कश्यपस्य पुत्रः भगः आदित्यगणात् अकेनैव आगतः। तस्य शरीरं दृढम्, शुभाभरणैः भूषितम्, तेजसा बलसम्पन्नः, ऐश्वर्येण च स्वसौरभ्यसमानः। कृतान्तः अपि दण्डं गृहीत्वा तीव्रवेगेन महागवे आरूढः आगच्छत्। तस्य शरीरं महापर्वतसमं, रूपं सुवर्णरत्नैः विभूषितम्। समीरः सर्वलोकधारकः स्वप्रासादं समारुह्य आगच्छत्, सर्वदेवदानवेश्वरान् अतीत्य, तस्य तेजः सर्वेषां अधिकम्, प्रकाशे प्रतिष्ठितम्। अग्निः देवेषु ज्वलनमूर्तिः, मध्यस्थः दिव्यरूपधारी, विविधरत्नमणिराजिभिः अंगानि चमन्ति, तस्य प्रासादः सर्वेषु लोकेषु श्रेष्ठः। सम्पूर्णधनाधिपः सर्वराजराजः शीघ्रं समारुह्य आगच्छत्, तस्य रूपतेजसा सर्वदेवदानवेश्वरान् पूरयन्, सुन्दरमूर्तिः। चन्द्रः अपि दिव्यरत्नमयप्रासादे आरूढः आगच्छत्, तस्य शरीरं श्यामम्, रम्याभरणैः भूषितम्, गन्धमाल्यैः सर्वाङ्गं आवृतम्। गदाधरः त्वरितं तार्क्ष्ये आरूढः, यः महापर्वतसदृशः, अश्विनौ श्रेष्ठवैद्यौ सह एकस्मिन दिव्ययानमुपविष्टौ। द्वौ दीप्तदेवौ, तेजस्वी रूपशोभितौ, वीरौ, सहस्रसर्पधारिणौ, ज्वलन्ति अग्निसूर्यतेजसा। सः महात्मा अन्यैः सर्पैः सह दिव्ययानमुपविष्टः, दितिसुतान् महादानवान्, यः अग्निसूर्येन्द्रवायुसमानतेजसः, उपगच्छत्। स्वीयवेषभूषितः सभा देवांसामक्षं समागच्छत्। गन्धर्वराजः, सुन्दररूपः, दिव्याभरणैः भूषितः, दिव्ययानमुपविष्टः विचरति। गन्धर्वाप्सरससमूहैः सह, इन्द्राज्ञया आगच्छत्; अन्ये देवाः अपि स्वर्गात् पृथक् पृथक् सुन्दरवेषधारिणः आगच्छन्। गन्धर्वाः, यक्षाः, सर्पाः, किंनराः दिव्ययानमुपविष्टाः आगच्छन्; देवमध्यस्थः शच्याः पति तेजसा सर्वराजानां मध्ये विभ्राजते। आज्ञाशासनबलसम्पन्नः सः हर्षेण स्वयंवरं प्रवर्तयन्। सा जगत्सर्वदेवदानवजननी, विश्वोत्पत्तिहेतुः। शम्भोः पत्नी, प्राज्ञपुरुषः, पुराणेषु परमप्रकृतिरूपा, दक्षद्वेषात् धर्मार्थं तस्य गृहं त्यक्त्वा सुरलोकं आगच्छत्। रत्नसुवर्णमण्डितदिव्ययानमुपविष्टा, चामरैः अंगानि वीयमानानि, सर्वऋतुमाल्यं गन्धयुक्तं सुन्दरं गृहीत्वा देवी साहसं आगच्छत्। माल्यं गृहीत्वा, देवी देवसभा मध्ये स्थित्वा, इन्द्राद्यैः उपस्थितैः, स्वयंवरं आरभ्यते। शम्भुः कौतूहलात् पञ्चशिखबालरूपं धृत्वा, तस्याः गोदामध्ये शय्यां कृत्वा, दिव्यशक्तिं प्रकटयन्। ततः देवी तं पञ्चशिखबालं दृष्ट्वा, तं योग्यं ज्ञात्वा, हर्षेण आलिङ्ग्य स्वीकृतवती। ततः शुद्धसंकल्पा, इच्छितं पतिं प्राप्तवती, तं भगवन्तं हृदये धृत्वा स्थितवती। बालं देवीगोदामध्ये दृष्ट्वा, देवाः चिन्तयन्तः, 'कः अत्र?' इति उच्चैः विलपन्ति, महाविमूढाः। वृत्रहा बाहुं उत्थाप्य तं वज्रं प्रक्षिप्तुं उद्युक्तः; किन्तु बालस्य बाहुः उत्थाय तत्रैव स्थितः। बालः शम्भोः दिव्यशक्त्या स्थगितः; वृत्रहा वज्रं न प्रक्षिप्तुं न शक्नोत्, न च चलितुम्। ततः भगः, कश्यपपुत्रः, दिव्यास्त्रं उत्थाप्य तं हन्तुं इच्छन्, विमूढः अभवत्। भगवतः बाहुः अपि स्थगितः, तस्मिन्क्षणे भगवतः बलं, तेजः, ऐश्वर्यं निगृहितम्। विष्णुः शिरः कम्पयन् शंकरं निरीक्ष्य, तत्र स्थितौ, कोपितौ, अन्ये देवाः अपि। अहं महाव्यग्रः, ध्यानं कृत्वा भगवतः पद्मे, उमायाः गोदामध्ये स्थितं देवेश्वरं दृष्टवान्। परमेश्वरं ज्ञात्वा, शीघ्रं समुत्थाय, शम्भोः पादयोः प्रणम्य, तं स्तुतवान् द्विजश्रेष्ठ। सामवेदीयैः प्राचीनैः गूढानाम्ना शुभैः स्तोत्रैः, उक्तवान्—'त्वं अजः, अनादिः, देवः, सर्वनिर्माता, सर्वव्यापी, व्यक्ताव्यक्तातीतः। त्वं आदिपुरुषः, अक्षरं ब्रह्म, ध्यानयोग्यः, अमृतः, परमात्मा, प्रभुः, महाकारणम्। ब्रह्मनिर्माता, प्रकृतिसंभवः, सर्वनिर्माता, प्रकृत्यतिगः; एषा देवी प्रकृतिः तव सृष्टिहेतुः सदा।' 'पत्नी रूपं धारयित्वा, सा जगत्कारणरूपा आगता; नमः महादेवाय सह देवी। तव प्रसादेन, देवेश, तव आज्ञया मया एते जीवाः, देवादयः, सृष्टाः; ते तव योगमायया मोहिताः। तेषां कृपां कुरु, यथा पूर्ववत् भवन्ति।' इति अहं परमेश्वरं सूचितवान्। सर्वान् स्थगितदेवान् उक्तवान्, 'त्वं शंकरं न जानन्ति, सर्वे विमूढाः।' शीघ्रं शरणं गच्छामः सह मया, महेश्वरं, देवेशं, परमं अक्षरात्मानम्। तदनन्तरं सर्वे स्थगिताः सुराः मनसा शर्वाय प्रणम्य, भक्तिपवित्रहृदयाः। ततः प्रसन्नः देवदेवः महेश्वरः, देवतानां शरीराणि पूर्ववत् शीघ्रं पुनः कृतवान्। तदा सर्वदेवानां निग्रहस्य समये, देवेश्वरः अद्भुतं त्रिनेत्रं रूपं प्रकटितवान्। तस्य तेजसा सर्वे आवृत्य नेत्राणि निमीलितवन्तः; तेषां परमदृष्टिं प्रदत्तवान्, तद्रूपदर्शनशक्तिसम्पन्नाम्। सर्वव्यापिनं परमेश्वरं त्रिनेत्रधारिणं दृष्टवन्तः, तेन तेषाम् परमदर्शनं दत्तम्।