ब्रह्मपुराणम्

महर्षे, तत्र रम्येषु पुष्कलभूमिषु सुसम्पन्नजनैः सदा प्रमुदितैः वस्त्राभरणविभूषितैः सह सर्वत्र सौम्यदृश्याः प्रदेशाः दृश्यन्ते। तत्र ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः स्वधर्मनिष्ठाः, शान्ताः, शुभलक्षणसम्पन्नाश्च दृश्यन्ते। ब्राह्मणाः तत्र ताम्बूलपूरितमुखाः, हाराभरणविभूषिताः, वेदपूरितमुखाः, षडङ्गपदक्रमविशारदाश्च दृश्यन्ते। केचित् अग्निहोत्रनिष्ठाः, अन्ये उपासना-क्रियायां प्रविणाः, सर्वशास्त्रार्थकुशलाः, यज्वानः, दानशीलाश्च भवन्ति। चत्वार्यां राजमार्गमध्ये, काननेषु, विहारवाटिकासु, सभाभवनेषु, राजप्रासादेषु, देवालयेषु च, इतिहासपुराणकथाः, शाखोपनिषद्भिः वेदाः, शुभशास्त्राणि, काव्यशास्त्रसंवादाश्च जनानां मध्ये श्रूयन्ते। तत्र स्त्रियः सौन्दर्ययौवनगर्विताः, सर्वमंगललक्षणयुताः, विस्तीर्णश्रोणिविभूषिताः निवसन्ति। तासां मुखानि पद्मसदृशानि, वर्णः श्यामलः, मुखमण्डलानि शरच्चन्द्रसदृशानि, सर्वासां स्तनौ पूर्णावुन्नतौ, श्रीसमृद्ध्या दीप्ताः, मनोहरदर्शनीयाश्च। स्वर्णकङ्कणैः दिव्यवस्त्रैश्च भूषिताः, कदलीकुसुमान्तरसदृशाः, कमलकेशरदीप्त्याऽपि शोभमानाः। तासां अधराः पक्कबिम्बफलसदृशाः, नेत्रे दीर्घे कर्णपर्यन्तगते, सुन्दरमुख्यः, रम्यकेशयुताश्च, गत्यालापयोः सौम्याः। केचन कमलदलसदृशनेत्राः, अन्याः इन्दीवरसदृशनेत्राः, केचन विद्युल्लतासदृशदन्ताः, तनवः सुललिताः च। कुंचितकेशयुताः, केशविभागे भूषिताः, हारमाल्याभरणधारिण्यः, मणिकुण्डलविन्यस्तकर्णाः, रम्यकर्णाभरणविभूषिताः, दिव्यस्त्रीवद् शुभलक्षणयुक्ताः दृश्यन्ते। तत्र शुभवपुषः स्त्रियः दिव्यगीतैः सह वीणा, वंशी, मृदङ्ग, पाणव, गोमुखाद्युपकरणैः सह क्रीडन्ति। शङ्खमृदङ्गनिनादैः, विविधमधुरवाद्यैः, ताः नित्यप्रमुदिताः, क्रीडारताः स्त्रियः सह क्रीडन्ति। एवं गीतवाद्यविशारदाः, उत्कटकाममदनाः, ताः उत्तमस्त्रियः दिवा रात्रौ संगच्छन्ति। तत्र तपस्विनः, वानप्रस्थाः, सिद्धाः, स्नातकाः, ब्रह्मचारिणः, मन्त्रतपःयज्ञनिपुणाश्च तद्भूमौ सेवां कुर्वन्ति। एवं स राजा परमसुन्दरतमं क्षेत्रं दृष्ट्वा चिन्तयामास—अत्रैव नित्यं भगवन्तं पूजयिष्यामि। स जगद्गुरुः, परदेवः, परमपारः, परमधाम, सर्वेश्वरः—विष्णुः, अनन्तः, अजितश्च। एष एव मनसः परमतीर्थं मया ज्ञातं, यत्र पुरुषोत्तमाख्ये महाकल्पवटवृक्षः स्थितः। तत्रैव इन्द्रनीलाख्यं रूपं दृश्यते, यत् देवेन स्वयमेव रक्षितम्; अन्यत् शुभं वैष्णवरूपं तत्र न दृश्यते। अतः अहं सर्वतो यत्नं करिष्ये यथा देवः, लोकनाथः, अच्युतवीर्यः विष्णुः, मम पुरतः प्रकटेत। यज्ञैः, दानैः, तपोभिः, होमैः, ध्यानैः, पूजया, यथाविधि उपवासैश्च, एतत् परमव्रतम् आचरिष्यामि। एकचित्तेन, अन्यचिन्तारहितेन, केवलं तत्रैव मनसा, विष्णोः देवालयस्थापनां आरभे। एवं विनिश्चित्य, द्विजश्रेष्ठ, राजा तत्र हर्याय देवालयनिर्माणं प्राचक्रौ। सर्वान् गणकाचार्यांश्च शास्त्रकुशलान् आहूय, राजा प्रमुदितचित्तः, भूमिं सम्यक् शुद्धां चकार। स विद्वद्भिः वेदशास्त्रार्थनिपुणैः ब्राह्मणैः, मन्त्रिभिः वास्तुशास्त्रविशारदैः च सह, तैः सह मन्त्रयित्वा, शुभदिने, शुभे मुहूर्ते, चन्द्रताराग्रहैः अनुकूलैः, देवालयनिर्माणाय प्रवृत्तः। जयशब्दैः, आशीर्वादैः, विविधमधुरवाद्यैः, वेदघोषैः, मधुरगीतैः च सह, पुष्पैः, धान्यैः, तण्डुलैः, गन्धैः, पूर्णकलशदीपैः च, राजा श्रद्धया एकचित्तः अर्घ्यं समर्पयामास। अर्घ्यं विधिवत् समर्प्य, स राजा वीरं कलिङ्गपतिं, उत्कलनाथं, कोशलपतिं च आहूय, तान् इदं वचनम् अब्रवीत्— यूयं सर्वे एकचित्ताः शिलायाः कार्यार्थं शिल्पिश्रेष्ठान् गृहीत्वा गच्छत। विस्तीर्णं विंध्याचलम् अनुसन्धत्त, गुहाभिः शोभितम्, सर्वं शैलपृष्ठं निरीक्ष्य, शुभाशिलाः छित्वा, ताः रथनौकाभ्यां शीघ्रं आनयत। एवं तान् राजान् प्रेषयित्वा, भूमिपतिः मन्त्रिभ्यः ऋत्विजेभ्यश्च पुनरुवाच— सर्वत्र दूतान् प्रेषयन्तु, यत्र यत्र भूमौ राजानः वसन्ति, तत्र मम आज्ञां शीघ्रं निवेदयन्तु। यूयं सर्वे गजैः, अश्वैः, रथैः, पदातिभिः, मन्त्रिभिः, ऋत्विजैः च सह, इन्द्रद्युम्नाज्ञया गच्छत। एवं स महात्मा राजा दूतान् प्रेषयामास, ते च अन्येषां राज्ञां समीपं गत्वा तद्वचनं न्यवेदयन्। दूतवचनं श्रुत्वा सर्वे राजानः स्वस्वसेनया सहिताः शीघ्रं समाययुः। दिशो दिशः, दक्षिणवासिनः, पश्चिमनिवासिनः, उत्तरप्रदेशनिवासिनश्च, सीमावासिनः, समीपवर्तिनः, पर्वतवासिनः, द्वीपवासिनश्च ये केचन, सर्वे समागताः।