सर्वमङ्गललक्षणसम्पन्नं तं परमेश्वरं, यः सर्वेन्द्रियातीतः, निरुपाधिकः, अचलः, स्थिरः, सूक्ष्मरूपधारी, तेजोमयः, नित्यः च, धर्मराजः प्राचीनकाले वटमूले विविधैः स्तोत्रैः प्रह्वः सम्पूज्य प्रणनाम। तं नम्रं समुपविष्टं दृष्ट्वा, हे देवि, अहम् अन्तकः तस्य स्तोत्रकारणं पृष्टवान्। स एवमुक्तवान्—“हे वैवस्वत, महाबाहो, देवानामुत्तम, किमर्थं मां त्वया स्तुतः? संक्षेपेण तन्मे ब्रूहि।” तत्र परमपुरुषस्य पुण्ये प्रसिद्धे च क्षेत्रे एकं नीलमणिमयं चित्रं सर्वकामदं विराजते। तदेकचित्तेन श्रद्धया च दृष्ट्वा, निःस्पृहाः पुरुषाः श्वेतनाम्नि पदे गच्छन्ति। तस्मात्, हे रिपुघ्न, अहं स्वकर्तव्यं कर्तुं न समर्थः। त्वं कृपां कुरु, भगवन्, तन्मूर्तिं संहर, प्रभो। तस्य वचः श्रुत्वा वैवस्वतः यमः प्राह—“सर्वतः रजसा तां मूर्तिं अच्छादयिष्यामि।” ततः, हे देवि, अहं तां मूर्तिं लतानां जालैः गुप्तवान्, यथा स्वर्गकामाः तत्र तां न पश्येयुः। लताभिः सुवर्णाभरणैश्च छाद्य, यमः तं तस्य दक्षिणां दिशं स्वनगरे प्रेषितवान्। यदा सा नीलमणिमयी मूर्तिः गुहिता अभवत्, तदा तस्मिन् पुण्ये प्रसिद्धे क्षेत्रे, यद् यद् घटीतम्, तत्सर्वं देवदेवो जनार्दनः पूर्वं तस्यै न्यवेदयत्। इन्द्रद्युम्नस्य प्रस्थानं, क्षेत्रदर्शनं, तस्य वर्णनं, देवालयनिर्माणं, अश्वमेधयागस्य क्रिया, स्वप्नदर्शनं, लवणाम्भोधितटे दारुदर्शनं, वासुदेवस्य शिल्पिनां च दर्शनं, मूर्तिनिर्माणं च विस्तारतः उक्तम्। तस्मिन्नेव श्रेष्ठे देवालये सर्वदेवताप्रतिष्ठा, यात्रा समये कल्पपाठः, मार्कण्डेयचरितं, शंकरप्रतिष्ठा, पञ्चतीर्थमाहात्म्यं, त्रिशूलधारिणः दर्शनं, वटद्रुमदर्शनं तस्य पुण्यं, विशेषतः बलदेवकृष्णयोः साक्षात्कारेण सह, तत्र शुभद्रायाः सर्वमाहात्म्यं, नृसिंहदर्शनं, प्रभातमाहात्म्यपाठनं, अनन्तवासुदेवदर्शनं, गुणस्तुतिः, श्वेतमाधवमाहात्म्यं, स्वर्गद्वारदर्शनं, समुद्रदर्शनं, स्नानतर्पणयोः माहात्म्यं, इन्द्रद्युम्नस्य पुण्यकथनं, पञ्चतीर्थफलम्, ज्येष्ठमाहात्म्यं, हलिनाकृष्णस्थानं, यात्राफलम्, विष्णुलोकस्य पुनः पुनः वर्णनं, क्षेत्रमाहात्म्यं—एतत्सर्वं परमपुरुषः पूर्वं तस्यै न्यवेदयत्। ततः, “शेषं राज्ञः कथायाः श्रोतुमिच्छामः। स किमकरोत् तस्मिन्पुण्ये क्षेत्रे गत्वा?” इति पृष्टे, सः उवाच—“शृणु, मुनिश्रेष्ठ, संक्षेपेण क्षेत्रदर्शनं राज्ञः कर्म च वक्ष्यामि।” स राजा तत्र गत्वा, त्रिलोक्यविश्रुतं तत् क्षेत्रं दृष्ट्वा, रम्याणि स्थलानि, सरितः च अपि अपश्यत्। तत्र एकः पुण्यनदी, विंध्यपादात् प्रवहन्ती, ‘श्वित्रोपला’ नाम्ना, सर्वपापापहा, अस्ति। गङ्गासमा सा महती प्रवाहवती, दक्षिणसमुद्रं प्रति वहन्ती, ‘महानदी’ इति प्रसिद्धा, पुण्यजलसमन्विता। सा रम्यवर्तुला, दक्षिणसमुद्रम् प्रविशन्ती, तयोः तटे ग्रामनगर्यः दृश्यन्ते। तत्र रम्याणि, पुष्टानि, सुखसमृद्धिजनैः पूर्णानि प्रदेशानि, वस्त्राभरणैः भूषितानि, दृश्यन्ते। तत्र ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः, स्वधर्मनिष्ठाः, शान्ताः, शुभलक्षणयुक्ताः, दृश्यन्ते। तेषां ब्राह्मणानां ताम्बूलपूर्णमुखाः, माल्यभूषिताः, वेदपूरितवदना, षडङ्गपदक्रमपारगाः, दृश्यन्ते। केचन अग्निहोत्रनिष्ठाः, केचन उपासनाकर्मनिष्ठाः, सर्वशास्त्रार्थनिपुणाः, याजकाः, दानशीलाः च। चत्वारः राजमार्गसंयोगाः, वनेषु, उपवनेषु, सभाभवनेषु, देवालयेषु च, तत्र इतिहासाः, पुराणकथाः, शाखोपवेदाः, शुभशास्त्राणि, काव्यशास्त्रचर्चाः च जनानां मध्ये श्रूयन्ते। तत्र स्थिता नार्यः, सौन्दर्ययौवनगर्विता, सर्वमङ्गललक्षणयुक्ताः, विस्तीर्णश्रोणिपरिपुष्टाः। तासां मुखानि पद्मसदृशानि, श्यामवर्णाः, शरच्चन्द्राननाः, पूर्णस्तन्यः, श्रीसमृद्ध्यालङ्कृताः, मनोहरदर्शनीयाश्च। स्वर्णकङ्कणैः दिव्यवस्त्रैः च भूषिताः, कदलीपुष्पकोशाभाः, पद्मकेसरसन्निभप्रभायुक्ताः। तासां अधराः पक्कबिम्बफलसदृशाः, नेत्रे दीर्घे कर्णपर्यन्तगमने, सुन्दरमुख्यः, मनोज्ञकेशयुताः, गत्यालापे च सुललिताः। एवं स राजा तत्र दिव्ये क्षेत्रे रम्यं लोकं, पुण्यनदीनगर्यः, धर्मनिष्ठजनसमूहं, सुन्दरनार्यश्च अपश्यत्।