तदा विरूपमुखः स भगवान् देवीं प्रति भाषते स्म—“हे देवि, त्वां पत्नीत्वाय वृणोमि।” योगविद्यायाः सिद्धा उमा तु तं शंकरं आगतम् अवगच्छति स्म। सा शुद्धहृदा करुणया युक्ता तं ब्राह्मणरूपिणं स्वागताय पाद्यं अर्घ्यं मधुरं च पेयम् उपन्यस्य अभ्यागतं स्नेहेन संबोधितवती। सुगन्धिपुष्पैः तं पूजयन्ती, ब्राह्मणेषु भक्त्या प्रियत्वं च धारयन्ती, तस्य पूजनं समाचरत्। ततः सा स्नेहपूर्वकं ब्राह्मणं प्रति उवाच—“नाहं स्वधीनाऽस्मि; पिता गृहस्य प्रमुखः। केवलं स एव मम दानं कर्तुं समर्थः; अहं कन्या, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ।” “तस्माद् गच्छ, मम पितरं हिमवानं अक्षयं प्रार्थय। यदि स मां तुभ्यं ददाति, तदा मे उचितं स्यात्।” ततः स भगवाँश्च विरूपरूपः हिमवत्प्रति जगाद—“हे पर्वतानाथ, तव पुत्रीं मे दत्तुम् इच्छामि।” स तु हिमवान्, विरूपरूपेऽपि तं अक्षयं रुद्रं ज्ञात्वा, शापभीत्या संत्रस्तः सन्दिग्धः च, इदं वचनं प्राह— “हे भगवन्, नाहं ब्राह्मणान् वा देवतान् वा भूमौ तिरस्करोमि। पूर्वं यत् निश्चितं तद् शृणु। मम कन्यायाः स्वयमेव वरवरणं कर्तव्यं, ब्राह्मणाः पूजिताः स्युः। यं सा स्वयं व्रणोति, स एव तस्याः पतिः भविष्यति।” एवं पर्वतानाथस्य वचनं श्रुत्वा, वृषध्वजः प्रभुः, महात्मा, देवीं समीपं गत्वा इदं प्राह— “देवि, तव पितरः स्वयम्वरं अनुमोदितवान् इति श्रूयते। तत्र त्वं स्वयमेव वरं व्रणोषि; यं त्वं व्रणोषि, स तव पतिः भविष्यति।” “तस्मात् गच्छामि, त्वं सुन्दरिमुखि, कथं त्वं मां त्यज्य, अन्यं कुपात्रं व्रणोषि?” सा तु रुद्रस्य उक्तं वचः हृदि स्थापयित्वा, तद् भावं चिन्तयन्ती, तत्रैव प्रत्यवदत्। सर्वं विज्ञाय, सा देवेशं प्रति उवाच—“मम मनः न विकम्पेत्। त्वां व्रणोमि; तत्र किम् आश्चर्यं?” “यदि तव मयि किञ्चित् संशयः अस्ति, हे ब्राह्मण, अत्रैव, हे महाभाग, हृदयेन त्वां व्रणोमि।” ततः सा कन्या हारं हस्ते गृहीत्वा, तत्र स्थित्वा, शम्भोः स्कन्धे समर्प्य, “त्वं मया वृतः” इति उवाच। तदा भगवाँश्च, देवीद्वारा वृतः, अशोकवृक्षं प्रति इदं वचनं प्राह, यथा तं वचनेन जीवनं दद्यात्— “यतः त्वं मां शुभतमेन हारेण वृतः, तस्मात् त्वं जरामुक्तः अमरः भविष्यसि।” “यथा इच्छसि रूपं धारय, यथा इच्छसि पुष्पाणि धारय; कामान् ददाति, मम प्रियः, सर्वाभरणपुष्पैः भूषितः, सर्वपुष्पफलधारः च भविष्यसि।” “सर्वान्नानि भक्षयितुं समर्थः, अमृतसदृशः स्वादुः, सर्वगन्धयुक्तः, देवेषु दृढप्रियः भविष्यसि।” “सर्वलोकेषु निर्भयः, सन्तुष्टः च भविष्यसि। तव आश्रमः चित्रकूटाख्यः, अतिविख्यातः पूज्यः च भविष्यति।” “यः अत्र पुण्येच्छया आगच्छति, स अश्वमेधफलम् अवाप्नोति। यः अत्र मृत्युम् उपगच्छति, स ब्रह्मलोकं गच्छति।” “यः अत्र, संयमयुक्तः, यथाविधि प्राणान् त्यजति, स देवी तपसा संयुक्तः, महागणेश्वरः भवति।” एवं उक्त्वा, लोकसृष्टा सर्वभूताधिपः प्रभुः, हिमवत्पुत्रीं प्रति अभ्यागतः, तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। यदा स दिव्यः, अनन्तात्मा भगवाँश्च निर्गतः, तदा देवी तस्मात् स्थलेन, तत्रैव शिलायां आत्मानं प्रकटयामास। सा तु तं लोकनाथं, महेश्वरं, अनन्यचित्ता, तदा चन्द्ररहितरात्रिवत्, विषण्णा, न प्रकाशमाना आसित्। ततः हिमवत्पुत्री, आश्रमसमीपे, जलपूर्णे सरसि, दुःखितबालस्य रुदितं श्रुतवती। तत्र, देवदेवः शिवः स्वयं, क्रीडायै बालरूपं धारयित्वा, सरस्य मध्ये मकरग्राह्यः अभवत्। योगमायां आश्रित्य, जगत्सृष्टिकारणः, स सरस्य मध्ये तं रूपं धारयित्वा, इदं वचनं प्राह। “मां रक्षतु कश्चित्!” इति सः, मकरग्राह्यः, दुःखात्, “हाय, दुःखम्! अहं बालः, मम आशाः कामाः च अपूरिताः।” “अहं तु, मकरस्य जिह्वायां, अन्तं गच्छामि; स्वदेहे दुःखं न करोमि, किन्तु मकरग्राह्यः, महातपः पीडितः।” “मम तपस्विनी माता पिता च, यदा मकरग्राह्यं पुत्रं मृतं श्रुत्वा, तदा तृष्णया पीडिता दुःखिता भविष्यतः।” “एकः प्रियः पुत्रः, एकमात्रः, तयोः प्राणत्यागं करिष्यति। हाय, महादुःखम्! अहं बालः, अनदीक्षितः, मकरस्य जिह्वायां ग्रहीतः नष्टः भविष्यामि।” तस्य दुःखितस्य श्रेष्ठबालस्य शब्दं श्रुत्वा, देवी उत्थाय, तत्र ब्राह्मणबालस्य समीपं गच्छति। सा चन्द्रमुखी, तं सुन्दरं बालं, मकरस्य मुखे ग्रहीतम्, कम्पमानं, असहायं च अपश्यत्। स तु महाक्रूरः मकरराजः, देवीं समीपमागच्छन्तीं दृष्ट्वा, बालं गृहीत्वा, सरसि मध्ये शीघ्रं अगच्छत्। स तु बालः, आकृष्यमाणः, दुःखितः क्रन्दनं कृतवान्। तदा देवी, बालं मकरग्राह्यं दृष्ट्वा, दुःखात् इदं वचनं प्राह— “हे मकरराज, महाबलिन्, एकमात्रं बालं विमुञ्च! हे महादंष्ट्र, शीघ्रं तं मुक्त्वा, महाक्रूर, गच्छ!” “हे देवि, यः षष्ठे दिवसे प्रथमतः मम समीपं आगच्छति, स एव मम आहारः, लोकसृष्टृभिः पूर्वं नियतं।” “एषः, हे हिमवत्पुत्रि, षष्ठे दिवसे, निश्चितं ब्रह्मणा मम समीपं प्रेषितः। नाहं तं मुक्तुं शक्नोमि।