एष नरकः, हे महाभाग, अस्ति पातालरूपेण, त्वं च काष्ठस्तम्भः, यस्मिन्स्माभिः स्थीयते। यावत् त्वं जीवसि, हे ब्राह्मण, तावत् वयं अत्र स्थिताः स्मः; यदा त्वं मृतः, तदा वयं पापदूषितचित्ताः नरकं यास्यामः। यदि त्वं पत्न्या सह संयोगेन धर्मात्मानं पुत्रं जनयसि, तेन कर्मणा वयं पापात् मुच्येमहि। नान्येन तपसा, हे पुत्र, न तीर्थफलैः अपि एष कार्यः सिद्ध्यति; एतत् कुरु, हे बुध, पितॄन् भयात् उद्धर। एवमुक्त्वा सः वृषध्वजं पूजयामास, पितॄन् पातालात् उद्धृत्य, गणाधिपः अभवत्। स एव रुद्रप्रियः सुवेश इति नाम्ना, पूजितश्च बलवान् रुद्रगणाधिपः अभवत्। तस्मात्, घोरं तपः कृत्वा, महात्मानं पुत्रं जनय, हे पर्वतराज, तव कन्यया, या शुभवर्णा। मुनिना एवमुक्तः पर्वतराजः, नियमपरायणः, अद्भुतं तपः चकार, येनाहं तुष्टः। ततः अहं तस्य पुरतः अविर्भूतः, 'वरदः अहम्' इति अवदं; 'वद वरं, तव तपसा तुष्टोऽस्मि, हे पुण्यात्मन्' इति। स पर्वतराजः माम् अभ्यर्थयत्—'सर्वगुणोपेतः पुत्रः मे भूयात्, यदि तुष्टोऽसि मयि, वरं ददातु' इति। तस्य वचः श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठाः, तस्मै मनसि इच्छितं वरं ददामि स्म। 'पुत्री तव जातुं यास्यति, हे पर्वतराज, तपसा तव, पुण्यात्मन्; तया शक्त्या सर्वत्र कीर्तिं लप्स्यसे। सा सर्वैः देवैः पूजिता, तीर्थसंघैः परिवृता, पुण्येन विशुद्धा, सर्वत्र देवैः पूजिता भविष्यति। सा तव ज्येष्ठा भविष्यति, अन्याः तस्याः अनन्तरं जाताः।' कालान्तरेण पर्वतराजः मेनायाम् अपर्णां, एकपर्णां, तथैव एकपाटलां जनयामास। न्यग्रोधा, एकपर्णा, पाटला, एकपाटला च—एते सर्वाः एकपर्णां केवलं भुक्त्वा, अनिकेता तपः अचरन्। एकपर्णा शतसहस्रवर्षाणि, यानि देवासुरैः अपि दुष्कराणि, एकपत्राहारिणी तपः अकरोत्। एकपाटला अपि एकपाटलपत्रेण जीवमाना, सहस्रवर्षे पूर्णे, सर्वाः एवं भोजनं अकरोत्। अपर्णा तु अनाहारिणी अभवत्; तस्याः माता स्नेहात् दुःखिता, 'भुङ्क्ष्व' इति उक्तवती। मातुः वचः श्रुत्वा, देवी दुःखसाध्यं तपः कुर्वती, तेनैव नाम्ना लोकेषु ख्याता, देवैः पूजिता अभवत्। एषा तिसृणां कन्यानां कथा, यासां तपः यावत् पृथिवी चराचरं धारयति, तावत् स्थास्यति। सर्वाः तपसा सुगात्राः, योगं समाश्रित्य, महाभाग्यवत्यः, अक्षयौवत्यश्च। लोकानां मातरः, नित्यव्रतान्यः, स्वेनैव तपसा लोकान् धारयन्ति। तासु उमा ज्येष्ठा, श्रेष्ठवर्णा, महान्योगबलसमन्विता, महादेवं उपजगाम। तस्याः पुत्रः दत्तक उशना नाम, एकपर्णायाः देवलः अभवत्। तृतीया एकपाटला अलर्कस्य जैगीषव्यं पुत्रं अलभत। तस्याः द्वौ पुत्रौ जातौ—शङ्खः लिखितश्च, न गर्भात्; सा च महती उमा, या मया कीर्तिता। ततः, तस्याः तपसा त्रयो लोकाः सम्प्रजज्वालुः; तद् दृष्ट्वा अहम् उक्तवान्—'हे देवी, किं तपसा लोकान् पीडयसि, त्वया एतत् सर्वं सृष्टम्; नाशय मा एतत्। त्वं हि स्वतेजसा लोकान् धारयसि; वद, हे जगन्माते, किं काङ्क्षसि?' सा उवाच—'भगवन्, यदर्थं अहं तपः करोमि, तत् त्वया ज्ञातमेव; किं punar् पृच्छसि?' अहं तां प्रोवाचम्—'यदर्थं त्वं तपः करोति, स एव त्वाम् आगत्य गृह्णीयात्।' सर्वलोकेश्वरः शर्व एव परेश्वरः; वयं तस्याज्ञया सदा, तस्यैव दासाः। स देवदेवः, स्वयम्भूः, त्वत्समीपं स्वयम् आगमिष्यति, अनुपमवपुः, अनन्यरूपः। महेश्वरः, गिरिशः, चराचराधिपः, आद्यः, अपरिमेयः, सोमेन्द्रसदृशद्युतिः, उग्ररूपधारी च। ततः, देवाः तां उच्य, गत्वा अवदन्—'शुभे देवी, शीघ्रं धूर्जटिः नीलरक्तवर्णः आगमिष्यति। स देवेशः तव पतिः भविष्यति; तपः मा कुरु।' ततः देवर्षयः पर्वतनन्दिनीं प्रदक्षिणीकृत्य, तस्याः अन्तर्दधुः। सा अपि स्तुतिं संन्यस्य, स्वाश्रमे स्थितवती। द्वारे अशोकवृक्षस्य समीपे तिष्ठन्ती, तत्र हरः समागतः, देवदुःखहरः, शशाङ्कमौलिना शोभमानः। स विकृतरूपं धारयन्, ह्रस्वः, लघुबाहुः, भग्ननासिकः, कुब्जः, केशान्ते बभ्रुकेशः च, तत्र आगतः।