एषा त्रयाणां कन्यानां कथा याः तपसा स्वदेहं निर्माय यावत्स्थास्यति पृथिवी चराचरयुक्ता, तावत् तासां तपः स्थितिं लभते। सर्वाः तिस्रः कन्याः तपसा सुविग्रहाः योगमभ्यस्यन्त्यः, सदा यौवनसम्पन्नाः, महाभाग्ययुक्ताश्च। ताः लोकोत्तरजननीः, नित्यव्रतान्येव, स्वेनैव तपसा लोकत्रयमुपजीवन्ति। तासु सर्वासु, उमा ज्येष्ठा, सर्वोत्कृष्टवर्णा, महायोगबलसम्पन्ना, महादेवं समुपजगाम। तस्याः पुत्रः दत्तकाख्यः, यश्चोषणा इति विख्यातः, भृगुनन्दन। एकपर्णायाः पुत्रो देवलः अभवत्। तृतीया या एकपाटला, तस्या अलर्कस्य जैगीषव्य इति पुत्रः अभवत्। तस्यै द्वौ अपि पुत्रौ जातौ—शङ्खः च लिखितः च—योनिरेव न जातौ; तथा या उमा, या त्वया श्रुतपूर्वा, सा अपि तत्रैव। ततः तस्या उमायाः तपसा त्रिलोक्यं समग्रं दग्धम्। तद्विलोक्याहं तां प्राहम्—"देवि, किं तपसा लोकान् पीडयसि? त्वया सर्वं सृष्टम्; न तं विधिं मा कुरु। त्वमेव हि तेजसा लोकत्रयं धारयसि; किं वाञ्छसि, जगन्माते, अस्माकं प्रति?" सा तु प्राह—"पितामह, किमर्थं तपस्यामि, तद् त्वया ज्ञातमेव; किं पुनः पृच्छसि?"। ततोऽहं तामवदं—"शुभे, यस्य हेतोस्त्वं तपस्यसि, स एव त्वां समुपगम्य त्वां वरणं करिष्यति।" "शर्व एव परमेश्वरः, सर्वेषां लोकानां नाथः; वयं सर्वे तस्याज्ञया वर्तामहे, शुभे, तस्यैव दासाः। स देवदेवः, स्वयंभूः, त्वत्समीपं स्वयमेव आगमिष्यति, शुभे, अनन्यरूपधारिणीमिव त्वामवाप्तुम्।" "महीशः, गिरिवासः, चराचरपतिः, आद्यः, अनन्तः, चन्द्रेन्द्रसदृशप्रभः, भीषणरूपधारी च सः आगमिष्यति।" ततो देवा तां प्राहुः—"सुन्दरि, शीघ्रं धूर्जटिः, नीलरक्तवर्णः, आगमिष्यति।" "स देवाधिपतिः तव पतिः भविष्यति; तपो मा कुरु।" एवमुक्त्वा देवर्षयः, पार्वत्याः प्रदक्षिणं कृत्वा, तत्रैव तामत्यजन्। ते तस्याः अदृश्याः अभवन्; सा अपि स्वाश्रमे स्थित्वा जपं त्यक्त्वा स्थितवती। आशोकवृक्षस्य समीपे सा स्थित्वा, तत्र हरः, देवानां शोकविनाशकः, चन्द्रार्धमौलिः, आगतः। स तु विकृतरूपं धारयन्, ह्रस्वः, लघुबाहुः, भग्ननासिकः, कुब्जः, पिङ्गजटिलः, विकृतवदनः, तामुवाच—"देवि, त्वां वरणे इच्छामि।" उमा तु योगनिष्ठा सञ्ज्ञाय शङ्करमागतं बुबोध। सा, शुद्धहृदया, दयालुता युक्ता, तस्य पाद्यं अर्घ्यं मधुपर्कं च समर्प्य, सुगन्धिपुष्पैः पूजयामास; सा ब्राह्मणप्रियत्वात् ब्राह्मणान् अर्चयन्ती, स्वयं तं पूजयामास। उवाच च—"भगवन्, मम स्वतन्त्रता नास्ति; पितैव गृहे प्रधानः; स एव दातारः; कन्याहं, ब्राह्मणश्रेष्ठ।" "गिरिराजं याचस्व; यदि स मां तुभ्यं ददाति, ब्राह्मण, तदा मम युक्तम्।" स तु भगवाञ्शिवः विकृतरूपधारी, गिरिराजं प्राह—"गिरिपते, पुत्रीं मे प्रयच्छ।" स तु तं रुद्रं तं च स्वरूपेणैव विज्ञाय, शापभीत्या च, व्याकुलः, प्राह— "भगवन्, नाहं ब्राह्मणान् वा देवान् वा तिरस्करोमि; पूर्वमेव निश्चितं शृणु। कन्यायाः स्वयंवरः भविष्यति; तत्र ब्राह्मणाः पूजिता भविष्यन्ति; या स्वयं वरणं करिष्यति, स एव तस्याः पतिः।" एवं गिरिराजस्य वचनं श्रुत्वा, स वृषध्वजः प्रभुः, देवीं प्राह—"देवि, तव पितरि स्वयंवरः अनुमतः; तत्र त्वं वरणं करिष्यसि; यं त्वं वृष्णुम् इच्छसि, स तव पतिः भविष्यति।" "अहं गच्छामि; सुन्दरि, कथं त्वं मां त्यक्त्वा अन्यं वरणं कुर्याः?" इति स प्राह। सा तु रुद्रस्य वाक्यं, हृदि स्थाप्य, तत्रैव प्रत्युवाच—"देवेश, मनो न चपलय; त्वामेव वरणं करिष्यामि; अत्र किमाश्चर्यम्?" "यदि मे विषये कश्चित्संशयः, तर्हि अत्रैव, ब्राह्मण, त्वामेव हृदयेन वरणे।" सा माल्यं गृहीत्वा, तत्रैव स्थित्वा, शम्भोरङ्के समर्प्य, उवाच—"त्वमेव मया वृतः।" ततः स भगवाञ्शिवः, देवीवृतः, तस्मै आशोकवृक्षाय प्राह—"यतो मया त्वं शुभमाल्येन वृतः, तस्मात् त्वं जरारोगवर्जितः, अमृतः भविष्यसि।" "यथेष्टं रूपं धारयिष्यसि, यथेष्टपुष्पफलदः भविष्यसि, कामदः, मम प्रियः, सर्वाभरणपुष्पभूषितः, सर्वपुष्पफलयुक्तः।" "सर्वान्नभक्ष्यः, अमृतरसः, सर्वगन्धयुक्तः, देवानां मध्ये स्थिरप्रियः च भविष्यसि।