यः कश्चिद् जीवसंज्ञः—तृणानि, गुल्माः, पिपीलिकाः च—सर्वं तद् ब्रह्मणा सर्वरूपेण सृष्टं, चराचरं जगद् असृजत्। तदनन्तरं स ब्रह्मा आत्मनं चिन्तयन्, स्वस्य दक्षिणतः पुरुषं, वामतः च स्त्रीं निर्ममे, एवं द्विधा आत्मानं विभज्य। तस्मात् प्रभृति लोके सर्वे भूताः, अधम-मध्यम-उत्तमभेदेन, मैथुनात् एव जायन्ते, यथैव मम क्षेत्राणि। एवं चिन्तयन् स पुरातनः देवः, आपोद्भवः ब्रह्मा, ध्यानमग्नः अभवत्, वासुदेवमयं रूपं धारयामास। तस्य देवस्य केवलध्यानात्, तस्मिन्नेव क्षणे जनार्दनः सहस्राक्षः सहस्रपादः उत्पन्नः। सहस्रशिराः पुरुषः, पद्मलोचनः, जलदनिभकान्तिः, श्रीवत्सलाञ्छनः, तेजस्वी च तत्र प्रादुरभूत्। लोकपितामहः ब्रह्मा तं सहसा दृष्ट्वा, आसन-पाद्य-अर्घ्य-तण्डुलैः सत्कारं चकार। विरिञ्चिः समाधिना तं परमस्तोत्रैः स्तुत्वा, अहं तं पद्मसम्भव ब्रह्माणं अपृच्छम्—“मम अस्मिन्काले ध्यानकारणं वद, प्रिये।” स ब्रह्मा उवाच—“भूतहिताय, देवेश, दुर्लभं मर्त्यजन्तुषु, स्वर्गमार्गाः—यज्ञाः, दानानि, व्रतानि—” इति। “योगः, सत्यं, तपः, श्रद्धा, तीर्थानि चान्ये—एतान् सर्वान् विहाय, सुखप्राप्त्युपायं ब्रूहि।” “विश्वेश, तं परमं स्थानं वद, यः परमः परायणः, सर्वेषां उत्तमः, पुरुषोत्तम।” सृष्टिकर्तुः वचनं श्रुत्वा, अहं तदा ब्रह्माणं उवाचम्—“शृणु, ब्रह्मन्, पृथिव्यां तं विशुद्धं दुर्लभं स्थानं वक्ष्यामि।” “सर्वतीर्थेषु उत्तमं, पुण्यं, संसारतरणोपायं, गौब्राह्मणहितं, चतुर्वर्णसुखदं क्षेत्रं तत्।” “तद् क्षेत्रं दुर्लभतरं, भोगमोक्षप्रदम्, सर्वेषां परमपुण्यं, सिद्धिदं, पितामह।” “तत्रैव नित्यं तीर्थराजः उत्पन्नः, परमं क्षेत्रं, चतुर्षु युगेषु पूजितः।” “सर्वैः देवैः, ऋषिभिः, ब्रह्मचारिभिः, दैत्यैः, दानवैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, नागैः, राक्षसैः च तद् पूज्यते।” “नाग-विद्याधरैः, सर्वैः चराचरैः च, तत्र पुरुषोत्तमः स्थितः, तेन सः पुरुषोत्तमः इति कथ्यते।” “समुद्रस्य दक्षिणे तटे वटवृक्षः तिष्ठति; तत्र दशयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रं, परमदुर्लभम् अस्ति।” “यः कल्पादौ तत्र स्थितः, सः महाप्रलयेऽपि न विनश्यति।” “तस्य वटस्य केवलदर्शनात्, अथवा तस्य छायायाम् स्थित्वा, ब्रह्महत्या-पापात् विमुक्तिः; अन्येषां पापानां किं वदामि?” “ये च तं वटं प्रदक्षिणीकृत्य, अथवा प्रणम्य, सर्वे पापानि त्यक्त्वा, केशवधाम्नि गच्छन्ति।” “वटस्य किञ्चित् उत्तरतः, दक्षिणतः च, केशवस्य देवालयः तिष्ठति; स धर्मपूर्णः देशः।” “तत्र स्वयमेव देवेन निर्मितां मूर्तिं दृष्ट्वा, जनाः सुलभेन मम लोके प्राप्नुवन्ति।” “एकदा तान् गच्छतः दृष्ट्वा धर्मराजः माम् उपेत्य, शिरसा प्रणम्य, इदं वचनं अवदत्—” “नमस्ते भगवन्, देव, लोकनाथ, विश्वेश, क्षीरसमुद्रनिवासिन्, शेषशयन देव!” “वरद, श्रेष्ठ, वरप्रद, कर्ता, अजात, प्रभो, सर्वाध्यक्ष, अजो विष्णो, सर्वज्ञ, अजित!” “इन्दीवरदलश्याम, पद्मलोचन, निर्गुण, शान्त, जगद्धारिन्, अक्षर!” “सर्वलोककर्तारं, सर्वलोकानन्ददं, वेद्यं पुराणपुरुषं, व्यक्ताव्यक्तं, सनातनम्।” “उच्चावचसृजं, लोकनाथं, विश्वगुरुं, श्रीवत्सलाञ्छितवक्षसं, वनमाल्यलितं वन्दे।” “पीताम्बरधारिणं, चतुर्भुजं, शङ्खचक्रगदाधरं, हारकङ्कणभूषितं, मुकुटकुण्डलधारिणम्।” “समस्तमङ्गललक्षणयुक्तं, अतीन्द्रियम्, स्थिरम्, अचलम्, सूक्ष्मम्, तेजोमयम्, नित्यं च।” “सदसद्विलक्षणं, सर्वगतं, प्रकृतिपरं, जगन्नाथं, सुखदं, परमेश्वरं वन्दे।” एवं स धर्मराजः कदाचित् वटमूले, विविधैः स्तोत्रैः तम् स्तुत्वा, प्रणमामास। तं नमन्तं दृष्ट्वा, हे देवि, अहं—अन्तकः—तं स्तोत्रकारणं अपृच्छम्— “विवस्वत्पुत्र, महाबाहो, सर्वदेवोत्तम, किं हेतुना मां स्तुतवान्? संक्षेपेण वद।” “अत्र पुरुषोत्तमस्य पुण्ये प्रसिद्धे च धाम्नि, नीलमणिमये मूर्त्यां, सर्वकामप्रदायिन्यां स्थितायाम्।” “तां मूर्तिं, पद्मलोचन, एकचित्तेन श्रद्धया च दृष्ट्वा, निष्कामाः पुरुषाः श्वेतनामकं धाम प्राप्नुवन्ति।” “अतः, शत्रुसूदन, अहं स्वधर्मं कर्तुं न शक्नोमि; कृपां कुरु, महाभाग, मूर्तिं गुप्त्वा, प्रभो।” वैवस्वतस्य वचनं श्रुत्वा, यमः उवाच— “अहं तां मूर्तिं सर्वतो वेलायां रजसा छादयिष्यामि।” ततः, हे देवी, अहं तां मूर्तिं लतानां छत्रेण संवृत्य, स्वर्गकामानां जनानां दृष्ट्यगोचरं चकार।