एकदा पृथुना भूम्याः सम्मुखे स्थितायाः धर्मस्य गम्भीरमर्थमुक्तम्। सः उवाच—यदि कश्चन स्वस्यार्थे, परस्य वा, बहूनां प्राणिनां हिताय वा, हन्यादेकं जनम्, तर्हि अस्य अनन्तं पापं अत्रैव सम्पद्यते। यदि तु एकस्य दुष्टस्य वधेन बहवः सुखमाप्नुवन्ति, तर्हि तस्य पापं नास्ति, दोषोऽपि लघुः न भवति तस्य पापिनः हनने। अतः जनानां हिताय, यदि त्वं, हे भूमे, अद्य मम वचनं जगतः कल्याणाय न करोति, तर्हि त्वां हनिष्यामि। यदि त्वं मम आज्ञां अवमान्य, अद्य शरेण त्वां हत्वा, अहमेव स्वनाम प्रसिद्धं कृत्वा जनान् पालयिष्यामि। तस्मात्, मम आज्ञां पूरयित्वा, धर्मधारिणां श्रेष्ठे, सर्वाणि भूतानि पुनर्जीवय; त्वमेव तान् पालयितुं समर्था। मम कन्या भूत्वा, अहं एतां भीषणां शरां, या त्वद्वधाय उत्पन्ना, निग्रहीष्यामि। एतत् सर्वं, हे वीर, निःसंशयं करिष्यामि; परं मम वत्सं पश्य, यस्य कृते अहं नश्येयमपि। सर्वत्र मां समं कुरु, धर्मिष्ठश्रेष्ठ, यथा मम दुग्धं सर्वत्र प्रवहति, सर्वत्र सन्निहितं भवति। ततः वेण्यः पृथुः धनुषः अग्रेण शतसहस्रं पर्वतान् अपाकरोत्, तेन च ते पर्वताः वृद्धिं जग्मुः। पूर्वसृष्टौ भूमेः विषमे स्थले न प्राचीना देशविभागः ग्रामो वा आसीत्। न कृषिः, न पशुपालनं, न वाणिज्यमार्गः, न सत्यम्, नासत्यम्, न लोभो, न मत्सरः आसीत्। वैवस्वतस्य अन्तराले, हे द्विजाः, वेण्यात् आरभ्य एतस्य सर्वस्य उत्पत्तिः अभवत्। यत्र यत्र भूमौ समता आसीत्, तत्रैव सर्वे प्रजाः वासं वरण्ते स्म। तस्मिन्नन्तरे, जनानां आहारः फलं मूलं च आसीत्, यत् महता कष्टेन लभ्यते—इति श्रुतम्। तदा, मनुं स्वायम्भुवं वत्सं कृत्वा, नरशार्दूलः पृथुः स्वहस्तेन भूमिं दोहयामास। तेन वेण्यपुत्रेण पृथुना सर्वाण्यन्नानि उत्पादितानि; तेनैव सर्वे प्राणिनः अद्यापि पूर्णतया जीवन्ति। ततः ऋषयः, देवाः, पितरः, सर्पाः, दानवाः, यक्षाः, साधवः, गन्धर्वाः, पर्वतानि, वृक्षाश्च—एते सर्वे, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कदाचित् भूमिं दुदुहुः। तेषां वत्सः पात्रं दोहकश्च पृथक् आसीत्। ऋषीणां सोमो वत्सः, बृहस्पतिः दोहकः, तपः ब्रह्म च दुग्धं, वेदाः पात्रं। देवानां सुवर्णं पात्रं, इन्द्रः वत्सः, तेजः दुग्धं, भास्करः दोहकः। पितृणां रजतम् पात्रं, यमः वत्सः, अन्तकः दोहकः, तेषां दुग्धं अमृतं स्मृतम्। सर्पाणां तक्षकः वत्सः, अलाबुः पात्रम्, ऐरावतः दोहकः, तेषां दुग्धं विषम्। असुरेषु मधुः गोपालकः, मायामयं दुग्धं, विरोचनः वत्सः, लौहम् पात्रम्। यक्षाणां अपचित्तमृत्तिकापात्रम्, वैश्रवणः वत्सः, रजतमयवर्णः दोहकः, दुग्धं गुह्यं। राक्षसाधिपेषु सुमाली वत्सः, रक्तं दुग्धं, रजतमयवर्णः दोहकः, कपालं पात्रम्। गन्धर्वाणां चित्ररथः वत्सः, पद्मं पात्रम्, सुरुचिः दोहकः, शुद्धगन्धः दुग्धं स्मृतम्। पर्वतानां शिलापात्रम्, ओषधिरत्नानि दुग्धं, हिमवान् वत्सः, मेरुः दोहकः। वृक्षेषु प्लक्षः वत्सः, पुष्पितशालः दोहकः, पलाशपत्रं पात्रम्, छिन्नदग्धपुनर्नवाङ्कुराः दुग्धम्। एषा भूमिः धारयित्री, सृष्टिकर्त्री, पावनी च, सा सर्वस्य चलाचलस्य आधारः, योनिश्च। सा सर्वकामधुग्भूत्वा सर्वधान्यजननी अभवत्; सा भूमिः सागरपर्यन्ता सर्वत्र प्रसिद्धा। मधुकैटभयोः मेदसा सम्पूर्णत्वात्, सा देवी मेदिनी इत्युच्यते ब्रह्मविद्भिः। पृथुना राज्ञा स्वीकृत्या देवी कन्याभूत्वा पृथ्वीति प्रसिद्धिं गता। पृथुना भूमिः विभागिता, शुद्धा, धान्यसमृद्धा, नगरग्रामसमृद्धा च अभवत्। एवं वेण्यस्य महिमा, सः राजर्षिसत्तमः, सर्वैः पूज्यः सम्माननीयश्च। वेदवेदाङ्गविदुषां ब्राह्मणानां मध्ये अपि पृथुः एव पूजनीयः, सः शाश्वतब्रह्मवंशसम्भूतः। राज्यकामैः राजर्षिभिः अपि सः प्रथमाराजः पृथुः पूजनीयः। युद्धविजयकामैः वीरैः अपि सः प्रथमाराजः पृथुः पूज्यः। योऽपि वीरः युद्धे पृथुं स्तुत्वा प्रविशति, सः संग्रामात् सुरक्षितः कीर्तिमान् निर्गच्छति। धनाढ्यैः स्वधर्मनिष्ठैः वैश्यैः अपि पृथुः एव पूजनीयः, सः महादाताऽपि प्रसिद्धः। शुद्धैः शूद्रैः, ये त्रिवर्णसेविनः, अपि पृथुः एव इह श्रेयः कामयद्भिः पूजनीयः।