नानाविहङ्गसंघैः शोभिते तस्मिन्स्थले, देवैः सेव्यमाने, तत्र स्थितः सर्वस्य जगतः प्रभुः, अव्ययो विश्वस्य कर्ता विराजते स्म। स एव अव्ययः वासुदेवः, सर्वलोकस्य स्रष्टा, तत्र आसीत्। तदा देवी, सर्वभूतहितकाम्या, तमेकं कमलासिनं परं प्रश्नं शिरसा नतः पप्रच्छ। सा उवाच—"भगवन्, मम हृदये यः अद्भुतो दुर्लभोऽयं कर्मक्षेत्रविषयको संशयः अवशिष्टः, तं सर्वलोकनाथ त्वं ब्रूहि। लोभमोहग्रहैः, ग्रहैश्च, कामक्रोधसागरस्य विस्तीर्णे जले मग्नस्य, केन उपायेन, देवदेव, अयं संसारसागरात् मोक्षः स्यात्? त्वां नमामि, सर्वदेवेश, यदि मां योग्यां मन्यसे, तर्हि एतद्वद; हि त्वदन्यः कोऽपि नास्ति यो मे संशयं छेत्तुमर्हति।" एवं तस्याः वचः श्रुत्वा, देवदेवः जनार्दनः, परमानुरागपूर्वकं, परमामृतकल्पं वाक्यं उच्चैः प्रोवाच। सः भगवन्—"सुलभोऽयं पूज्यः, सुलभः प्राप्यः, रम्यः, उत्तमफलदः च; सः परमपुरुषः प्रमुखे पुण्ये क्षेत्रे निवसति, हे देवि, सर्वत्र प्रसिद्धः। त्रिषु लोकेषु तस्य सदृशो नास्ति; तस्य स्तुत्या, देवेश्वरि, सर्वपापात् विमुच्यते। सर्वेऽमरा, न दैत्याः, न दानवाः, न मरीच्यादयः महर्षयः तं जानन्ति; सः मया गुह्यः कृतः, सुन्दरि। अतः तव कथयिष्यामि पुण्यक्षेत्राधिपतिं; त्वं शृणु, प्रिये, एकाग्रचित्तया। यदा नवकल्पस्य आरम्भः अभवत्, सर्वं चलं अचलञ्च विनष्टम्, तदा देवाः, गन्धर्वाः, दैत्याः, विद्याधराः, सर्पाश्च लीनाः। सर्वं तदा तमसावृतम्, किंचिदपि न दृश्यते स्म। तस्मिन्स्थितौ, भूतात्मा, परमात्मा, जगद्गुरुः, तु जागरूकः आसीत्। सः श्रीमान् प्रभुः त्रिमूर्तिकर्ता, महेश्वरः, विश्वस्य स्रष्टा, वासुदेव इति प्रसिद्धः, योगात्मा हरिः परमेश्वरः। तस्य योगनिद्रान्ते, सः ब्रह्माणं ससर्ज, यो नाभिकमले समुत्पन्नः, पद्मकेशरप्रभाभास्वरः, अव्ययः। ततः सः ब्रह्मा, एवं जातः, लोकानां महेश्वरः, शनैः पञ्चमहाभूतयुक्तानि सर्वाणि ससर्ज। स्थूलानि सूक्ष्माणि सर्वभूतानि, चतुर्योनिजानि, स्थावरजङ्गमानि च ससर्ज। सः प्रजापतिः ब्रह्मा, स्वमनेन चिन्तयन्, स्वयमेव विविधान् प्राणीञ्जात्वा, स्थावरजङ्गमानि च ससर्ज। सः मरीच्यादीन् सर्वऋषीन्, देवान्, असुरान्, पितॄन्, यक्षान्, विद्याधरान्, अपि च गङ्गादीनदीः च ससर्ज। मानवाः, कपयः, सिंहाः, नानाविहङ्गमाः, याश्च योनिजाः, अण्डजाः, स्वेदजाः, उद्भिज्जाः, हे देवी, तानपि ससर्ज। ब्राह्मणक्षत्रविट्शूद्रान् चतुर्वर्णान् पृथक् पृथक्, बहिर्जातांश्चान्यांश्च ससर्ज। यत् किंचिद्विद्यते जीवितम्, तृणगुल्मपिपीलिकादि, सः ब्रह्मा सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमं सञ्जातः। ततः सः आत्मन्येव चिन्तयन्, दक्सिणतो भागात् पुरुषं, वामतो भागात् स्त्रीं निर्माय, आत्मानं द्विधा चकार। तस्मात् प्रभृति लोकेऽस्मिन्, अधममध्यमोत्तमानि सर्वाणि भूतानि मैथुनोत्पन्नानि, यथैव मम क्षेत्राणि। एवं चिन्तयन्, सः पुराणः जलसमुत्पन्नः देवः, ध्यानमास्थाय, वासुदेवमयं रूपं प्रपेदे। तस्य देवस्य केवलध्यानात्, तत्रैव क्षणे जनार्दनः स्वयमेव उदतिष्ठत्, सहस्राक्षः, सहस्रपादः। सहस्रशिराः पुरुषः, पद्मलोचनः, जलधरणीधारकश्यामः, श्रीवत्सलाञ्छितः, दीप्तिमान्। तं ब्रह्मा लोकपितामहः सहसा दृष्ट्वा, आसनार्घ्यपाद्यैः अक्षतैश्च सत्कृत्य, सम्यक् पूजयामास। विरिञ्चिः, समाहितचित्तः, तं परमस्तोत्रैः स्तुत्वा, अहं च तं कमलासिनं ब्रह्माणं प्राह—'कस्मात् मम इदानीं ध्यानम्?' इति। सः ब्रह्मा उवाच—'लोकस्य हितार्थं, देवदेव, दुर्लभं मर्त्येभ्यः, स्वर्गमार्गाः—यज्ञदानव्रतानि। योगः, सत्यं, तपः, श्रद्धा, विविधानि पुण्यक्षेत्राणि—एतान् सर्वान् परित्यज्य, स्यान्नराणां सुखोपायः सः ब्रूहि।' 'भगवन्, तद्वद परमं क्षेत्रं, यत् सर्वोत्कृष्टं, सर्वेषां परमं पदं, पुरुषोत्तम।' सृष्टिकर्तुः वचनं श्रुत्वा, अहम् उवाचं—'शृणु, ब्रह्मन्, तद्वक्ष्यामि, पृथ्व्यां शुद्धं दुर्लभं क्षेत्रम्।' 'सर्वेषां क्षेत्राणां परमं, पुण्यं, संसारतरणाय, गवां ब्राह्मणानां हिताय, चतुर्वर्णानां सुखदं। तत् क्षेत्रं अतिदुर्लभं, भोगमोक्षप्रदं, सर्वेषां परमपुण्यं, सिद्धिदं, पितरः। तत्रैव सदा पुण्यतीर्थाधिपः, यः सर्वयुगेषु पूजितः, सः क्षेत्रेश्वरः।' 'सर्वैः देवैः, ऋषिभिः, ब्रह्मचारिभिः, दैत्यैः, दानवैः, सिद्धगन्धर्वसर्पराक्षसैः पूजितम्। नागैः, विद्याधरैः, सर्वैः स्थावरजङ्गमैश्च पूजितम्, यतः परमपुरुषः तत्रैव स्थितः, सः परमपुरुष इति विख्यातः।' 'समुद्रस्य दक्षिणे तीरे वटवृक्षः स्थितः; तत्र क्षेत्रं दशयोजनं विस्तीर्णं, परमदुर्लभम्। यः कश्चित् कल्पादौ तत्र स्थितः, सः महाप्रलयेऽपि न विनश्यति। केवलं वटद्रुमदर्शनात्, अथवा तस्य छायायां स्थित्वा, ब्रह्महत्यापापात् विमुच्यते; अन्यपापानां किं वदामि।' एवं श्रीभगवान्नारायणः देवीसाक्षात्संवादे पुण्यक्षेत्रस्य, सृष्टेः च, परमगौरवं, पुण्यफलप्रदत्वं च, सन्ददर्श।