राजा आनन्दितः सन् पञ्चशतान् स्त्रियः ब्राह्मणेभ्यो ददौ—स्तनभराभिः, सुशोभितकुचयोषितः, यथावत् वस्त्रैः स्तनावरणैः समाच्छन्नाः। ताः स्त्रियः बह्वीः, तन्वीः, कमलदलविस्तीर्णनेत्राभिः, सुकण्ठाभिः, मृद्वङ्गुलिभिः, सुहास्याभिः, कङ्कणाभरणाभिः भूषिताः आसन्। ताः नूपुरैः अलङ्कृताः, उत्तमवस्त्रैः परिधानाभिः शोभिताः, काम्याः स्त्रियः तत्रैव पृथग् पृथक् दत्ताः। यजमानः, अश्वमेधसमये, ब्राह्मणादिभ्यः कामुकाभ्यः, भूर्यन्नपानं विविधान्नोपस्कृतं ददौ। बहुविधानि मधुराणि पक्वान्नानि, पिष्टकानि, शुद्धानि हविष्यानि, घृतपूरितानि भोज्यानि सम्यक् वितीर्यन्ते स्म। पिष्टकानि, तैलपक्वानि, सुविपाकानि स्वादूनि च भोज्यानि पुनः पुनः सर्वभूतानां प्रीत्यर्थं वितीर्यन्ते स्म। यस्य दानस्य वितरणस्य च न अन्तः कश्चन—एवं महाश्वमेधं दृष्ट्वा देवा, दानवा, तेषां च अनुचराः विस्मिताः अभवन्। गन्धर्वाः, अप्सरसः, सिद्धाः, मुनयः, प्रजापतयः च सर्वे तं पुण्यं श्रेष्ठं यज्ञं दृष्ट्वा परमाश्चर्यम् अनुभवन्। ऋत्विजः, मन्त्रिणः, राजा च तत्र सर्वे हृष्टाः आसन्; न कश्चित् मलिनः, न दुःखितः, न क्षुधार्तः। न तत्र आपद्, न श्रमः, न रोगः, न व्याधिः, न अकालमृत्युः, न दंशनं, नापि कश्चन पापदोषः। सर्वे जनाः हृष्टाः, पुष्टाः, तस्मिन् राजसूये—सिद्धयोगिनः, दीर्घायुषः मुनयः अपि तत्र सन्तुष्टाः आसन्। एवं धनधान्यसम्पन्नः यज्ञः न कदापि जातः; एवं राजा विधिवत् अश्वमेधं वैष्णवमन्दिरं च समाप्य, द्विजश्रेष्ठ, महत् पुण्यम् अलभत। ततः श्रोतृजनाः पप्रच्छुः—"देवेश, यद् वयं पुरातनं पृच्छामः, तद् ब्रूहि—इन्द्रद्युम्नेन तानि मूर्तिप्रतिमानि कथं कृतानि?" "केन प्रकारेण माधवः तेन तुष्टः जातः? सर्वं वद, महत् कौतूहलं हि अस्माकम्।" तदा सुतराम् ऋषिसिंहम् उक्त्वा, "श्रुणु, वेदसम्मितं पुराकथां वक्ष्यामि; यत् पूर्वं जातं, मूर्तिप्रादुर्भावं च शृणु।" यदा महायज्ञः प्रवृत्तः, मन्दिरं च निर्मितम्, तदा स राजा अहर्निशं प्रतिमासु चिन्तायाम् अविशत्। "कस्य कृपया अहं देवेशं, सर्वपावनं, जगतां सृष्टिकर्तारं, धारकं, संहारकं, परमपुरुषं द्रक्ष्यामि?" इति चिन्तया राजा निद्रां न लभते स्म—नक्तं न दिवा, न विविधैः सुखैः, न स्नानेन, नाभरणेन च स तुष्टिम् अयात्। न स संगीतसुरगन्धरागानां, न वर्णानां, न मदोन्मत्तगजस्य, न बह्वश्वानां, न महनीयानां नीलमणीनां, पद्मरागाणां, सुवर्णरजतादीनां, हीरकस्फटिकभूषितानां वस्तूनां च स आस्वादं लब्धवान्। न काम्यवस्तुभिः, न वन्यैः, न नभोगैः, नापि अन्यैः, तस्य मनः संतोषं न ववृधे। "इह स्थले शिलायाः, मृत्तिकायाः, दारोः वा, विष्णोः रूपाय यत् सर्वलक्षणयुक्तं, तत् किं प्रशस्यं?"—इति चिन्तया स राजा तिष्ठति स्म। तेषां त्रयाणां मध्ये, या देवैः प्रिया पूजिता च, सा स्थापिता हि हर्षं जनयति। एवं स राजा तत्रैव मनसा निमग्नः आसीत्। पञ्चरात्रविधिना परमात्मानं सम्पूज्य, राजा ध्याननिमग्नः, स्तुतिं कर्तुं आरब्धवान्— "वासुदेवाय नमः, मोक्षहेतवे नमः! सर्वलोकनाथ, मां संसारसागरात् त्रातुम् अर्हसि। शुद्धवस्त्राभसमानाय परमात्मने नमः, सङ्कर्षणाय नमः, भूधराय पालय माम्। हेमप्रभाय नमः, मकरध्वजप्रियाय नमः, विघ्नविनाशक, पालय माम्। अञ्जनाभाय नमः, भक्तवत्सलाय नमः, अनिरुद्धाय नमः, वरदाय पालय माम्। देवायतनाय नमः, देवप्रियाय नमः, नारायणाय नमः, शरणागतं माम् पालय। बलश्रेष्ठाय नमः, हलधराय नमः, चतुर्मुखाय, जगदाधाराय, सर्वपितरं माम् पालय। मेघश्यामाय नमः, सुरपूजिताय नमः, विश्वनाथ, संसारसागरतारक, माम् पालय। प्रलयाग्निसदृशाय नमः, दैत्यविनाशकाय नमः, नृसिंह, ज्वलद्दृश, महावीर्य, माम् पालय। यथा पुरा त्वं दन्तेन पातालात् पृथिवीं उद्धृतवान्, तथैव, महावराह, दुःखसागरात् माम् पालय। एतानि तव रूपाणि, हे कृष्ण, वरदायकानि, मया स्तुतानि; एते बलदेवाद्याः पृथग् विद्यमानाः। तव अङ्गानि, हे देवेश, गरुडादीनि; तथा दिक्पालाः शस्त्रैः, केशवाद्याः, अच्युतश्च। यावन्ति तव रूपाणि, हे देवेश, मुनिभिः कथितानि, तानि अपि, विश्वेश, कृपानिधे, सर्वाणि सन्ति। एतानि सर्वाणि मया सम्पूजितानि, स्तुतानि, नमस्कृतानि च; धर्मार्थकाममोक्षदं वरं दातुम् अर्हसि। संस्काराय सङ्कर्षणादीनि हरिरूपाणि तव निरूपितानि; तानि तव पूजार्थं समुत्पन्नानि, तव एव संस्थितानि। देवेश, परमार्थतः तव न कश्चन भेदः; यानि तव नानारूपाणि कथ्यन्ते, तानि केवलं कल्पितानि। कथं मनुष्यः तव द्वैतं वदेत्, त्वं हि अद्वितीयः; त्वमेव सर्वव्यापी, विज्ञानस्वरूपः, निर्मलः।" एवं राजा महाभक्त्या, चिन्तया, स्तुत्या च, परमात्मानं संतुष्टुम् इच्छन्, मूर्तिप्रतिष्ठायाः कृत्ये निमग्नः अभवत्।