तदा सौम्यवर्णे देवी, पूर्वप्रवृत्तमार्गेण गन्तव्यमिति निश्चित्य, भगवतः यज्ञभागो देवानां न लभ्यते स्म। सा पुण्यशीलेषु सर्वेषु देवेषु शक्त्या गुणैश्च श्रेयसी, अजित्या, अनपेक्ष्या, दीप्त्या, कीर्त्या, महिम्ना च अतिशयेन विराजमाना। भगवती सा, यज्ञभागवर्जनात् दुःखमुत्तमं प्रपद्य, कम्पनं महद् अनुभवती, परममशुभं मनसि धारयन्ती। ततो ववन्दे—किं दानं, किं तपः, किं व्रतम् अहं कुर्याम्, येन अद्य मम पतिः, हे अद्भुते, इन्द्रादिदेवैः सह यज्ञे भागं प्राप्नुयात्? सा च विश्वलोचना योगेन सर्वं वेद, पुण्यात्मानः अपि तद् जानन्ति; परन्तु अद्य तव मोहात्, इन्द्रादिदेवैः सह, त्रयो लोकाः विनष्टाः। मां यज्ञपतिं स्तुवन्ति, रथन्तरं सामगायन्ति, ब्राह्मणाः ब्रह्ममन्त्रैः पूजयन्ति, मम ऋत्विजः भागं सज्जीकुर्वन्ति। त्वं तु सर्वस्त्रीसभायाम् आत्मानं साधारणवद् गर्वात् स्तौषि, नात्र संशयः। देवेश्वरि, अहं तव यथा आत्मनं न स्तौमि; हे सुन्दरी, भागस्य कृते त्वां रक्षिष्यामि। एवं प्रियायै उमा पत्न्यै, प्राणाधिकप्रियायै, उक्त्वा, भगवाँस् तस्याः मुखात् क्रोधाग्निसंभूतं किञ्चिद् सत्त्वं ससर्ज। तस्मै उवाच—गच्छ यज्ञस्थानं, त्वं दक्षस्य महेश्वरः; शीघ्रं तस्य यज्ञं मम आज्ञया नाशय। ततो दक्षस्य यज्ञो देवीक्रोधेन नाशितः, यः रुद्रस्य आज्ञया क्रीडया सिंहरूपं धारयित्वा आसीत्। भद्रकाली च महेश्वरी, भीषणस्वरूपा, स्वस्यानुचरैः सह, स्वकर्मणः साक्षिणी अभवत्, तेन क्रोधेन संयुक्ता। एषा सा दिव्या क्रोधरूपिणी, यः प्रेतालयं निवासं कृत्वा, वीरभद्र इति ख्यातः, या देवीक्रोधं शमयति। पुनः सः स्वदेहस्य रोमकूपेभ्यः रुद्रगणपतीन् ससर्ज, ये रुद्रविक्रमसम्पन्नाः, भीमाः, रुद्रशक्तिसंभूताः। ते सर्वे रुद्रगणाः, रुद्रबलसमन्विताः, शतशः सहस्रशश्च तत्र शीघ्रं अवतीर्णाः। तदा महद् रविरुत्पन्नः, यः खं पूरयन्निव आसीत्, सर्वैः रुद्रगणैः निर्मितः, हे मुनयः। तस्य महतो शब्दस्य भीत्या, सर्वे दिवौकसः कम्पिताः, पर्वतानि पतितानि, पृथिवी च कम्पिता। वाताः तीव्रं ववुः, वरुणस्यालयः क्षुब्धः, वह्नयः न प्रज्वलन्ति, सूर्यः न प्रकाशते। ग्रहाः न प्रकाशन्ते, न तारा न नक्षत्राणि, न ऋषयः, न देवाः, न दानवाः अपि, किञ्चित् दीप्तिं ददुः। एवं तमसि प्रवृत्ते, गणपतयः सर्वं दग्धुम् आरब्धाः, केचन यूपान् छित्त्वा समूलं च निःक्षिपन्ति। केचन घोषं कुर्वन्ति, अन्ये विचित्रं शब्दम्, अन्ये शीघ्रं विचेरुः, वायुमनोर्वेगेन। यज्ञपात्राणि च वेदिकाश्च भग्नाः, तानि भग्नानि व्योम्नः तारा इव लीयन्ते स्म। दिव्यान्नपानपर्वतानि, क्षीरनद्यः, घृतानद्यः, पायसानद्यः, दधिनद्यः च प्रवहन्ति। मधुरोदकनद्यः, शर्करावालुकाः, अन्याश्च गुडनद्यः षड्रसानां वहन्त्यः। मांसानि उच्चावचानि, दिव्यभक्ष्याणि सर्वाणि, लेह्यचोष्यादीनि सर्वरूपाणि तत्र आसन्। बहुभिः मुखैः ते अदन्त, अपि च हृष्यन्तः, तानि खादन्तः, विक्षिपन्तश्च, रुद्रक्रोधसमन्विताः, कालाग्निसमाः कोपेन। गिरिप्रख्यानि खादन्तः, सर्वतः भीषणाः, विविधरूपैः क्रीडन्तः, दिव्यस्त्रीः अपि विक्षिपन्तः। एवं तैः गणैः परिवृतः, वीरभद्रः महाबलः, रुद्रक्रोधसंपन्नः, सर्वैः देवैः संरक्षितः। ते शीघ्रं भद्रकालीसंनिकर्षे तं यज्ञं विनाशयन्तः, अन्ये भीमशब्दान् कुर्वन्तः, सर्वभूतानि कम्पयन्तः। अन्ये पशुषो शिरश्छित्वा, भीषणनिनादं कुर्वन्तः; तदा इन्द्रादयः देवाः, दक्षः प्रजापतिश्च, अञ्जलिं कृत्वा ऊचुः—कोऽसि त्वम्? स उवाच—नाहं देवो न दानवः, नात्र भागार्थं प्राप्तः; न द्रष्टुं न कुतूहलात् आगतः; दक्षयज्ञविनाशाय आगतः अस्मि। वीरभद्र इति ख्यातः, रुद्रक्रोधसमुद्भूतः। भद्रकाली नाम्ना ख्याता, देवीक्रोधसम्भवा, देवेशेन प्रेषिता, यज्ञस्थले आगता। शरणं गच्छ, राजाध्यक्ष, देवपतिं उमापतिं; यस्य क्रोधः अपि अनुचरैः न सह्यः। यूपाः विक्षिप्ताः, गृध्राः मांसलुब्धाः पतन्तः, पक्षवातेन विक्षिप्यमाणाः, शिवनिनादैः निनाद्यमानः, स तस्य राज्ञः यज्ञः गणैः विक्षिप्यते स्म। तदा मृगरूपं धारयित्वा, स यज्ञः व्योम्नि उत्पत्य पलायते स्म; तं यज्ञं रूपपरिवर्तनं दृष्ट्वा, स वीरभद्रः धनुष्कोटिं गृहीत्वा, तस्य विनाशाय सज्जः अभवत्। तदा तस्य गणाधिपतेः क्रोधात्, अनन्ततेजसः, ललाटात् एकं घोरस्वेदबिन्दुं निष्पादयत्; स बिन्दुः भूमौ पतितः। तस्मात् स्वेदबिन्दोः महाअग्निः उत्पन्नः, यः प्रलयाग्निसमः दीप्तिमान्; तस्मात्, हे द्विजोत्तम, पुरुषः उत्पन्नः।