यमः तु तं नीलमणिमयं प्रतिमां लता-स्वर्णाभरणैः सम्यक् संवृत्य, तं स्वपुरं दक्षिणदिशं प्रेषयामास। या सा नीलमणिप्रतिमा पवित्रे सुप्रसिद्धे च तस्मिन् क्षेत्रे परमपुरुषस्य निहिता, तत्र यत्किंचित् कृत्यम् अभवत्, तद् देवदेवो जनार्दनः सर्वं तस्यै पूर्वं कथितवान्। इन्द्रद्युम्नस्य गमनं, क्षेत्रदर्शनं, क्षेत्रवर्णनं, देवालयनिर्माणं, अश्वमेधस्य क्रिया, स्वप्नदर्शनं, लवणसागरतीरे दारुदर्शनं, वासुदेवदर्शनं, तच्छिल्पिनां नृपतेः च दर्शनं, प्रतिमानिर्माणस्य विस्तारवर्णनं, सर्वदेवताप्रतिष्ठा, तीर्थयात्राकाले कल्पपाठः, मार्कण्डेयकथा, शंकरप्रतिष्ठा, पञ्चतीर्थमहिमा, त्रिशूलधारिणः दर्शनं, वटवृक्षस्य दर्शनं तस्य च पुण्यम्, विशेषतः बलदेवकृष्णयोः दर्शनं, तत्रैव सुभद्रायाः सम्पूर्णमहिमा, नृसिंहदर्शनं, प्रभातपुण्यस्य पाठः, अनन्तवासुदेवदर्शनं, गुणस्तुतिः, श्वेतमाधवमहिमा, स्वर्गद्वारदर्शनं, सागरदर्शनं, स्नानं तर्पणं च, समुद्रस्नानमहिमा, इन्द्रद्युम्नस्य च महत्त्वम्, पञ्चतीर्थफलम्, ज्येष्ठतीर्थं, हलधरकृष्णस्थानं, यात्राफलम्, विष्णुलोकस्य पुनः पुनः वर्णनं, पुण्यक्षेत्रस्य च महिमा—एतत् सर्वं परमपुरुषः तस्यै पूर्वं कथितवान्। ततः शिष्या ऋषयः परमेशं पप्रच्छुः—"राज्ञः शेषकथां श्रोतुमिच्छामः; स तस्मिन् उत्तमे क्षेत्रे गत्वा किं कृतवान्?" ततो भगवान् उवाच—"शृणु, द्विजश्रेष्ठ, संक्षेपेण तस्य क्षेत्रदर्शनं राज्ञश्च कृत्यानि कथयामि।" स राजा तत्र गत्वा, त्रिलोकेषु प्रसिद्धे तस्मिन् पुण्यक्षेत्रे, रम्याणि स्थलानि नद्यश्च अपि अपश्यत्। तत्र एकः पुण्यमयी नदी दृश्यते या विन्ध्यपादात् प्रवहति, स्वित्त्रोपला नाम, शुभा सर्वपापहन्त्री च। गङ्गासमा सा महाप्रवाहा दक्षिणसागरं प्रति वहति, सा महानदी नाम्ना पवित्रतोययुक्ता। सा शोभनवर्तुलाभरणा दक्षिणसागरयोनिं प्रविशन्ती, तयोः तटयोः ग्रामनगर्यः दृश्यन्ते। तत्र रम्याणि पुष्टानि च क्षेत्राणि सन्ति, यत्र जनाः प्रमुदिताः समृद्धाः च, वस्त्राभरणैः भूषिताः। तत्र ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च स्वकर्मनिष्ठाः, शान्ताः, शुभलक्षणयुक्ताश्च दृश्यन्ते। ताम्बूलपूरितमुखाः, हारमालाभूषिताः ब्राह्मणाः वेदपूरितमुखाः, षडङ्गपदक्रमविदः, दृश्यन्ते। केचन अग्निहोत्रपरायणाः, केचन उपासनाकर्मनिष्ठाः, सर्वशास्त्रार्थकुशलाः, याजिनः, दानशीलाश्च दृश्यन्ते। चत्वारः राजमार्गाः, काननेषु, उपवनेषु, सभागृहेषु, राजप्रासादेषु, देवालयेषु च, इतिहासाः, पुराणकथाः, वेदाः शाखोपेताः, शुभशास्त्राणि, काव्यशास्त्रचर्चाः च जनानां मध्ये श्रूयन्ते। तस्यां भूमौ स्त्रियः स्वसौन्दर्ययौवनगर्विताः, सर्वमङ्गललक्षणसम्पन्नाः, विस्तीर्णश्रोणिभिः, पद्ममुख्यः, श्यामवर्णाः, शरच्चन्द्रसदृशमुख्यः, उच्चस्तनाः, श्रीसमृद्ध्याः शोभायुक्ताश्च दृश्यन्ते। स्वर्णवलयभूषिताः, दिव्यवस्त्रधारिण्यः, कदलिकाण्डान्तरसदृश्याः, कमलकेसरप्रभया दीप्ताः। बिम्बफलबद्धोष्ठ्यः, लम्बकर्णगमनेत्राः, सुन्दरमुख्यः, मनोज्ञकेशपाशयुक्ताः, गत्यङ्गविलाससम्पन्नाश्च। केचन पद्मदलनेत्राः, केचन कुमुदाक्ष्यः, केचन विद्युत्प्रभदन्ताः, तन्वीः च। कुण्डलितकेशपाशाः, सिमन्तभूषिताः, हारमाल्याभरणयुक्ताः। रत्नकुण्डलधारिण्यः, मनोहरेकर्णभूषाः, दिव्यस्त्रीवत् शुभलक्षणयुक्ताः दृश्यन्ते। उत्तमाङ्गनाः दिव्यगीतसहितं वीणावंशीमृदङ्गपणवगोमुखादिवाद्यैः सह क्रीडन्ति। शङ्खदुन्दुभिनादैः, विविधैः रम्यवाद्यैः, ताः सर्वदा हृष्टाः क्रीडारता रमन्ते। गीतवाद्यविशारदाः, कामविह्वलाः, ताः उत्तमाङ्गनाः दिवसरात्रं सङ्गच्छन्ति। तद्भूमिं तापसाः, वानप्रस्थाः, सिद्धाः, स्नातकाः, ब्रह्मचारिणः, मन्त्रतपःयज्ञनिष्ठाश्च सेवन्ते। एवं राजा तं परमशोभनं क्षेत्रं दृष्ट्वा चिन्तयामास—"अत्रैव नित्यं भगवान् ईश्वरः पूजनीयः।" स जगद्गुरुः परमेश्वरः, परमपारः, परं धाम, सर्वेश्वरः विष्णुः, अनन्तः अजितश्च। एतद् एव मनसः परं तीर्थं यत् मया पुरुषोत्तमाख्यं ज्ञातम्, यत्र महावटवृक्षः कामदः स्थितः।