शृणुत, द्विजश्रेष्ठाः, प्राचीनकाले पृथिव्यां न कृषिः, न पशुपालनं, न व्यापारमार्गाः आसन्। न तदा सत्यम्, न चानृतम्, न लोभो, न मत्सरः आसीत्। यदा वैवस्वतस्य मनोः अन्तरालः समुपजातः, तदा वै, वेण्यात् आरभ्य, सर्वस्यास्य उत्पत्तिः प्रवृत्ता। यत्र यत्र पृथिव्यां समता आसीत्, तत्र तत्र सर्वे प्राणीः वासं वृतवन्तः। तस्मिन्नपि काले, जनानां भोजनं फलं मूलं च आसीत्, यत् प्राप्तुम् अतीव कष्टेनैव शक्यम्, इति श्रुतम्। अनन्तरं, भगवतः स्वायम्भुवस्य मनोः नियुक्त्या, पृथुना वेनपुत्रेण, नरशार्दूलः स्वयं हस्तेन पृथिवीं दुहित्वा, तम् मनुं वत्सरूपेण स्थाप्य, सर्वाणि धान्यानि उत्पादितानि। तेनैव भोजनप्रकारेण अद्यापि सर्वे प्राणीः निर्वर्तन्ते। ततः ऋषयः, देवाः, पितरः, सर्पाः, दानवाः, यक्षाः, साधवः, गन्धर्वाः, पर्वतानि, वृक्षाश्च—एते सर्वे पृथिवीं दुहन्तः दृष्टाः। तेषां प्रत्येकस्य वत्सः आसीत्, पात्रं च, दुहिता च पृथक् पृथक्। ऋषीणां वत्सः सोमः, दुहिता बृहस्पतिः, दुग्धं तपः ब्रह्म च, पात्रं वेदाः। देवतानां पात्रं सुवर्णमयम्, वत्सः इन्द्रः, दुग्धं तेजः, दुहिता दिवाकरः। पितॄणां पात्रं रजतम्, वत्सः यमः, दुहिता अन्तकः, दुग्धं सोमः स्मृतम्। सर्पाणां वत्सः तक्षकः, पात्रं अलाबु, दुहिता ऐरावतः, दुग्धं विषम्। असुराणां दुहिता मधुरः, दुग्धं मायामयं, वत्सः विरोचनः, पात्रं लौहम्। यक्षाणां पात्रं अमृत्तिका, वत्सः वैश्रवणः, दुहिता रजतवर्णः, दुग्धं गुह्यं। राक्षसाधिपतिषु वत्सः सुमालिः, दुग्धं रुधिरं, दुहिता रजतवर्णः, पात्रं कपालम्। गन्धर्वाणां वत्सः चित्ररथः, पात्रं पद्मम्, दुहिता सुरुचिः, दुग्धं गन्धः। पर्वतानां पात्रं शिलामयं, दुग्धं औषधिरत्नानि, वत्सः हिमवान्, दुहिता मेरुः। वृक्षाणां वत्सः प्लक्षः, दुहिता पुष्पितशालः, पात्रं पलाशपत्रम्, दुग्धं छिन्नदग्धपुनर्वृद्धाङ्कुराः। एषा भूमिः धारिका, सृष्टिकर्त्री, पावनी च; सा स्थिता सर्वस्य स्थावरजङ्गमस्य आधाररूपेण। सा कामधेनुरिव सर्वकामप्रदायिनी, सर्वधान्यवृद्धिकरणी च, समुद्रपर्यन्ता पृथिवी सर्वत्र प्रसिद्धा। मधुकैटभयोः मेदसा पूरिता सा देवी वेदवित्सु ‘मेदिनी’ इति विख्याता। ततः पृथुना राज्ञा स्वीकृता सा देवी कन्यारूपेण ‘पृथ्वी’ इति अभिधीयते। पृथुना भूमिः विभागिता, शुद्धा च कृताऽभवत्; सा धान्यसमृद्धा, समृद्धनगरपत्तना च जाताऽभूत्। एवं वेण्यस्य महात्मनः पृथोः महिमा, यः सर्वैः पूजनीयः, सत्कार्यः च। स एव ब्राह्मणैः वेदवेदाङ्गविद्भिः पूजनीयः, ब्रह्मवंशसम्भवत्वात्। राजभिः अपि ऐश्वर्येच्छुभिः, पृथुः प्रथमराजः पूज्यः, वीर्यशालित्वात्। यैः च युद्धे जयकाङ्क्षिभिः, पृथुः अग्रण्यः पूजनीयः; यः पृथुं स्तुत्वा युद्धे प्रविशति, सः निःशङ्कं कीर्तिं लभते। वैश्यैः अपि स्वधर्मनिष्ठैः, पृथुः एव पूजनीयः, जीविकादायकत्वात्। शुद्धैः शूद्रैः त्रिवर्णसेविभिः अपि, पृथुः एव श्रेयसीच्छुभिः पूज्यः। एवं वत्सदोहपात्रदुग्धभेदाः मया वर्णिताः, किं भूयः श्रोतुम् इच्छथ? एवं कृत्स्नस्य मन्वन्तरस्य पूर्वसर्गस्य च विस्तरः श्रोतव्यः, इति लोमहर्षणं प्रति ब्राह्मणाः ऊचुः। सुत उवाच—कियत् मनवः, कियत्कालपर्यन्तम्, के च मन्वन्तराः, तत्त्वेन श्रोतुम् इच्छामः। सर्वेषां मन्वन्तराणां यथार्थकथनं शतशः वर्षेषु अपि न शक्यं; तस्मात् संक्षेपेण शृणु। आदौ स्वायम्भुवो मनुः, ततः स्वरौचिषः, उत्तमः, तामसः, रैवतश्च, चाक्षुषः। वैवस्वतः सप्तमः मनुः, यः इदानीं प्रसिद्धः; तथैव सावर्णिः, रैभ्यः, रौच्यः स्मृताः। एवं मेरुसावर्ण्यः च, चत्वारः मनवः अतीतानागतवर्तमानाः स्मृताः। एते मनवः नामतः प्रोक्ताः, तेषां सप्तर्षयः, पुत्राः, देवगणाश्च वक्ष्यामि। मरीचिः, अत्रिः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, पुलस्त्यः, वसिष्ठः—एते सप्त ब्रह्मणः पुत्राः। तथैव, उत्तरदिशि सप्तर्षयः—आग्नीध्रः, अग्निबाहुः, मेध्यः, मेधातिथिः, वसुः च—इति। एवं प्राचीनकथां, मन्वन्तराणि, पृथोः च महिमानं संक्षेपेण कथितम्।