बालकः स जले ग्राहमुखे पापग्रहस्य गच्छन्नन्तं स्वकं, न स्वदेहस्य दुःखेन शोकमभ्यगच्छत्, यद्यपि ग्राहगृहीतः परमक्लेशमुपागतः। तु तस्य तपस्विन्यौ जननीपितरौ चिन्तयन्न्, तयोः दुःखमवलोक्य, शोकाकुलः सः बालकः व्याहरत्—यदा मम ग्राहग्रहणं निधनं च श्रुत्वा तौ ममैकसुतौ स्नेहवशात् अत्यन्तशोकमापन्नौ जीवन्तौ न स्यताम्। एकः प्रियः सुतः तयोः, एकमेव पुत्रः, तयोः जीवितत्यागः निश्चितः। हन्त, कष्टमिदं! बालोऽहम्, अनदीक्षितः, ग्राहेण गृहीतः अन्तर्नष्टः भविष्यामि। तस्य दुःखार्तस्य श्रेष्ठबालस्य शब्दं श्रुत्वा देवी तत्रैव समुत्थाय तं ब्राह्मणबालकं यत्रासीत् तत्र जगाम। सा चन्द्रमुखी सुमधुराङ्गी तं बालकं ग्राहमुखे बद्धं, कम्पमानं, अशक्तं च निरीक्ष्य। तदा सः तेजस्वी ग्राहराजः, देवीं समीपगतां दृष्ट्वा, तं बालकं गृहीत्वा झटित्येव सरसि मध्ये जगाम। स ग्राहेण नीयमानो दीप्तमान् बालकः दुःखेन शब्दम् उच्चैः प्रोक्तवान्। तदा देवी बालकं ग्राहगृहीतं दृष्ट्वा शोकसङ्कुला वाक्यमुवाच—"हे ग्राहराज महाबल, एनं एकपुत्रं मुञ्च! हे महादंष्ट्र, शीघ्रं घोर, एनं त्यज शीघ्रम्।" ग्राहः प्रत्युवाच—"हे देवि, यः षष्ठ्यां दिने प्रथमं मम समीपं आगच्छति, स एव मम आहारः, सृष्टिकर्तृभिः पूर्वं नियोजितम्।" "एषः, हे गिरिसुत शुभे, षष्ठ्यां दिने नूनं ब्रह्मणा मम प्रेषितः। नाहं एनं कदापि मोक्षये।" देवी तदा उवाच—"मया हिमालयशृङ्गे यत् परं तपः कृतम्, तेन त्वं बालकं मुञ्च, हे ग्राहराज, नमोऽस्तु ते।" ग्राहः पुनरुवाच—"नाशय तपः, हे शुभानने कन्ये; यथोक्तं मया कुरु, तेन मोक्षं प्राप्स्यसि।" देवी उवाच—"हे ग्राहराज, शीघ्रं यत् साधूनां निष्कल्मषं वद; तत् सन्देहं विना करिष्यामि, ब्राह्मणाः हि मे प्रियाः।" ग्राहः—"यत्तपः त्वया कृतं, अल्पं वा परमं वा, तत्सर्वं मम दत्तं कुरु; तदा मोक्षं प्राप्स्यसि।" देवी—"यत् पुण्यं मया जन्मतः संचितं, हे महाग्राह, तत्सर्वं तुभ्यं ददामि; बालकं मुञ्च, हे महाबल।" ततः स ग्राहः तेन तपसा दीप्तिमान् अभवत्, मध्यान्हसूर्यवत् दृष्टुम् अतीव दुस्तरः। तृप्तहृदयः सः देवीं जगतां धारिणीं प्रहृष्टया वाचा उवाच— "किमेतद्, हे देवी, दृढनिश्चये, महाव्रते? तपसः सम्पादनमेव दुर्लभं, त्यागः न प्रशस्यते।" "स्वयं त्वं स्वं तपः पुनराददातु, हे तनुलते, बालकं च; ब्राह्मणप्रियता तव मया तुष्टः वरं ददामि।" इति ग्राहेण उक्ता देवी महाव्रता प्रत्युवाच— "स्वदेहेनापि, हे ग्राह, ब्राह्मणस्य रक्षणं मया कर्तव्यम्; तपः पुनः प्राप्स्ये, ब्राह्मणः पुनः ग्राह्यः न।" "दृढनिश्चया सती, हे महाग्राह, बालकस्य मोक्षः कृतः; ब्राह्मणेभ्यः परमं तपः न प्रतिग्राह्यम्, ते मम श्रेष्ठाः।" "दत्तं न पुनराददामि, हे ग्राहेश, यत् तव नियोजितम्; ग्राहाय दत्तं न पुनरुपादद्यात्कश्चन।" "मया तुभ्यं दत्तम्, न पुनः गृह्णामि। तव मध्ये तिष्ठतु, बालकं मुञ्च।" एवं उक्त्वा स ग्राहः तां स्तुत्वा बालकं मुमोच, देवीं प्रणम्य, सूर्यवत् दीप्तिमान् तत्रैव अन्तर्धानम् अगमत्। ग्रहमुक्तः स बालकः सरस्तटे मुक्त्वा, तत्रैव स्वप्नलाभवत् अन्तर्धानम् अगमत्। तपःनाशं विचिन्त्य, देवी हिमालयराजकन्या पुनः तपः आचरत्, दृढनियमवती। तस्याः पुनः तपः कर्तुम् इच्छां विज्ञाय, स्वयं शङ्करः उवाच—"हे ब्राह्मणि, तपः मा कुरु।" "एतत्तपः, हे देवी, महाव्रते, त्वया मम दत्तम्; तेन तव सहस्रगुणं अक्षयम् भविष्यति।" एवं परमं अक्षयं तपः वरं प्राप्य, देवी हृष्टा प्रमुदिता तिष्ठति, स्वयम्वरकाले स्वपतिस्वयंवरणाय प्रतीक्षमाणा। यः कश्चित् एतत् शम्भोः बाल्यचरितं सततं पठति, स शरीरे त्यक्त्वा शुद्धः भवति, गणेशपदं प्राप्नोति, कुमारसमः। हिमवतः सुपृष्ठे शतशः राजप्रासादैः समाकीर्णे, कालेन पर्वतराजकन्यायाः स्वयम्वरः संपन्नः। तदा गिरिराजः हिमवत्, ध्याननिपुणः, देवदेवतया एषः कार्यः आत्मनः कन्यायाः दिव्यनियोजितः इति ज्ञात्वा तदनुसारं चकार। महापर्वतः अपि जानन्, प्रतिज्ञां स्थिरयितुम् इच्छन्, देवीस्वयम्वरं सर्वेषु लोकेषु घोषयामास। "सर्वेषां देवदानवसिद्धलोकवासिनां मध्ये, यदि इच्छति, मम कन्या परमेवेशानं स्पष्टं वृत्यताम्।" "एष एव धर्म्यः, प्रशंस्यः, मम श्रेयस्करः" इति निश्चित्य, गिरिश्रेष्ठः हृदि महेश्वरं स्थापयामास। सर्वेषां देवतानां ब्रह्मान्तानां मध्ये, गिरिश्रेष्ठः रत्नैः भूषितं स्थलम् आचर्य, देवीस्वयम्वरं कारयामास। स्वयम्वरघोषणायां कृतायां, सर्वे देवाः लोकनिवासिनः, विविधरूपधारिणः, तत्र पर्वतकन्यायाः हेतुं समागच्छन्। विकचपद्मासनस्थः, सिद्धयोगिसमावृतः, अहं गिरिराजेन सूचितः, तत्र सुरैः सहितः आगच्छम्। सुरेन्द्रः सहस्रलोचनः, दिव्याभरणमाल्यधारी, शोभायुक्तः, ऐरावतं नागश्रेष्ठं समारुह्य, मदस्रवद्रवप्रवाहयुक्तं, आगतः। सर्वदेवान् अग्रतः वज्रधरः सुरराजः, तेजसा शोभया च सर्वान् अतिक्रम्य, सर्वदिक् सूर्यवत् प्रकाशयन्, उपागच्छत्। सुवर्णमन्दिरमारुह्य, पताकाध्वजमण्डितम्, स शीघ्रं समायात्, मणिकुण्डलदीप्तिमान्, तस्य रूपं मन्दिरे ज्वलनार्कसमानम् आसीत्।