शिवस्य पार्श्वे गिरौ स्थितायाः पार्वत्याः मनसि किञ्चित् विषादः समुत्पन्नः। सा भगवन्तं देवाधिपतिं समुपेत्य विनयपूर्वं प्राह—"भगवन्, देवेश्वर, अहं नात्र गिरौ स्थातुम् इच्छामि। हे तेजस्विन्, मम कृते अन्येषु लोकेषु कोऽपि निवासः क्रियताम्।" तदा शिवः स्नेहपूर्वकं देवीं प्रत्युवाच—"देवि, यदा यदा मया तव निवासस्थानस्य विषये उक्तं, तदा तव कदापि अन्यत्र निवासः नाभूत्, हे शुभे। किं तर्हि अद्य त्वं स्वयमेव अन्यं निवासस्थानं इच्छसि? किमर्थं त्वं तद्विचिनोषि, हे सुहासिनि? वद मे।" उमा तु प्रणम्य प्राह—"भगवन्, अद्य अहं स्वगृहं गता, महात्मनः पितुः समीपम्। तत्र मम माता एकान्ते मम साकं लोकधर्मान् उक्तवती।" "सापि मां āsanādibhiḥ पूज्य, एवं वचोऽब्रवीत्—'उमे, तव पतिः नित्यं क्रीडायां दरिद्रः, हे शुभे।'" "सः क्रीडति, किन्तु देवक्रीडा इयं न तथा। महादेव, त्वं नानाभूतैः सह रमसे, किन्तु एषा क्रीडा मम मातुः अप्रियं, हे वृषध्वज।" एवं श्रुत्वा शिवः सस्मितं देवीमाह हास्याय—"एवमेव, न संशयः—किमर्थं त्वं कोपिता? कृतिवासः ह्यसौ दिगम्बरः श्मशानेषु वसति।" "मम स्थिरं निवासः नास्ति; अहं वनगुहासु पर्वतेषु च विचरामि, नग्नगणैः परिवृतः, हे कमललोचने।" "मा क्रुध्य, हे देवि, मातरि। सत्यं तव माता उक्तवती। न हि पृथिव्यां मातुः तुल्यो बन्धुः कश्चन प्राणिनां।" देवी पुनरुवाच—"मम बन्धुभिः कार्यं नास्ति, हे देवाधिप। यथा तव इच्छा, तथा कुरु, हे महेश्वर, येन अहं सुखं प्राप्नुयाम्।" एवं देवीवचनं श्रुत्वा, देवाधिपः तस्याः कृते स्वं गिरिं परित्यज्य, देवैः सिद्धैः च परिवृतः, भार्यया गणैः च सह मेरुं जगाम। अथ किल, वैवस्वतमन्वन्तरे प्रचेतेसः पुत्रस्य दक्षस्य अश्वमेधः कथं विनष्टः, इति ब्रह्माणं प्रजापतिं पृष्टवन्तः। सर्वव्यापी भगवान्, देव्या रूषितत्वं ज्ञात्वा, कोपं चकार। महादेवेन कोपात् दक्षयज्ञः कथं नाशितः, इति विस्तरेण श्रोतुम् इच्छन्ति। सूतः उवाच—"ब्राह्मणाः, अहं वः वर्णयिष्ये, कथं महादेवेन कोपेन यज्ञः नाशितः, देवीप्रियार्थं।" "पूर्वं मेरोः शिखरं किञ्चित् आसीत्, त्रिभुवनपूजितं, ज्योतिष्ठलमिति प्रसिद्धं, अद्भुतं, सर्वरत्नमण्डितम्।" "तत्र, सर्वेन्द्रियातीतः, सर्वलोकपूजितः, गिरिशिखरे, नानाविधानां धातूनां मध्ये, देवः समासीनः।" "सः विस्तीर्णः शय्यावत् आसीनः, पार्वती च पार्श्वे नित्यं स्थितवती।" "तत्रादित्या बलिनो वसवश्च, अश्विनौ च, श्रेष्ठौ वैद्यौ, सन्निधाय आसीताम्।" "तथैव वैश्रवणराजा गुह्यकगणैः परिवृतः, यक्षाधिपः, कैलासेशः, तत्र आसीत्।" "महर्षिः शुक्रः, सनत्कुमारः, श्रेष्ठाः ऋषयश्च, तं परमात्मानं पूजयामासुः।" "अङ्गिराः, दिव्यर्षयः, विश्वावसु गन्धर्वः, नारदः, पर्वतः च तत्र आसन्।" "बहवः अप्सरसः समागताः; मन्दः शुभगन्धयुक्तः पावनः वायुः वाति स्म।" "वृक्षाः सर्वकालेषु पुष्पिताः; विद्याधराः, साध्याः, सिद्धाः, तपस्विनः च तत्र आसन्।" "तत्र ते महादेवं प्रजापतिं पूजयामासुः, तत्रान्ये अपि नानारूपिणः भूतगणाः।" "तत्र उग्राः राक्षसाः, महाबलिनः पिशाचाः, नानारूपधारिणः, विविधायुधधारिणश्च आसन्।" "भगवत्स्य गणाः अग्निसमप्रभाः तत्र स्थिताः; पुण्यश्लोको नन्दीश्वरः अपि देवस्य अनुमतिं प्राप्य तत्र स्थितवान्।" "तेजस्वी त्रिशूलधारी, स्वतेजसा दीप्तिमान्, गङ्गा च सर्वतीर्थोद्भवा, श्रेष्ठा नदी, तत्र आसीत्।" "सा गङ्गा तं देवमूर्तिं पूजयामास; एवं स भगवाँस तत्र देवर्षिभिः पूजितः।" "सर्वैः देवैः, महाशुभैः, महादेवः तत्र स्थितः। कालेन किञ्चित्, दक्षः प्रजापतिः तत्र आगतः।" "सः प्राक्तनविधिना यज्ञं कर्तुम् उद्यतः। तस्य यज्ञे सर्वे देवाः इन्द्रादयः समाययुः।" "स्वस्वलोकात् आगत्य, ते दक्षं समुपेत्य, दिव्यैः ज्योतिष्मद्भिः रथैः समागताः।" "ते देवस्य अनुमत्याऽऽगच्छन् गङ्गाद्वारम्, यत्र गन्धर्वाप्सरसः, नानावृक्षलता च विराजन्ते।" "ऋषिसिद्धसमाकीर्णः, धर्मधुरन्धरः दक्षः, तत्र आसीत्, भूमौ, दिवि, स्वर्गे च स्थितैः सह।" "सर्वे, कृताञ्जलयः, प्रजापतिं समुपेत्य, आदित्या, वसवः, रुद्राः, साध्याः, मरुतः च।" "सर्वे यज्ञभागिनः विष्णुना सह आगच्छन्—उष्मपाः, धूमपाः, आज्यपाः, सोमपाश्च।" "अश्विनौ, मरुतः, नानादेवगणाः, अन्ये च बहवः भूतगणाः तत्र आसन्।" "योनि-अण्ड-स्वेद-उद्भिज्जाः, सर्वे यजमानाः, सर्वे देवाः, स्त्रीभिः ऋषिभिः च सह आगच्छन्।" "ते रथेषु स्थिताः, अग्निसमप्रभाः, विराजन्ते स्म। तान् दृष्ट्वा दधीचिः क्रोधेन इदं वचनं अब्रवीत्—" 'अयुक्ते पूजायां, योग्यस्य अपूजायां, न संशयः, नरः महत् पापं आप्नोति।' एवं श्रृङ्गारपूर्णया, भक्त्या, वर्णनया च, एषा कथा प्रवहति, यथाशास्त्रं।