दक्षिणदिशि, पृथुने कर्दमप्रजापतेः पुत्रं शङ्खपदं राज्ञं अभिषिक्तवान्। पश्चिमदिशि, राजसस्य महात्मनः पुत्रं केतुमन्तं राज्ञं अभिषिक्तवान्। तथा उत्तरदिशि, पर्जन्यप्रजापतेः पुत्रं हिरण्यरोमणं दुर्धर्षं राज्ञं अभिषिक्तवान्। एतेषां राज्ञां द्वारा सप्तद्वीपपुर्युक्तं भूमिमिदं यथादेशं धर्मेण अद्यापि पाल्यते। एवं, तैः नराधिपैः राजसूयेन अभिषिक्तः पृथुः वेदविधिना राज्यम् अकारयत्। चाक्षुषमन्वन्तरस्य अन्ते, वैवस्वतः मनुः महाबलः भूमिपालने नियुक्तः। तस्य वैवस्वतमनोरवंशं ते हिताय वर्णयिष्यामि, यदीच्छसि श्रोतुम्; एष पुराणे प्रतिष्ठितः महान् मूलम्। लोमहर्षण, पृथोः जन्म विस्तरेण कथय, यथा स भूमिं महात्मा पाययामास। तथा मनुष्यैः, देवैः, महर्षिभिः, दैत्यैः, सर्पैः, यक्षैः, वृक्षैः च भूमिः कथं पायिता। पर्वतैः, पिशाचैः, गन्धर्वैः, द्विजश्रेष्ठैः, राक्षसैः, महाभूतैः च भूमिः कथं पायिता। तेषां पायनपात्राणि, विविधदुग्धानि, पायकाश्च क्रमशः त्वं धर्मज्ञ विस्तरेण वक्तव्यानि। तथा वेनस्य हस्तः पूर्वं क्रोधात् महर्षिभिः मन्थितः, तस्य कारणं अपि त्वं प्रियः कथय। शृणु, यथा वेनपुत्रस्य पृथोः कथा विस्तरेण वर्णयिष्यामि; तत्त्वेन श्रोतुम् अर्हसि, द्विजश्रेष्ठ, पुण्याय। ब्राह्मणाः, एतद् अशुद्धाय, अल्पबुद्धये, अशिष्याय, अयत्नाय, कृतघ्नाय, द्वेषिणे न कथयामि। एष दिव्यः, कीर्तिदः, दीर्घायुः, श्रीकरः, वेदसम्मतः, ऋषिभिः गुह्यत्वेन उपदिष्टः; तत्त्वेन शृणु। यः वेनपुत्रस्य पृथोः कथा सदा ब्राह्मणान् नमस्कृत्य पठति, कृताकृतस्य शोकं न प्राप्नोति। पूर्वे, धर्मरक्षकः, अत्रिसमः, अत्रिवंशे जातः अङ्गो नाम प्रजापतिः आसीत्। तस्य पुत्रः वेनः, धर्मे नातिविद्वान्, सूनिता मृत्युपुत्र्या जातः, प्रजापते। मातामहदोषात्, कालपुत्र्या पुत्रः, स्वधर्मं परित्यज्य, कामलोभे प्रवृत्तः। स राजा धर्मसीमां उल्लङ्घ्य, वेदविधिं लङ्घयित्वा, अधर्मे प्रवृत्तः। तस्य प्रजापतेः शासनकाले, जनाः स्वाध्यायं वा वषट् वा न उच्चैर् ऊचुः; देवाः सोमं न पिबन्ति, न हविः यज्ञे दीयते। तस्मिन प्रजापतौ क्रूरसंकल्पः अभवत्—"न यज्ञः, न हविः अस्तु," विनाशः समीपमागतः। भृगुष्रेष्ठ, अहं पूज्यः, पूजकः, यज्ञः; मम यज्ञः कर्तव्यः, मम हविः दीयताम्। ततः सर्वे महर्षयः, मारीचिप्रमुखाः, तं सीमालङ्घिनं अनुचितं वदन्तम् उपगम्य ऊचुः—"वयम् दीर्घव्रतम् उपयास्यामः; अधर्मं मा कुर्याः वेन, एष सनातनः धर्मः। त्वं अत्रेः मृत्यौ जातः, प्रजापतिः; अहं जनं रक्षिष्यामि—एवमत्र संकल्पः कृतः।" एवं सर्वे महर्षयः उक्तवन्तः, वेनः अविवेकी, हास्यं कृत्वा, तान् हानिकारकं वचनं प्रत्युवाच—"कः अन्यः धर्मस्य कर्ता? कस्य वचनं श्रोतव्यम्? कः पृथिव्यां मम विद्या, वीर्य, तपः, सत्ये समः?" "यूयं मोहिता, विवेकहीनाः, मम स्वरूपं न जानाथ, सर्वभूतानां, विशेषतः धर्मस्य, मूलं।" "यदि इच्छेयम्, भूमिं दहेयं, आपैः प्लावयेयं, दिवं भूमिं वा रोधयेयं—अत्र चिन्तनं न आवश्यकम्।" मोहात् अहंकारात् च, स राजा न विसर्जितः; तदा महर्षयः क्रुद्धाः वेनं विरुद्धम् अभवन्। महात्मनः ऋषयः, कोपसम्भृताः, वेनं बलवन्तं निगृह्य, तस्य वामोरुं मन्थयामासुः। राज्ञः ऊरुमन्थने, अतीव नीलवर्णः, लघुतरः पुरुषः उत्पन्नः। स भीतः, कृताञ्जलिः, द्विजश्रेष्ठानां पुरतः स्थित्वा, शोकाकुलं दृष्ट्वा, अत्रिः उक्तवान्—"निषीद।" स निसादवंशस्य प्रवर्तकः अभवत्, वक्त्रश्रेष्ठ, मत्स्यगणान् च वेनस्य मलात् उत्पन्नवान्। ये च अन्ये विंध्येषु पर्वतेषु च वसन्ति, अधर्मे रमन्ति, ब्राह्मणाः, ते अपि वेनस्य पापेन कलुषिताः। पुनः, महात्मनः ऋषयः, क्रोधोत्कटाः, वेनस्य दक्षिणहस्तं अग्निमन्थानमिव मन्थयामासुः। तस्मात् हस्तात् पृथुः अग्निवत् तेजस्वी, स्वदीप्त्या दीप्तिमान्, अग्निः इव प्रकटितः उत्पन्नः। तदा स अजगवाख्यं महाशब्दं धनुः, दिव्याणि शराणि, उज्ज्वलवर्म च रक्षायै समादत्त। तस्य जन्मे सर्वे प्राणीः हर्षिताः, तथा वेनः स्वर्गं गतः।