सर्वतः प्रसिद्धयुद्धशूराः समागताः, नर्तकाः, नाटककाराः, गायकाः, स्तुतिकर्तारश्च राज्ञः समीपे उपस्थिताः। तस्य पत्न्यः रमणीयाः, उच्चस्फिग्यः, नीलोत्पलपलाशनयनाः, शरदिन्दुकान्तमुख्यः च आसन्। उत्तमकुलशीलगुणसम्पन्नाः ताः सह मुख्यपत्निभिः सह एकादशशतसङ्ख्याः आसन्। रत्नमालाभिः भूषितम्, दिव्यं, पताकाध्वजैरुपस्कृतम्, रत्नहारैः शोभितम्, चन्द्रकान्तप्रभया दीप्तम् तद् आसन्। शतकोट्यः गजाः पर्वताकाराः, मदोद्रिक्ताः, बलसम्पन्नाः, दन्तमणिमालाभिः भूषिताः, समवेताः। शीघ्रसिन्धुजाताश्वाः, श्वेताः, कर्णश्यामाः, अनन्तसङ्ख्याः, वेगसम्पन्नाः तत्र आसन्। असंख्येयाः पदातयः, कवचधारिणः, विविधायुधयुक्ताः, युद्धाय सज्जाः, देवपुत्रसदृशाः तत्र स्थिताः। एवं राजा यज्ञव्यवस्थां विस्तीर्णां दृष्ट्वा स तस्मिन्नेव क्षणे हृष्टः सन्तोषेण वचः अब्रवीत्— “सर्वलक्षणसम्पन्नं श्रेष्ठं अश्वं आनय; विनीतराजकुमाराः पृथिव्यां तं नेतु। विद्वान् धर्मिष्ठाः यज्ञं अत्र कुर्युः; द्विजातिभ्यः कृष्णाजं, महिषं, कृष्णमृगं आनय। वृषभं, गाः, सर्वगोपांश्च आनय; इच्छितानि हव्यानि सम्पादय, वैष्णवमण्डपं स्थापय। सर्वं ब्राह्मणेभ्यः इच्छानुसारं ददातु— स्त्रियः, रत्नराशयः, ग्रामाः, नगराणि। सस्यवन्तः भूमयः, प्रदेशाः, रम्यं धनविविधं इच्छुकाय दत्तव्यं। याचमानं कस्यापि न प्रतिषेधः; यज्ञः यावत् देवः स्वयम् अत्र, यज्ञसमीपे, प्रकटः भवति, तावत् प्रवर्त्यताम्।” एवं उक्त्वा, सिंहोपमः महाबाहुः राजा ब्राह्मणेभ्यः कोटिशः सुवर्णमणिराशिं दत्तवान्। शतसहस्रगजस्त्रियः, दशसहस्राश्वान्, शतकोटिवृषभान्, सुवर्णशृङ्गगाः च दत्तवान्। सुन्दराः सुरभिगाः, कांस्यपात्रदुग्धदायिनीः, वेदविद्भ्यः ब्राह्मणेभ्यः हर्षेण दत्तवान्। मूल्यवान् वस्त्राणि, शुद्धशुक्लचादराणि, उत्तममणिमुक्तानि च दत्तवान्। विविधरत्नानि महायज्ञे दत्तवान्। हीरकवज्रनीलमणिमुक्तादीनि, पद्मनयनाभिः कन्याभिः शोभितम् दत्तवान्। हृष्टः राजा पञ्चशतं स्त्रियः ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्; पूर्णस्फिग्यः, स्तनच्छदवस्त्रधारिण्यः। बहवः स्त्रियः, तन्वङ्ग्यः, विस्तृतपद्मनयनाः, शोभितग्रीवाभिः, हस्तमुद्राभिः, कङ्कणभूषिताः। नूपुरैः भूषिताः, उत्तमपटवस्त्रधारिण्यः, मनोज्ञाः स्त्रियः एकैकम् तत्र दत्तवान्। यज्ञे, ब्राह्मणेभ्यः अन्येषां च इच्छुकानां भोजनपानं विविधद्रव्ययुक्तं समर्पितम्। विविधमधुराणि, पक्वानि, शुद्धान्नानि, घृतपूरितानि, सम्यक् समर्पितानि। मधुरपक्वान्नानि, तैलपूरितपिष्टकानि, स्वादिष्टं भोजनं पुनः पुनः सर्वेषां सुखाय दत्तम्। दत्तं वितरितं धनस्य अन्तः नास्ति; तं महायज्ञं दृष्ट्वा देवाः, दानवाः, तेषां अनुचराः विस्मयं प्राप्नुवन्। गन्धर्वाः, अप्सराः, सिद्धाः, ऋषयः, प्रजापतयः च तं शुभं उत्तमं यज्ञं दृष्ट्वा परमविस्मयं अनुभवन्। यत्र पुरोहिताः, मन्त्रिणः, राजा च सर्वे सन्तुष्टाः; न कश्चित् मलिनः, क्लिष्टः, क्षुधार्तः वा अभवत्। न तत्र विपत्तिः, न श्रमः, न व्याधिः, न अकालमृत्युः, न दंशः, न दुष्टप्रभावः। सर्वे जनाः तस्मिन् राजोत्सवे हृष्टपुष्टाः अभवन्, सिद्धयोगिनः दीर्घायुषः ऋषयः अपि। एवं धनधान्यसम्पन्नः यज्ञः कदापि न अभवत्; राजा विधिपूर्वकं अश्वमेधं वैष्णवमण्डपं च सम्यक् सम्पादितवान्, द्विजश्रेष्ठ। ततः, “देवेश, यद् यद् पुरातनं पृच्छामः तद् कथय; कस्य प्रकारेण इन्द्रद्युम्नेन मूर्तयः पूर्वं निर्मिताः? केन उपायेन माधवः तेन तुष्टः अभवत्? सर्वं कथय, महोत्सुकाः स्मः।” इति पृष्टम्। “मुने, वेदसम्मितं पुरातनं वृत्तान्तं शृणु; यद् पूर्वं अभवत्, मूर्तीनां उत्पत्तिं कथयिष्यामि। यदा महायज्ञः आरभ्य, मन्दिरं निर्मितं, तदा राजा अहर्निशं मूर्तिषु चिन्तितः अभवत्। ‘कस्य द्वारा अहं देवेशं सर्वपावनं, जगतां कर्तारं, धारयितारं, संहारकं, परमपुरुषं पश्येयम्?’ इति चिन्तयन्, राजा चिन्तायाम् निमग्नः, न रात्रौ न दिवसा निद्रां प्राप्नोति; न विविधसुखानि, न स्नानं, न अलङ्कारं अकरोत्। न संगीतगन्धरागरङ्गे, न मदोद्रिक्तगजेषु, न बह्वश्वेषु च रमणीयं अनुभूतवान्। न महावज्रनीलमणि, न मणि, न सुवर्णरजतादिरत्नानि, हीरकस्फटिकाभूषितानि च, तस्य मनसि प्रियं अभवत्।