सर्वस्य सृष्टिक्रमस्य आरम्भे प्रजापतिना सोमः ब्राह्मणानां, ओषधीनाां, ताराणां, ग्रहाणां, यज्ञानां, तपसां च अधिपतिरभिषिक्तः। तदा स प्रजापतिः वरुणं जलानां स्वामिनं चकार, वैश्रवणं राज्ञां प्रमुखं न्ययोजयत्, विष्णुं आदित्येषु, पावकं वसुṣu च अधिपतित्वे स्थापयामास। दक्षः प्रजापतीनां स्वामी कृतः, वासवः मरुतां, प्रह्रादश्च, अनन्तवीर्यः, दैत्यदानवानां अधिपतिः नियुक्तः। वैवस्वतः यमः पितॄणां स्वामी चकार, स एव यक्षराक्षसपृथिवीपतिनां च राज्ञां राजा कृतः। गिरीशः त्रिशूलधारी सर्वभूतगणानां स्वामी नियुक्तः, हिमवत् पर्वतानां, समुद्रः नद्याः च अधिपतिः स्थापितः। चित्ररथः गन्धर्वाणां प्रमुखः कृतः, वासुकिः नागानां, तक्षकः सर्पाणां च अधिपतिः नियुक्तः। ऐरावतः गजानां राजा, उच्चैःश्रवाः अश्वानां, गरुडः पक्षिणां च अधिपतिः कृतः। व्याघ्रः मृगाणां स्वामी, वृषभः पशूनां अधिपः, प्लक्षः वृक्षाणां राजा चकार। एवं क्रमशः प्रजापतिः विभागं कृत्वा दिशां पालकान् अपि स्थापयामास। पूर्वदिशि वैराजपुत्रः सुदन्वा दिशापालकः राजा अभिषिक्तः। दक्षिणदिशि कर्दमपुत्रः शङ्खपदः राजा कृतः। पश्चिमदिशि राजसस्य महात्मनः केतुमान् राजा नियुक्तः। तथैव उत्तरदिशि पर्जन्यपुत्रः हिरण्यरोमा दुर्धर्षः राजा अभिषिक्तः। एतेषां राज्ञां द्वारा सप्तद्वीपपुरायुक्ता इयं पृथिवी यथादेशं धर्मेणैव अद्यापि धार्यते। एवं पुरुषश्रेष्ठैः राजसूयेनाभिषिक्तः पृथुः वेदविहितेन विधिना पृथिव्याः राजा बभूव। ततः चाक्षुषस्य मन्वन्तरस्य समाप्तौ महाबलः वैवस्वतः मनुः पृथिव्याः शासनाय नियुक्तः। अहं ते वैवस्वतमनोरवंशं श्रावयिष्यामि यदि श्रोतुमिच्छसि; एष एष पुराणे प्रतिष्ठितो महोपक्रमः। लोमहर्षण, पृथोः जन्म यथावत् विस्तरेण कथय, यथा च तेन महात्मना पृथिवी दुग्धा। तथा मनुष्यैः, देवैः, महर्षिभिः, दैत्यैः, सर्पैः, यक्षैः, वृक्षैः च पृथिवी कथं दुग्धा, तदपि वर्णनीयम्। पर्वतैः, पिशाचैः, गन्धर्वैः, द्विजश्रेष्ठैः, राक्षसैः, महाभूतैः च पृथिवी कथं दुग्धा इति अपि श्रोतव्यम्। तैः तैः पात्राणि, पृथग्विधं धेनुदुग्धं, दूग्धानां च क्रमः, एतानि सर्वाणि त्वया विज्ञातव्यानि, धर्मज्ञ। वेनस्य करः कुपितैः महर्षिभिः पूर्वं किमर्थं मथितः, स हेतुः अपि त्वया वर्णनीयः। शृणु, अहं ते पृथोः वेनपुत्रस्य चरितं विस्तरेण कथयिष्यामि; तत्त्वेन, फलार्थं, सावधानः भव, द्विजोत्तम। हे ब्राह्मणाः, अहं एतदाख्यानं न शृणोमि अशुचये, अल्पबुद्धये, अशिष्याय, अनुशिष्टाय, कृतघ्नाय, वैरिणे वा। एष धर्म्यः, कीर्तिदः, दीर्घायुष्यम्, श्रेयस्करः, वेदसम्मतः, ऋषिभिः निगूढः—यथार्थं शृणुत। यः वेनपुत्रस्य पृथोः चरितं सदा ब्राह्मणानां प्रणम्य पठति, स कृताकृतयोः दुःखं न प्राप्नोति। अतीते काले धर्मपालकः, अत्रिसमः, अत्रिवंशजः, अङ्गो नाम प्रजापतिः आसीत्। तस्य पुत्रः वेनः, न तु धर्मविद्, तस्यैव सूनुः, स मृत्युःसुनीथायां जातो, हे प्रजापते। मातामहदोषात् कालपुत्र्या जायमानः सः स्वधर्मं परित्यज्य, कामलोभाभ्यां प्रवृत्तः। स राजा धर्ममर्यादां लङ्घयित्वा वेदविधिं अतिलङ्घ्य अधर्मे प्रवृत्तः। तस्य प्रजापतेः राज्ये प्रजाः न स्वाध्यायं न वषट्कारं चोचुः; देवाः सोमं न पिबन्ति, हविः न जुह्यते। तस्मिन् प्रजापतौ दारुणं चित्तं समुत्पन्नम्—"न स्यात् यज्ञः, न स्यात् हविः" इति, विनाशसमये। "अहमेव पूजा, पूजकः, यज्ञः च; मयि यज्ञः कर्तव्यः, मयि हविर्देयम्" इति सः अब्रवीत्। तदा सर्वे महर्षयः मारीचिप्रमुखाः तं मर्यादालङ्घिनं, अनाचरणशीलं, इत्युक्त्वा अब्रुवन्—"बहून् वर्षान् व्रतम् आचरिष्यामः; अधर्मं मा कृथाः वेन, एष सनातनः धर्मः। त्वं अत्रिमरणे जातः, प्रजापतिः असि; अहं प्रजाः रक्षिष्यामि" इति अत्रैव संकल्पः कृतः। एवं तेषां महर्षीणां भाषमाणानां मध्ये वेनः, अज्ञानवान्, हसित्वा, तान् इत्युक्त्वा, हानिकराणि वचनानि अब्रवीत्—"कः अन्यः धर्मस्य कर्ता? कस्य वाक्यं श्रोतव्यम्? कः मया तुल्यो विद्यया, वीर्येण, तपसा, सत्येन च? यूयं निश्चितं मोहिता, विवेकहीनाः, न मे तत्त्वं जानीत, अहमेव सर्वभूतानां, विशेषतः धर्मस्य, मूलम्। इच्छेयम् चेत्, पृथिवीं दग्धुं, जलैः प्लावयितुं, दिवं भूमिं वा रुद्धुं शक्नोमि, अत्र न विचारः कश्चन आवश्यकः।