शृणुत, अहं भवतः सर्वपापप्रणाशकं, अद्भुतं, अर्थपूर्णं, विस्तीर्णमूलं चैतिहासिकं चरित्रं सम्यक् विस्तरेण कथयामि। यः कश्चिद् एतत् कथा नित्यं धारयति, वा पुनः पुनः शृणोति, स स्वकुलं रक्षित्वा दिव्यलोके मान्यताम् आप्नोति। यत् कारणं अव्यक्तं, शाश्वतम्, सत्-असत्स्वरूपम्, तस्मात् प्रभुः प्रधाना-पुरुषात्मना विश्वस्य सृष्टिं चकार। ब्रह्मा, अनन्तवीर्यः, सर्वभूतस्रष्टा, स नारायणनिष्ठः इति विद्धि, मुनिश्रेष्ठ। महतः अहंकारः उत्पद्यते, तस्मात् तत्त्वानि जायन्ते; तत्त्वेभ्यः भूतविभागः, एवं शाश्वती सृष्टिः प्रवर्तते। इदानीं, यथाविधि-परम्परानुसारं विस्तृतां कथां शृणु, या सर्वेषां यशः वर्धयति। एषा कथा यः शृणोति, तस्य पुण्यं कीर्तिश्च वर्धते। ततः स्वयम्भूः प्रभुः, विविधभूतसृष्टिकामः, प्रारभत सृष्टिम्। आदौ स जलानि ससर्ज; तेषु स्वं बीजं न्यधत्त। तानि जलानि ‘नाराः’ इति कथ्यन्ते, ‘नरस्य अपत्यानि’ इति श्रूयते। तानि जलानि तस्य प्रथमं विश्रान्तिस्थानम् अभवत्; अतः स ‘नारायणः’ इति स्मर्यते। तदा हिरण्यवर्णम् अण्डम् उदपद्यत, यत् जलानां उपरि समुत्तिष्ठत्। तत्रैव ब्रह्मा स्वयम्भूः अजायत; स स्वयम्भूः इति श्रूयते। स हिरण्यवर्णः प्रभुः तत्र संवत्सरमेकं वासं चकार। स तदण्डम् द्विधा कृत्वा दिवं पृथिवीं च ससर्ज; तयोः मध्ये प्रभुः व्योमापि निर्ममे। पृथिवीं जलासु निहित्य, दश दिशः स्थापयामास। तत्रैव कालं, मनः, वाक्, कामं, क्रोधं, सुखं च ससर्ज। स भूतसृष्टिकामः तादृशीं सृष्टिं कृत्वा प्रजापतीन् उत्पादयामास—मरिचिं, अत्रिं, अङ्गिरसं, पुलस्त्यं, पुलहं, कृतुं च। महातेजाः स वसिष्ठमपि ससर्ज, सप्त मानसपुत्रान् निर्ममे। एते सप्त ब्रह्माणः इति पुराणेषु प्रतिष्ठिताः। सप्तानां तेषां, येषां नारायणः स्वरूपम्, ब्रह्मा प्राचीनः क्रोधात् रुद्रं च ससर्ज। स च सनत्कुमारं, ज्येष्ठं, प्राचीनेष्वपि ज्येष्ठतमं, ससर्ज। सप्तसु तेषु प्रजापतीनां रुद्राणां च जन्माभवत्, द्विजश्रेष्ठ। स्कन्दः च सनत्कुमारश्च, तपसा संयतशक्ती, तिष्ठतः; तेषां सप्त महावंशाः दिव्यगणैः भूषिताः। यज्ञकर्मसन्ततौ प्रवृत्ताः, महर्षिभिः शोभिताः; विद्युत्, मेघ, लोहितेन्द्रधनुषः, इन्द्रचापं च ससर्ज। आदौ पक्षिणः ससर्ज, ततः पर्जन्यं देवम्। ऋग्यजुःसामानि यज्ञसिद्ध्यर्थं निर्ममे। साध्यान्, देवांश्च ससर्ज; तस्याङ्गेभ्यः उच्चावचानि भूतानि जातानि। यदा प्रजापतिः जलानां सन्ततिं ससर्ज, तदा तानि भूतानि न वर्धन्त। स्वशरीरं द्विधा कृत्वा, एका भागेन पुरुषः, अपरया स्त्री अभवत्; तस्यां द्विविधानि भूतानि ससर्ज। स महिमा दिवं पृथिवीं च व्याप्य तिष्ठति। विष्णुः विराजं ससर्ज, स च पुरुषं समुत्पादयामास। स पुरुषः मनुः इति विज्ञेयः; तस्य कालः मन्वन्तरं इति कथ्यते। द्वितीयः मनसः उत्पन्नः मनुः इति स्मृतः। स वीर्यवान् विराजः प्रभुः भूतानि ससर्ज; तस्य सन्ततिः नारायणकृतिसम्भूता, अपि च न योनिजा अभवन्। यः एतां आदिसृष्टिं वेद, स दीर्घायुः, यशस्वी, पुण्यपुत्रवान्, यथेष्टं पदं प्राप्नोति। एवं भूतानि सृष्ट्वा, प्रजापतिः आपवः, यो न योनिजः, शतरूपां भार्यां लब्धवान्। आपवस्य महिमा दिवं व्याप्य तिष्ठति; तस्य धर्मतः शतरूपा जाताऽभूत्। सा दशसहस्रवर्षाणि घोरं तपः कृत्वा, तपसा दीप्तमानं पुरुषं पतिं वव्रे। स स्वयम्भूः पुरुषः मनुः इति कथ्यते; तस्य एकसप्ततिः युगानि मन्वन्तरं इति प्रसिद्धम्। विराजः पुरुषः शतरूपायाः वीरं ससर्ज; वीरात् काम्या जाता, काम्यायाः प्रियव्रत-उत्तानपादौ। काम्या, कन्याश्रेष्ठा, कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्री; तस्या: चत्वारः पुत्राः—सम्राट्, कुक्षिः, विराट्, प्रभुः। अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादं पुत्रं चकार; उत्तानपादात् सुनृता चत्वारः पुत्रान् अजनि। सुनृता धर्मस्य कन्या, सुश्रोणी, अश्वमेधेन जाता, शुभा ध्रुवस्य माता अभवत्। उत्तानपादः प्रजापतिः सुनृतायाम् ध्रुवं, कीर्तिमन्तं, आयुष्मन्तं, वसुं च उत्पादयामास। ध्रुवः, द्विजश्रेष्ठाः, त्रिसहस्रं दिव्यवर्षाणि घोरं तपः कृत्वा महत् यशः इच्छन् आसीत्। तस्मै ब्रह्मा तुष्टः स्वतुल्यं स्थानं दत्तवान्—सप्तर्षीणां पूर्वे अचलं पदं। तस्य गौरवं, संपदं, महत्त्वं दृष्ट्वा, देवासुराचार्यः उशना पूर्वं श्लोकमिदं प्रोवाच— “अहो तपसः प्रभावः! अहो विद्या! अहो अद्भुतम्! अद्य ध्रुवं पुरस्तात् स्थाप्य सप्तर्षयः तिष्ठन्ति।” ध्रुवात् श्लिष्टिः भव्यश्च जातौ; श्लिष्टेः सुच्छाया पञ्च निर्मलपुत्रान् अजनि।