, प्रथमः मन्वन्तरः कथ्यते; और्वः वसिष्ठस्य पुत्रः, स्तम्भः, कश्यपश्च। प्राणः, बृहस्पतिः, दत्तः, अत्रिः, च्यवनश्च—एते महर्षयः, व्रतधारिणः, वायुनोक्ताः। स्वारोचिषे मन्वन्तरे तुषिताः देवगणाः स्मृताः; हविघ्नः, सुकृतिः, ज्योतिः, आपः, मूर्तिश्च स्मर्यन्ते। प्रतीतः, नभस्यः, नभः, ऊर्जश्च—एते स्वारोचिषमनोः पुत्राः, हे महात्मनः ब्राह्मणाः। पृथिव्याः अधिपाः, महाबलपराक्रमयुताः, नाम्ना कीर्तिताः; एषा द्वितीया मन्वन्तरकथा मया उक्ता, हे ब्राह्मणाः। अधुना तृतीयस्य वक्ष्यामि; शृणुत, हे द्विजश्रेष्ठाः। वसिष्ठस्य सप्त पुत्राः—वासिष्ठाः नाम प्रसिद्धाः। हिरण्यगर्भस्य पुत्राः, ऊर्जाः, महातेजसः, एते ऋषयः मया उक्ताः; शृणुत, यथा ते स्तूयन्ते। हे मुने, एते दश मनोः पुत्राः, उत्तमायाः जाताः—Iषः, ऊर्जः, तनूर्जः, मधुरः, माधवः, शुचिः, शुक्रः, सहः, नभस्यः, नभः, भानवः; तत्र देवगणाः अपि तस्मिन्मन्वन्तरे कीर्तिताः। चतुर्थमन्वन्तरस्य वर्त्तां वक्ष्यामि—काव्याः, पृथुः, अग्निः, जाह्नुः, धाता, हे द्विजोत्तमाः। कपीवान्, अकपीवान् च सप्तर्षयः तत्रासन्, हे द्विजाः; पुराणेषु तेषां पुत्रपौत्राः अपि स्तूयन्ते, हे ब्राह्मणाः। एवम्, तामसस्य मनोः अन्तराले देवगणाः—द्युतिः, तपस्या, सुतपाः, तपोभूतः, सनातनः। तपोरतिः, अकल्माषः, तन्वी, धन्वी, परंतपः—एते दश तामसमनोः पुत्राः कथ्यन्ते। महर्षयः, वायुनोक्ताः, तस्मिन्स्मृताः—देवबाहुः, यदुध्रः, वेदशिराः, हिरण्यरोमाः, पर्जन्यः, ऊर्ध्वबाहुः, सोमजः, सत्यनेत्रः, आत्रेयश्च—एते अन्ये सप्तर्षयः। अभूतरजसः देवगणाः, प्रकृतयः स्मृताः; वारिप्लवः, रैभ्यश्च मन्वन्तरे नाम्ना कीर्तिताः। अधुना तस्य पुत्रान् शृणुत—धृतिमान्, अव्ययः, युक्तः, तत्त्वदर्शी, निरुत्सुकः। आरण्यः, प्रकाशः, निर्मोहः, सत्यवाक्, कृतिः—एते रैवतमनोः पुत्राः; एषः पञ्चमः कालः। षष्ठं मन्वन्तरं वक्ष्यामि; शृणुत, हे द्विजश्रेष्ठाः—भृगुः, नभः, विवस्वान्, सुधामा, विरजा, अतीनामा, सहेष्णुश्च—एते सप्त महर्षयः चाक्षुषमन्वन्तरे स्मृताः, हे ब्राह्मणाः; तस्य मनोः देवगणाश्च। बाल्यादेव प्रसिद्धाः, स्वर्गे पृथक् वसन्ति; पञ्च देवगणाः नाम्ना स्मृताः, हे ब्राह्मणाः। अङ्गिरसः पुत्राः, महात्मानः, बलवन्तश्च, नाड्वलेयाः, हे मुने, एते दश प्रसिद्धाः पुत्राः। रुरुप्रभृतयः ऋषयः, हे ब्राह्मणाः, चाक्षुषमन्वन्तरे; षष्ठमन्वन्तरं एवं उक्तं—सप्तमस्य शृणुत। अत्रिः, वसिष्ठः, पूज्यः कश्यपः, महर्षिः गौतमः, ततः भरद्वाजः, विश्वामित्रश्च, ऋचीकस्य पूज्यस्य महात्मनः पुत्रः, सप्तमः जमदग्निः—एते स्वर्गे वर्तमानाः सप्तर्षयः। साध्याः, रुद्राः, विश्वेदेवाः, वसवः, मरुतः, आदित्याः, अश्विनौ, द्वौ वैवस्वतौ देवौ च स्मृताः। एते वैवस्वतमनोः वर्तमानमन्त्रे सन्ति, तस्य च दश प्रसिद्धाः पुत्राः, इक्ष्वाकुप्रमुखाः। हे द्विज, एतेषां महात्मनां महाबलानां पुत्राः पौत्राश्च सर्वदिशि दृश्यन्ते। प्रत्येकस्मिन् मन्वन्तरे सप्त सप्तर्षयः धर्मसंस्थापनाय लोकस्य च रक्षायै सन्ति।