संसारेश्वरः, ब्रह्माण्डस्य प्रभुः, सर्वस्य परमस्थानं यत् परमं, उत्तमं, सर्वलोकानां श्रेष्ठं स्थानं इति कीर्तितं, तद् ब्रह्मणं पृष्टवान्। तस्य सृष्टिकर्तुर्वचनानि श्रुत्वा, अहं ब्रह्मणं प्रति उवाचम्—“शृणु, हे ब्रह्मन्, पृथिव्यां यत् विशुद्धं दुर्लभं च स्थानं अस्ति, तत् अहं ते कथयामि।” तत् क्षेत्रं सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठम्, पुण्यतमम्, संसारसागरात् पारगमनस्य साधनम्, गोब्राह्मणहितम्, चतुर्वर्णानां सुखदं च। तत् क्षेत्रं अतिदुर्लभम्, लोकानां भोगमोक्षप्रदं, सर्वेषां परमपुण्यदं, सफलतादायकं च, हे पितामह। तत्रैव पुण्यतीर्थराजः नित्यः उत्पन्नः, परमक्षेत्ररूपेण प्रसिद्धः, चतुयुगेषु पूजितः। सर्वदेवैः, ऋषिभिः, ब्रह्मचारिभिः, दैत्यैः, दानवैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, नागैः, राक्षसैः च तत् क्षेत्रं पूज्यते। नागैः, विद्याधरैः, सर्वैः चराचरैः च तत् क्षेत्रं पूज्यते, यतः तत्र परमपुरुषः स्थितः, सः परमपुरुषः इति कीर्तितः। समुद्रस्य दक्षिणतटे वटवृक्षः स्थितः, तत्र दशयोजनविस्तीर्णं दुर्लभं क्षेत्रं अस्ति। यः कश्चन कल्पारम्भे तत्र स्थितः, सः महाप्रलये अपि न विनश्यति। केवलं वटवृक्षस्य दर्शनात्, अथवा तस्य छायायां पुनः पुनः स्थित्वा, ब्रह्महत्यापापात् विमुक्तः भवति; अन्यपापानां किं वक्तव्यम्? ये सर्वे प्राणी वटवृक्षं प्रदक्षिणं कृत्वा वा, नमः कृत्वा वा, तेषां पापानि नश्यन्ति, केशवधाम् प्राप्नुवन्ति। वटस्य उत्तरतः किञ्चित्, दक्षिणतः च केशवस्य देवालयः स्थितः; तत् स्थानं धर्ममयम्। तत्र, देवेन स्वयम् निर्मितं रूपं दृष्ट्वा, जनाः सुलभेन मम लोकं प्राप्नुवन्ति। एकदा तान् गच्छन्तः दृष्ट्वा धर्मराजः, प्रियः, मम समीपं आगत्य, शिरसा नमस्कृत्य, इदं वचनं उवाच— “नमस्ते, भगवन्, देव, लोकनाथ, विश्वेश्वर, क्षीरसागरनिवासिन्, शेषशायिन्। वरदः, श्रेष्ठः, शुभदः, सृष्टिकर्ता, अजातः, प्रभुः, सर्वनियन्ता, अजो विष्णुः, सर्वज्ञः, अजितः। नीलोत्पलपत्रसन्निभः, पद्मलोचनः, सर्वज्ञः, निर्गुणः, शान्तः, जगत्पतिः, अक्षरः। सर्वलोकसृष्टा, सर्वलोकसुखदाता, ज्ञेयः पुरातनः, व्यक्ताव्यक्तः, नित्यः। उच्चावचसृष्टिकर्त्रे, लोकनाथाय, विश्वगुरवे, श्रीवत्सचिह्नाय, वनमालिनै च नमः। पीतवस्त्रधारी, चतुर्भुजः, शङ्खचक्रगदाधारी, हारकङ्कणभूषितः, किरीटी, कङ्कणधारी। सर्वमङ्गललक्षणयुक्तः, सर्वेन्द्रियातीतः, अचलः, सूक्ष्मः, प्रकाशरूपः, नित्यः। सत्-असत्-विवर्जितः, सर्वव्यापी, प्रकृतितः परः, विश्वनाथाय, सुखदाय, परमेश्वराय नमः।” एवं धर्मराजः पुरातने वटवृक्षसमीपे विविधैः स्तोत्रैः तं स्तुत्वा, प्रणामं अकरोत्। तं उत्तमं हस्तान्जलिं कृत्वा प्रणमन्तं दृष्ट्वा, हे देवि, अहं अन्तकः तं पृच्छितवान्—“हे वैवस्वत, महाबाहो, सर्वदेवानां श्रेष्ठ, किमर्थं त्वया मम स्तुतिः कृताः? संक्षेपेण कथय।” तत्र, परमपुरुषस्य पुण्ये प्रसिद्धे क्षेत्रे, नीलमणिमयं उत्तमं रूपं अस्ति, सर्वकामप्रदं। तद् रूपं, हे पद्मलोचन, अनन्यभक्त्या श्रद्धया च पश्यन्तः, कामरहिताः जनाः श्वेतनामधाम् प्राप्नुवन्ति। अतः, हे रिपुसूदन, अहं स्वकार्यं कर्तुं न शक्नोमि; कृपया, महाभाग, तद् रूपं संहर, प्रभो। वैवस्वतस्य वचनं श्रुत्वा, यमः उवाच—“सर्वतः तं रूपं रेतः रेतः रेणुना छादयिष्यामि।” ततः, हे देवि, तं रूपं लतानां आवरणेन गुप्तवान्, यथा स्वर्गकामाः जनाः तत्र तं न पश्येयुः। लतानां सुवर्णानि भूषणानि च आवृत्य, यमः तं दक्षिणदिशायां स्वनगरे प्रेषितवान्। नीलमणिरूपे गुप्ते, हे द्विज, तस्मिन् पुण्ये प्रसिद्धे परमपुरुषक्षेत्रे, यद् यद् घटना तत्र जातम्, देवदेवः जनार्दनः सर्वं तस्या पूर्वं कथितवान्। इन्द्रद्युम्नस्य गमनम्, क्षेत्रदर्शनम्, क्षेत्रवर्णनम्, देवालयनिर्माणम् च। अश्वमेधयागस्य अनुष्ठानम्, स्वप्नदर्शनम्, लवणसागरतीरे काष्ठदर्शनम्। वासुदेवस्य दर्शनम्, तक्ष्णराजस्य च, रूपनिर्माणवर्णनम्। सर्वदेवताः उत्तमदेवालये प्रतिष्ठापनम्, तीर्थयात्राकाले कल्पपाठः। मार्कण्डेयकथा, शङ्करप्रतिष्ठा, पञ्चतीर्थमहिमा, त्रिशूलधारिणः दर्शनम्। वटवृक्षस्य दर्शनम्, तस्य पुण्यम्, विशेषतः बलदेवकृष्णयोः दर्शनम्। तत्र, सुभद्रायाः सम्पूर्णमहिमा, नरसिंहदर्शनम्, प्रभातपुण्यस्य पाठः च इति।