यदा नूतनं कल्पचक्रम् आरब्धं, सर्वं चलं स्थावरं च विनष्टम् अभवत्, तदा देवा गन्धर्वा दानवाः विद्याधराः नागाश्च सर्वे लीनाः सञ्जग्मुः। ततः सर्वमिदं तमसावृतम् अभवत्—किञ्चिदपि न प्रकाशते स्म। तस्मिन्नवस्थाने सर्वभूतात्मा, परमात्मा, जगद्गुरुः, स जागरूक एव स्थितः। सः श्रीमान् भगवाञ् त्रिमूर्तिकर्ता, जगदधिकर्ता, वासुदेव इति ख्यातः, योगात्मा हरिः परमेश्वरः। तस्य योगनिद्रान्ते, सः ब्रह्माणं ससर्ज—अक्षरं स्वरूपम्, यः तस्य नाभिकमले मध्यसमुत्थितः, पङ्कजकेसरसन्निभः विराजमानः। ततः सः ब्रह्मा, सर्वलोकानां महेश्वरः, शनैः शनैः पञ्चमहाभूतसमन्वितम् इदं सर्वं ससर्ज। सर्वाणि भूतानि, स्थूलानि सूक्ष्माणि च, नानायोनिसम्भूतानि—चतुर् विधानि, स्थावराणि जङ्गमानि च—सृष्टानि। तदा प्रजापतिः ब्रह्मा, मनसा आत्मनं चिन्तयन्, नानाविधानि भूतानि ससर्ज—यद् यच्चलम् अचलम्। सः मरीच्यादीन् सर्वऋषीन्, देवान् असुरान् पितॄन् यक्षान् विद्याधरान् अपि, तथा गङ्गादीनदीः अपि ससर्ज। मानवान्, वानरान्, सिंहान्, नानाविधान् पक्षिणः, योनिजानि, अण्डजानि, स्वेदजानि, उद्भिज्जानि च हे देवि, ससर्ज। चतुर्वर्णान्—ब्राह्मणान्, क्षत्रियान्, वैश्यान्, शूद्रान्—विभज्य, नानाजनपदान् च ससर्ज। यत् किञ्चित् प्राणि, तृणं गुल्मं पिपीलिकादिकं च, ब्रह्मा सर्वरूपधारी सन्, सर्वं जगद् अचलं चलं च ससर्ज। पुनः, आत्मनं चिन्तयन्, स्वस्य दक्षिणतः पुरुषं, वामतः स्त्रियम् अपि ससर्ज—स्वं द्विधा विभज्य। तस्मात् प्रभृति लोके, स्त्रीपुरुषसंयोगात् एव, अधममध्यमोत्तमजातयः सर्वे मम क्षेत्राणि च जायन्ते। एवं चिन्तयन्, सः जलसमुत्पन्नः पुरातनः देवः, ध्यानमग्नः सन्, वासुदेवमयं रूपम् अधत्त। तस्य देवस्य केवलध्यानात्, साक्षात् जनार्दनः, सहस्राक्षः सहस्रपादः, तस्मिन्नेव क्षणे अभवत्। सहस्रशिराः पुरुषः, पङ्कजनयनः, सलिलमेघश्यामलः, श्रीवत्सलाञ्छनः, तेजस्वी च। ब्रह्मा, लोकपितामहः, तम् आकस्मात् दृष्ट्वा, आसनार्घ्यपाद्याक्षतान् सम्प्रदाय, सत्कारं चकार। विरिञ्चिः, समाधिस्थचित्तः, तं परैः स्तवैः स्तुत्वा, तदा अहम् अपि कमलसम्भवम् ईश्वरम् इत्युक्तवान्—‘कस्मिन्न् इदानीं काले मम ध्यानस्य हेतुः, ब्रूहि मे प्रिय।’ स ब्रह्मा उवाच—‘लोककल्याणाय, देवेश, दुर्लभं मर्त्यैः, स्वर्गमार्गाः—यज्ञदानव्रतानि, योगः, सत्यं, तपः, श्रद्धा, तीर्थानि च नानाविधानि—एतानि सर्वाणि विहाय, सुखप्राप्तेः साधनं ब्रूहि।’ ‘विश्वेश, तद् परमं स्थानं वद, यत् श्रेयान् परमोत्तमं, सर्वेषां परमं पदं, पुरुषोत्तम।’ मम वचनं शृण्वन्, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा, तदा मया प्रोक्तम्—‘शृणु, ब्रह्मन्, पृथिव्यां तच्छुद्धं दुर्लभं स्थानं वक्ष्यामि।’ ‘तत् सर्वतीर्थेषु श्रेयः, पुण्यं, संसारतारकं, गौब्राह्मणहितं, चतुर्वर्णसुखदं च। तद् क्षेत्रं परमदुर्लभं, भोगमोक्षप्रदं, सर्वजनानां महाफलं, सिद्धिप्रदं पितामह। तत्रैव नित्यं तीर्थराजः उत्पन्नः, परमं क्षेत्रं ख्यातम्, सर्वयुगेषु पूजितम्।’ ‘देवैः, ऋषिभिः, ब्रह्मचारिभिः, दैत्यदानवैः, सिद्धगन्धर्वैः, नागराक्षसैः च पूजितम्। नागैः, विद्याधरैः, सर्वैः स्थावरजङ्गमैः च, यतो हि तत्र परमपुरुषः वर्तते, सः परमपुरुषः इति कथ्यते।’ ‘समुद्रस्य दक्षिणे तीरे वटवृक्षः स्थितः, तत्र दशयोजनविस्तृतं क्षेत्रं परमदुर्लभम् अस्ति। यः कश्चन कल्पादौ तत्र प्रतिष्ठितः, सः महाप्रलयेऽपि न विनश्यति। तस्य वटस्य दर्शनमात्रेण, वा छायायाम् उपवेशनात्, ब्रह्महत्या पापात् विमुच्यते; अन्यपापस्य किम् उक्तेन?’ ‘यः कश्चन तस्य वटस्य प्रदक्षिणां कृत्वा, वा प्रणम्य, सर्वपापानि त्यक्त्वा, केशवस्य धाम प्राप्नोति। वटस्य किंचित् उत्तरतः, दक्षिणतः च, केशवस्य देवालयः स्थितः, स धर्मसम्पूर्णः। तत्र स्वयमेव देवेन निर्मितां मूर्तिं दृष्ट्वा, जनाः सुलभेन मार्गेण मम लोकं गच्छन्ति।’ ‘एकदा तान् गच्छतः दृष्ट्वा, धर्मराजः माम् उपेत्य, शिरसा प्रणम्य, इदं वचनम् अवदत्— “नमस्ते भगवन् देव जगद्गुरो, विश्वेश, क्षीराब्धिनिलय, शेषशयिन्। वरद, श्रेष्ठ, वरप्रद, स्रष्टा, अजातः, ईश्वरः, सर्वाध्यक्षः, अजो विष्णुः, सर्वज्ञः, अजितः। नीलोत्पलदलश्यामः, पङ्कजनयनः, निर्गुणः, शान्तः, जगद्धारकः, अक्षरः।” “सर्वलोकस्रष्टा, सर्वलोकसुखद, वेदितव्यः सनातनः, व्यक्ताव्यक्तस्वरूपः। उच्चावचस्रष्टारं, लोकनाथं, विश्वगुरुं, श्रीवत्सलाञ्छितवक्षसं, वनमालाभूषितम् अहं नमामि। पीताम्बरधरं, चतुर्भुजं, शङ्खचक्रगदाधरं, हारकङ्कणमुकुटकुण्डलधारिणम्।