सर्वेषु लोकेषु निर्भयः सन्तुष्टः भविष्यसि। तव आश्रमः, चित्रकूटाख्यः, बहुश्रुतः मह्यं पूज्यः भविष्यति। यः कोऽपि धर्मकामः अत्र आगच्छति, अश्वमेधस्य फलम् अवाप्यति; यः च अत्र मृत्युम् उपैति, स ब्रह्मलोकम् गच्छति। यः च अत्र संयमयुक्तः यथायोग्यं प्राणान् त्यजति, देवी तपसा संयोगं प्राप्य, महागणपतित्वं प्राप्नोति। एवं उक्त्वा, लोककर्त्ता सर्वभूताधिपः प्रभुः, हिमवतः कन्यायाः अनुमतिं दत्त्वा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। तस्य दिव्यस्य अपरिमितात्मनः प्रभोः गमनानन्तरम्, देवी तस्मादेव स्थले एकशिलायाम् आत्मानं प्रकटयामास। साऽपि तं लोकनाथं महेश्वरं चिन्तयन्ती, चन्द्ररहितरात्रिवत् तदा विषण्णा न प्रकाशमाना बभूव। ततः गिरिकन्या तस्याश्रमस्य समीपे, जलपूर्णे सरसि, शिशोः दुःखितस्य शब्दम् शृणोति। ततः देवदेवः शिवः, क्रीडायै बालरूपं धृत्वा, सरसो मध्ये ग्राहेण गृहीतः। योगमायायाः आश्रयम् कृत्वा, जगत्सृष्टेः कारणः, तत्र बालरूपं धृत्वा, एवं वदति— "रक्षत मम! दुःखितः अस्मि। बालोऽहम्, मम अभिलाषाः अपूर्णाः।" "अस्मि ग्राहस्य दंष्ट्रायाम् मृत्युम् गच्छामि। स्वदेहस्य दुःखं न कुर्यां, ग्राहगृहीतः, महादुःखितः। मातापितरौ तपस्विनौ, मम ग्राहग्रहणं मृत्युप्राप्तिं च शृण्वन्तौ, तौ तृष्णया व्याकुलौ भविष्यतः। एकपुत्रः प्रियः तयोः, स निश्चितं जीवनं त्यजेत्। अहो, दुःखम्! बालः अनदीक्षितः ग्राहस्य अन्तः नष्टः भविष्यामि।" तस्य दुःखितस्य श्रेष्ठबालस्य शब्दम् शृण्वन्ती, देवी उत्तिष्ठति, यत्र स ब्राह्मणबालः तत्र आगच्छति। साऽपि चन्द्रमुखी तं शोभनं बालं ग्राहमुखे गृहीतम्, कम्पमानं, अशक्तं च पश्यति। स ग्राहराजः, देवीं समीपगच्छन्तीं दृष्ट्वा, बालं गृहीत्वा शीघ्रं सरसो मध्ये ययौ। तं ग्राहगृहीतं बालं देवी पश्यन्ती, स तदा दुःखितः शब्दम् उदीरयति। देवी दुःखार्ता तं ग्राहगृहीतं बालं दृष्ट्वा, एवं वदति— "हे ग्राहराज, बलवान्, एकं बालं मुक्त्वा! महादंष्ट्र, शीघ्रं तं विसर्जय।" ग्राहः प्रत्यवदत्— "हे देवी, षष्ठे दिवसे यः पुरस्तात् मम आगच्छति, स मम आहारः, लोकसृष्टारः पूर्वं नियतवन्तः।" "एषः षष्ठे दिवसे ब्रह्मणा मम प्रेषितः; तं न विसर्जयामि।" देवी तं ग्राहं हिमालयशिखरे तपसा नमस्कृत्य वदति— "मम तपसा, हे ग्राहराज, बालं विमोचय; नमस्ते।" ग्राहः प्रत्यवदत्— "तव तपः व्यर्थं मा कुरु, हे शुभमुखि! यथोचितं कुरु, तदा मोक्षः भविष्यति।" देवी पुनः वदति— "धर्मिष्ठेषु निर्दोषं यत्, तत् शीघ्रं वद, हे ग्राहराज; ब्राह्मणाः मम प्रियाः।" ग्राहः प्रत्यवदत्— "यत् तपः कृतं त्वया, अल्पं वा श्रेष्ठं वा, तत् सर्वं मम दत्त्वा, तदा मोक्षः भविष्यति।" देवी वदति— "यत् पुण्यं मया जन्मतः अर्जितम्, तत् सर्वं ग्राहराजाय ददामि; बालं विमोचय।" ततः ग्राहः देवी तपसा दीप्तः, मध्याह्नसूर्यवत् तेजस्वीः, हृष्टः देवीं जगत्प्रतिष्ठां वदति— "हे देवी, तव दृढनिश्चयः कर्म, तपस्याः प्राप्तिः दुर्लभा, त्यागः न प्रशस्यः।" "स्वयं तपः पुनः गृहाण, बालं च; ब्राह्मणप्रेमणा प्रसन्नः, वरं ददामि।" तदुक्ता देवी प्रत्यवदत्— "सर्वथा ब्राह्मणं रक्षेयम्, तपः पुनः प्राप्यं, किन्तु ब्राह्मणः पुनः ग्राह्यः न।" "दृढनिश्चयेन बालस्य मोक्षः कृतः; ब्राह्मणेषु श्रेष्ठेषु तपः न प्रतिषिद्धम्।" "दत्तं न पुनः ग्राह्यं, हे ग्राहराज; यत् तव नियतं, तत्। दत्तं ग्राहाय पुनः न गृह्यं।" "दत्तं मया तव, न पुनः गृह्णीयाम्; तव स्थातुं अर्हति, बालं विमोचय।" तदुक्तः ग्राहः देवीं स्तुत्वा, बालं विमोचयामास, देवीं नमस्कृत्य, सूर्यवत् दीप्तः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। बालः ग्राहेन विमुक्तः, सरःतीरे तत्रैव स्वप्नलाभवत् अदृश्यः बभूव। देवी तपस्याः हानिं विचिन्त्य, हिमवतः कन्या, पुनः तपः आरब्धवती, दृढनिश्चया। तस्याः पुनः तपस्याः कामं ज्ञात्वा, शङ्करः स्वयम् उक्तवान्— "हे ब्राह्मणि, तपः मा कुरु।" "एतत् तपः, हे देवी, महाव्रते, मया त्वत्तः प्राप्तम्; तेन तव सहस्रगुणं अक्षयम् भविष्यति।" एवं परमं अक्षयं तपः वरं प्राप्य, देवी हृष्टा, तुष्टा, स्वयम् पतिं प्रतीक्षन्ती तस्थौ। यः शम्भोः बालक्रीडायाः कथा सर्वदा पाठयति, स शरीरत्यागे विशुद्धः सन्, गणेशत्वं कुमारसमं प्राप्नोति। हिमवतः विस्तीर्णे शिखरे, शतप्रासादसमाकीर्णे, समये काले, गिरिकन्यायाः स्वयम्बरः अभवत्।