तस्याः करुणां विज्ञाय तौ द्वौ देवौ दयालु, ताम् अनुकम्पया पश्यन्तौ दुःखितां सान्त्वयित्वा तस्यै वचः प्राहतुः। तौ ब्रूतः—"नूनं, भगवति, स दग्धः, अत्र पुनर्जन्म न लभते; देहाभावेऽपि, भगवति, स सर्वकार्याणि साधयिष्यति। यदा तु वासुदेवात्मजः श्रीविष्णुः स्वयं जातो भविष्यति, तदा तस्य पुत्रः तव पतिर् भविष्यति।" इति तं वरं लब्ध्वा, कामस्य पत्नी, मुखे प्रफुल्लिता, हृष्टा स्वाभिलषितं स्थानं ययौ, श्रमं त्यक्त्वा। ततः, विप्राः, कामदहनानन्तरं, स भगवान् वृषध्वजः उमया सह हिमालये रममाणः तत्र प्रसन्नः आसीत्। रम्येषु गुहासु, पद्माकीर्णेषु सरःस्वेषु, गुहावेषु च, रमणीयेषु जलप्रपातेषु, पीतकुसुमवनेषु च—सुशोभनेषु नदीतीरेषु, किंनरसेवितेषु, गिरिराजशिखरेषु, सरःस्वेषु च—मधुरस्वनिषु, बहुविहगनिनादितेषु, पुण्यतीर्थेषु, पवित्रोदकेषु, मुन्याश्रमेषु च—एतेषु पुण्येषु रम्येषु स्थलेषु, विद्याधरभूषितेषु, गन्धर्वयक्षदेवसंसेवितेषु, त्रिनेत्रधारी भगवान् देवीसहितः रमते स्म। तत्र देवैः सह इन्द्रेण, ऋषिभिः, यक्षैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, विद्याधरैः, प्रमुखदैत्यैः, नानाविधैः सुरैः परिवृतः शम्भुः तस्मिन् पर्वते सुखमविन्दत्। तत्र अप्सरसः नृत्यन्ति स्म, सुरेश्वराः गीतानि गायन्ति स्म, प्रमुदितगन्धर्वगणाः दिव्यवाद्यैः वादयन्ति स्म, केचन शीघ्रं देवश्रेष्ठं स्तुवन्ति स्म। एवं, स भगवान् स्वबलैः—इन्द्रयमाग्निसमः—तदा तं पर्वतं न जहौ, देवीप्रसादनिमित्तम्, स भागनेत्रदाहकः। तत्र स्थित्वा देवीसहितः, भगवान् कामदाहकः किञ्चिद् अकरोत्; किं महादेवः अकरोत्? तद् ज्ञातुम् इच्छामः। स भगवान् हिमवत्पृष्ठे, देवीप्रसादनाय, बहुविधरूपगणैः पुनः पुनः हास्यमुत्पादयामास। चन्द्ररेखाभरणभालां देवीम् आनन्दयन्, सः स्वच्छन्दरूपैः श्रेष्ठैः, धीमतिभिः, कल्याणकैः सह रमते स्म। ततः, परमा देवी, अद्भुतमणिमयपीठे स्थितां मातरं प्रति जगाम। दिव्यरूपिणीं सतीं देवीं आगतम् आलोक्य, हिमवतः प्रिया मेना, निर्मलां कन्यां दिव्यपीठेन पूजयित्वा, तां सम्बोध्य वचः अवदत्—"चिरात् त्वम् अद्य आगता, शुभेक्षणे कन्ये; कच्चित् क्रीडायां दरिद्रता अस्ति, यतः पतिसंयुक्ता क्रीडसि। ये दरिद्राः अनाथाश्च, उमे, ते तादृशीं क्रीडां कुर्वन्ति यथातव पतिः, शुभे।" एवमुक्ता सा माता नातिप्रीता अभवत्; सा क्षमया युक्ता मौनं स्थिता, मातरः विसृष्टा, देवमुपगम्य वचः अवदत्—"भगवन्, देवेश्वर, अहं अत्र पर्वते न स्थास्ये; तेजस्विन्, अन्यं वासस्थानं मम लोकान्तरं कुरु।" स भगवान् उवाच—"देवि, यदा यदा वासस्थानं त्वया पृष्टम्, तदा त्वं अन्यं स्थानं न वृतवती, शुभे। अधुना त्वं स्वयमेव अन्यं वासस्थानं इच्छसि; किमर्थं त्वम् अन्विष्यसि, देवि? ब्रूहि, शुभस्मिते।" सा उवाच—"अद्याहं स्वगृहं गतवती, देवेश, महात्मनः पितुः समीपम्; तत्र मम माता, रहसि, लौकिकं संवादं मया सह अकथयत्। आसनादिभिः पूज्य मां उक्तवती—'उमे, तव पतिः नित्यं क्रीडायां दरिद्रः, शुभे।' सः क्रीडति, किन्तु देवक्रीडा न तथा; महादेव, त्वं नानागणैः रमयसि, किन्तु एषा क्रीडा मम मातुः न रोचते, वृषध्वज।" ततः भगवान् स्मितपूर्वकं देवीं हास्याय प्राह—"एवमेव, न संशयः; किमर्थं त्वं कोपिता? कृतिवासः वस्त्रहीनः, श्मशानवास्येव। मम स्थिरं वासस्थानं नास्ति; अहं वनेषु, गिरिगुहासु च विचरामि, नग्नगणैः परिवृतः, पद्मलोचने।" "मा देवी, मातरं प्रति कोपं मा कृथाः; तव माता सत्यमेव उक्तवती। न हि लोके मातुः सदृशः कोऽपि बान्धवः जीविनां अस्ति।" देवी उवाच—"मम बान्धवैः न किञ्चित् कार्यम्, देवेश; यथेष्टं कुरु, महादेव, यथा अहं सुखं लभेय।" एवं देवीवचनं श्रुत्वा, स देवेश्वरः, तस्याः कृते, स्वं पर्वतं परित्यज्य, देवान् सिद्धांश्चानुयायित्वा, भार्यया गणैः सह मेरुं प्रति ययौ। कथं प्रचेतसः पुत्रस्य दक्षस्य अश्वमेधो वैवस्वतमन्वन्तरे विनाशं गतः, ब्रह्मन्, प्रजापते? देवीकोपहेतुकं ज्ञात्वा, स सर्वव्यापी भगवान् कोपाविष्टः अभवत्। कथं महादेवेन कोपेन बलिनः दक्षस्य यज्ञो विनाशितः? तद् विस्तारतः वद। अहं वः वर्णयिष्यामि, विप्राः, यथा महादेवेन कोपात्, देवीप्रसादनाय, तस्य यज्ञो विनाशितः। पुरा, द्विजश्रेष्ठाः, मेरोः शिखरं आसीत्, यत् त्रिभुवनपूजितं, ज्योतिष्ठलम् इति प्रसिद्धं, अद्भुतं, सर्वरत्नमण्डितं। तद् अपरिमेयम्, दुर्जयम्, सर्वलोकपूजितम्; तत्र पर्वतपृष्ठे, भगवान् सर्वप्रकारमणिसंवृतः उपविष्टः। स उपविष्टः, विस्तीर्णः शय्यासमः, तस्य पार्श्वे पर्वतराजकन्या नित्यं स्थितासीत्। तत्र महाबलाः आदित्याः, महावीर्याः वसवः, अश्विनौ च श्रेष्ठवैद्यौ उपस्थिताः। तथैव वैश्रवणराजा, गुह्यकसमन्वितः, यक्षेश्वरः, कैलासनाथः, तत्रासीत्।