देवदैत्यगन्धर्वनागाप्सरसां गणैः, मुनिभिर्गुह्यकैः सिद्धैः सुपर्णैश्च मरुद्गणैः सहितम्, अन्यैः साक्षाद्दैवगणैः साध्यैः कश्यपादिभिः प्रजापतिभिः, वालखिल्यादिभिश्च तद्वनं शोभितं रमणीयं च बभूव। तत्र दिव्यानि कर्णिकारवनानि, सर्वर्तुकुसुमसमृद्धानि, सुवर्णप्रभया भूषितानि, सूर्यसदृशदीप्तीनि दृष्टानि। अन्यैश्च बहुभिः वृक्षैः, शालतालादिभिः, पुंनागाशोकसरलवटाम्रार्जुनैः, पारिजाताम्रखदिरनीपबिल्वकदम्बधवखादिरपालाशशिर्षामलकतिन्दुकैश्च, नारिङ्गकोलबकुललोर्ध्रदाडिमदारुकसर्जकर्णतगरशिशिभूर्जवनिम्बादिभिश्च वृक्षैः, सुवर्णवृक्षैश्च फलभारनमितैः, नानापुष्पगन्धैः शोभितैः, मालतीयूतिकामल्लिकुन्दबाणकुरुण्टकपाटलागस्त्यकुटजमन्दारादिपुष्पैः, मनोहरैश्चान्यैः पुष्पैः, मधुरस्वरैः कूजन्ति पक्षिसंघैः, दिव्यकुञ्जरुतैः, मदमत्तमयूरनिनादैश्च, नानावृक्षपुष्पसमूहैः, नानाविधपक्षिभिः भूषितं, देवैः सेव्यमानं तस्मिन्वने जगन्नाथः साक्षात्सर्वलोककर्त्ता अव्ययो भगवान् स्थितः। तत्र सर्वभूतहितकामया देवी भगवती वासुदेवं जगत्कर्तारं प्रणम्य, पद्मसम्भवमुत्तमं प्रश्नं पप्रच्छ— "भगवन्, मर्त्यलोकेऽस्मिन्विचित्रे दुर्लभे कर्मक्षेत्रे यद् मे हृदि संशयः शेषः, तं वक्तुमर्हसि। यदा लोभमोहग्रहैः, ग्रहैश्च, कामक्रोधसागरमग्नः स्यात्, तदा केन उपायेन, देवेश, संसारसागरात् मोक्षः स्यादिति?" पुनः साऽवदत्— "देवेश, यदि त्वं मां योग्यां मन्यसे, तर्हि सर्वदेवानां नाथ, संशयं मे विमुच्य कथय; त्वदन्यः कोऽपि नास्ति संशयच्छेदने समर्थः।" एवं तस्याः वचः श्रुत्वा, देवदेवो जनार्दनः, परमानुरागपूर्वकं, परमामृतमिव वचनं प्राह— "सुलभो हि स एव पूज्यः, सुलभप्राप्यः, सुखदः, उत्तमफलदः; सः पुरुषोत्तमः सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठे वसति, देवि, सर्वत्र प्रसिद्धः। त्रिषु लोकेषु तस्मादृशो नास्त्यन्यः; तस्य स्तुत्या, देवि, सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। न तममृत्यवः सर्वे, न दानवा, न महर्षयः मरीचिप्रमुखाः जानन्ति; स मया गुह्यः कृतः, सुशोभने। तस्मात् तीर्थराजस्य कथां ते वक्ष्यामि; शृणु, सुन्दरि, एकचित्तया। यदा कल्पनवसर्गे, चराचरं सर्वं विनष्टं, देवगन्धर्वासुरविद्याधरभुजगादयः लीनाः, तदा सर्वमन्धकारेणावृतम्, किंचिदपि न दृश्यते स्म। तस्मिन्स्थितौ, भूतात्मा, परमात्मा, जगद्गुरुः, केवलं जागरूकः स्थितः। स च महेश्वरः त्रिमूर्तिकर्ता, विश्वविधाता, वासुदेवः योगात्मा हरिः परमेश्वरः कीर्त्यते। तस्य योगनिद्रान्ते, तस्य नाभिकमले मध्ये, कुमुददलसन्निभे, ब्रह्माणं ससर्ज—अक्षरं तेजस्विनं। ततः स ब्रह्मा, सर्वलोकाध्यक्षः, पंचमहाभूतयुक्तं जगत्सर्वं शनैः ससर्ज। स्थूलसूक्ष्मानि सर्वाणि भूतानि, विविधयोनिसम्भवानि, चत्वारः प्रकाराः—स्थावरजङ्गमानि—उत्पन्नानि। पुनः ब्रह्मा, प्रजापतिः, स्वध्यानबलात्, चराचरं सर्वं ससर्ज; मनसा स्वं विचिन्त्य, नानाविधानि भूतानि ससर्ज। मरीच्यादीनृषीन्, देवान्, असुरान्, पितॄन्, यक्षविद्याधरादीन्, गङ्गादीनद्यश्च ससर्ज। मनुष्यवानरसिंहपक्ष्यादीन्, योनिजाण्डजस्वेदजउद्भिज्जान्, देवी, तानपि ससर्ज। चातुर्वर्ण्यं—ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रान्, पृथग्जातीन्, म्लेच्छांश्च ससर्ज। यत्किञ्चिज्जीवसञ्ज्ञं—तृणगुल्मपिपीलिकादि—सर्वं चराचरं जगत् ससर्ज ब्रह्मा सर्वात्मना। ततः सः स्वं विचिन्त्य, दक्षिणतो नरं, वामतो नारीं ससर्ज; आत्मानं द्विधा कृत्वा। ततोऽस्मिन्लोके स्त्रीपुरुषसंयोगेनैव निम्नमध्यमोत्तमाः सर्वे भूतसम्भवाः। एवं सः पुरातनः, आपःसम्भवः, ब्रह्मा, ध्यानमास्थाय, वासुदेवरूपं समुपजातः। तस्य केवलध्यानात्, तत्रैव क्षणे, सहस्राक्षः सहस्रपादः जनार्दनः उत्पन्नः। सहस्रशिरसः पुरुषस्य, पद्मनयनस्य, जलदश्यामस्य, श्रीवत्सलाञ्छनस्य, तेजस्विनः रूपं दृष्टम्। ब्रह्मा जगत्पितामहः तम् अदृष्टपूर्वं सहसा दृष्ट्वा, आसनार्घ्यपाद्याक्षतान् समर्प्य, सत्कृत्य, विरिञ्चिः समाहितचित्तः तं परमस्तोत्रैः स्तुतवान्। ततः अहं ब्रह्माणं प्राह—"हे भगवन्, किमर्थं मम ध्यानं कृतमिदानीम्?" स चोवाच—"लोकहितार्थं, देवदेव, मर्त्येषु दुर्लभं स्वर्गमार्गं—यज्ञदानव्रतानि, योगः, सत्यं, तपः, श्रद्धा, विविधानि तीर्थानि—एतान्यपि परित्यज्य, सुखस्य साधनं वद।" एवं साक्षात्स्तुतिपूर्वकं देवी भगवन्तं पप्रच्छ, स च भगवाँल्लोकानां हिताय परं तत्त्वं प्राह।