स तु राजा तेन कालेन तस्मिन्नेव दिव्ये क्षेत्रे, जलसम्भूतैः पुष्पैः—पद्मैः, शतपत्रैः, नीलोत्पलैः, कुमुदैश्च, अन्यैश्च जलचरैः पक्षिभिः सह—सुशोभितं तद्विस्मयकरं स्थलम् अपश्यत्। तत्र पर्वताः प्रज्वलितशृङ्गाः, रम्यगुहाभिः भूषिताः, नानावृक्षसमाकीर्णाः, विविधानां धातूनां शोभया विराजमानाः आसन्। सर्वाश्चर्यशिखरैः, सर्वभूतानां शुभाश्रयैः, सर्वौषधिसम्पन्नैः, विस्तीर्णविचित्रपृष्ठैः च तद्भूमिः विराजिता आसीत्। एवं सर्वैः सुखदैः शोभनैश्च लक्षणैः विभूषितं तद् दिव्यं क्षेत्रं त्रैलोक्यपूजितं राजा तत्र दृष्टवान्। दशयोजनविस्तीर्णं पञ्चयोजनदीर्घं, नानाविस्मयसमन्वितं, परमदुर्लभं तद् क्षेत्रं तेन दृष्टम्। अथ तस्मिन्नेव उत्तमे पुण्ये वैष्णवे परम क्षेत्रे, हे भगवन्, पूर्वं कुतः तत्र वैष्णवप्रतिमा न प्रतिष्ठापिता? कस्मात् कारणात् स राजा सेनया वाहनैः सह तत्र गत्वा कृष्णं रामं शुभां च भद्रां प्रतिष्ठापयामास? अत्रास्माकं महदाश्चर्यं सन्देहश्च जायते, हे लोकनाथ, सर्वमेतद् श्रोतुमिच्छामः—कारणं चापि वद। शृणु तर्हि पुरातनं पापनाशनं आख्यानं, यथाकालं श्रीया पृष्टः हरिः यथावद् कथितवान्, तत्ते संक्षेपेण कथयामि। सुमेरोः कनकशृङ्गे, सर्वाश्चर्यसमन्विते, सिद्धविद्याधरयक्षकिन्नरैः समलंकृते, देवदैत्यगन्धर्वनागाप्सरसां गणैः, मुनिभिः गुह्यकैः सिद्धैः सुपर्णैः मरुद्गणैश्च, अन्यैश्च दिव्यैः भूतैः, साध्यैः प्रजापतिभिः कश्यपादिभिः, वालखिल्यादिभिश्च, तद्विशिष्टं रमणीयं च तद् शिखरं विराजते स्म। तत्र दिव्यैः कर्णिकारवनैः, सर्वऋतुपुष्पसमृद्धैः, कनकप्रभया दीप्यमानैः, सूर्यसमानतेजसा शोभमानैः, अन्यैश्च नानावृक्षैः—शालतालादिभिः, पुन्नागाशोकसरलवटाम्रार्जुनैश्च, पारिजाताम्रखदिरनीपबिल्वकदम्बधवखदिरपालाशशिर्षामलकतिन्दुकैः, नारिङ्गकोलबकुललोघ्रदाडिमदारुकसर्जकर्णतगरशिशिभूर्जवनिम्बैश्च, अन्यैश्च कनकवृक्षैः फलभारनमितैः, विविधसुगन्धिपुष्पैः अलंकृतैः, मालतीयूतिकामल्लीकुन्दबाणकुरुण्टकपाटलागस्त्यकुटजमन्दारादिभिः पुष्पैः, मनोहरैश्चान्यैः पुष्पैः, मधुरस्वरैः पक्षिसंघैः, कूजनैः कोकिलानां, मदोत्कटमयूरानां निनादैः, नानावृक्षपुष्पसमाकीर्णैः, विविधवर्णैः पक्षिभिः शोभिते, देवैः सेव्यमाने तस्मिन् स्थले, विश्वस्येश्वरः स भगवान् जगदुत्पत्तिकर्ता, अव्ययः सृष्टिकर्ता वासुदेवः तिष्ठति स्म। तत्र भगवत्याः सर्वभूतहितकाम्यया, सा लक्ष्मीः कमलयोनिं प्रणम्य परमं प्रश्नं पप्रच्छ—“भगवन्, मर्त्यलोके यत् अद्भुतं दुर्लभं कर्मक्षेत्रं दृश्यते, तत्र मम हृदयेषु स्थितः सन्देहः निवर्त्यताम्। लोभमोहग्रहैर्ग्रहितः, कामक्रोधसागरमग्नः, कः उपायः स्यात् येन संसारसागरात् उद्धर्यते, देवेश?” सा पुनरवदत्—“भगवन्, यदि त्वं मां योग्यां मन्यसे, तर्हि सर्वदेवेश, ब्रूहि; त्वामृते नान्यः कश्चिदत्र संशयान् निवारयितुं समर्थः।” तस्याः वचः श्रुत्वा, देवदेवः जनार्दनः, परमानुरागसमन्वितं, अमृतकल्पं परमसारयुक्तं वचनं प्राह—“सुलभः पूज्यः, सुलभप्राप्तिः, रम्यः, श्रेष्ठफलदायकः सः परमपुरुषः, अग्र्ये पुण्यस्थले वसति, हे देवि, सर्वत्र प्रसिद्धः। त्रिषु लोकेषु तादृशः कोऽपि नास्ति; तस्य स्तुत्या, हे देवेश्वरि, सर्वपापात् विमुच्यते। सर्वैः देवैः, न दैत्यैः, न दानवैः, नापि महर्षिभिः मरीच्यादिभिः स ज्ञायते; स मया एव गुह्यः, हे सुशोभने। तस्मात् पुण्यस्थलाधिपतिं ते कथयामि; एकचित्तेन शृणु, हे सुभगे। यदा नवो युगारम्भः अभवत्, सर्वं चलाचलमपि नष्टं, देवगन्धर्वदानवविद्याधरभुजगाः अपि लीनाः। सर्वं तदा तमसावृतं, किञ्चिदपि न दृश्यते स्म। तस्मिन् अवस्थायाम्, प्रबुद्धः तिष्ठति स जीवात्मा, परमात्मा, जगद्गुरुः। स श्रीमान् भगवान् त्रिमूर्तिकर्ता, जगत्कर्ता महेश्वरः, वासुदेवः योगात्मा हरिः परमेश्वरः इति प्रसिद्धः। तस्य योगनिद्रायाः अन्ते, स ब्रह्माणं ससृजे—अक्षरस्वरूपं, यः तस्य नाभिकमले उत्पन्नः, पद्मकेशरप्रभासमानः। स ब्रह्मा, एवंभूतः, सर्वलोकाधिपः, पञ्चमहाभूतसमन्वितं जगत् शनैः ससृजे। स्थूलसूक्ष्मानि भूतानि, नानायोनिसम्भवानि, चतुर्-विदानि—स्थावरजङ्गमानि च—ससृजे। पुनः स ब्रह्मा, प्रजापतिः, चराचरं सर्वं ससृजे; स्वमनेन चिन्तयन्, नानाविधानि भूतानि उत्पादयामास। स मरीच्यादीन् ऋषीन्, देवान्, असुरान्, पितॄन्, यक्षविद्याधरादीन्, नद्यः गङ्गादिकाः च ससृजे। मानवान्, वानरान्, सिंहान्, नानाविधान् पक्षिणः, योनिजान्, अण्डजाञ्च, स्वेदजांश्च, उद्भिज्जांश्च अपि, हे देवि, स ससृजे। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रान् चतुर्वर्णान्, पृथग्जातीन् च, म्लेच्छादीन् अपि पृथक् ससृजे।