सतीपिता दक्षः स्वकन्यायाः सत्यम् उक्तवान्—मम पुत्रीणां पतयः वसिष्ठः, अत्रिः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, भृगुः, मारीचिः च—ते सर्वे ब्राह्मणव्रतपरायणाः, महायोगिनः, धर्मिष्ठाः, गुणैः प्रशंसनीयाः, त्र्यम्बकं विहाय। शर्वः तैः सह स्पर्धते, ते च सर्वे तं विरोधन्ते; अतः ते त्वं न इच्छामि—भवः मम प्रतिकूलः। इत्येव दक्षः मोहितचित्तः स्वशापाय वचनानि उक्तवान्, यथा महर्षयः उक्तवन्तः। ततः देवी सती क्रुद्धा पितरं प्रत्युवाच—त्वं मां दोषरहितां, वचनचिन्तनकर्मणि निर्दोषां, निन्दसि; अतः अहं इदं शरीरं त्यजामि। तदनन्तरं देवी, तिरस्कृत्य दुःखेन, भगवन्तं स्वयम्भुवं विनयेन अभ्यधावत्—येन शक्त्या अहं शरीरं त्यक्तवती, तया नूतनदीप्तस्वरूपा पुनः जन्म प्राप्नुयाम्, धर्मपरायणाभिः, त्र्यम्बकस्य धर्मपत्नी भूत्वा। तत्र देवी क्रोधेन मनः संयम्य, अन्तः अग्निम् धारणया तपः कृतवती। ततः स्वं आत्मानं वायुनाः प्रेरितमुत्थाप्य, सर्वाङ्गानि त्यक्त्वा, अग्निना भस्मीकृता। सतीवधं तथा संवादं श्रुत्वा, त्रिशूलधारी शिवः तत्त्वं विज्ञाय, दक्षविनाशाय कोपितः अभवत्। सती स्तुत्यापि, निमन्त्रितां विहाय, दक्षेन तिरस्कृता; तव अन्याः पुत्र्यः स्वपतिभिः सह धन्याः अभवन्। अतः वैवस्वतकाल आगच्छति, ते महर्षयः तव द्वितीययज्ञे गर्भात् न, पुनः जन्म प्राप्स्यन्ति। चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे ब्रह्मयज्ञे कृते, दक्षः सप्तर्षीन् आहूय, पुनः शापं दत्तवान्। तत्र चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे मनुष्यराजः भविष्यति—प्राचीनबरिहः पौत्रः, प्रचेतसः पुत्रः। त्वं मारिषायाः, वृक्षपुत्र्याः, दक्षनाम्ना जन्म प्राप्स्यसि। तत्र अपि, मोहितः, धर्मकामार्थकर्मसु पुनः पुनः विघ्नं करिष्यामि। ततः दक्षः रुद्रं पुनः शप्तवान्—त्वं मम निमित्तं क्रूरः सन्, ऋषीणां प्रति कटुवचनानि उक्तवान्; अतः देवैः द्विजैः च यज्ञेषु तुभ्यं हविः न दास्यन्ति। ते तुभ्यं हविं दत्त्वा जलं स्पृशन्ति; त्वं इह लोकान्ते पर्यन्तं स्थास्यसि, स्वर्गं त्यक्त्वा, देवैः सह अपि पूजां न प्राप्स्यसि। देवाः चतुर्विधवर्गः सह भोजनं कुर्वन्ति, अहं तैः सह न भक्ष्यामि; पृथक् भक्ष्यामि। सर्वेषां लोकानां पृथिवी आधारः; अहं एव स्वेच्छया धारयामि, तव आज्ञया न। यावत् सा धृता अस्ति, सर्वे नित्यलोकाः तिष्ठन्ति; अतः अहं इह सदा वसामि, तव आज्ञया न। तदनन्तरं रुद्रस्य अपारतेजसा आहूय, दक्षः स्वयम्भुवशरीरं त्यक्त्वा, मानवेषु पुनः जन्म प्राप्तवान्। गृहस्थाधिपः, यज्ञस्वामी दक्षः, देवैः सह महायज्ञं कृत्वा, सर्वविधिना पूजां कृतवान्। वैवस्वतमन्वन्तर आगते, मेना पर्वतराजपुत्री, उमा देवीं जन्म दत्तवती। सा देवी पूर्वं सती, पश्चात् उमा अभवत्; सा भवस्य प्रियासखा, तया भवः कदाचित् न त्यज्यते। यावत् प्रभुः इच्छति, प्रत्येकमन्वन्तरे देवी मारीचिं अनुगच्छति, यथा अदितिः कश्यपं। श्री नारायणं, शची मघवंतं, कीर्ति विष्णुं, उषा सूर्यं, अरुंधती वसिष्ठं यथा; एताः देव्या पतिं कदाचित् न त्यजन्ति। अतः दक्षः प्रचेतसपुत्रः चाक्षुषमन्वन्तरे पुनः जातः। प्राचीनबरिहः पौत्रः, प्रचेतसः पुत्रः, दशप्रचेतसैः मारिषया च पुनः जातः। रुद्रशापात् द्वितीयं जन्म श्रूयते; तैः भृग्यादिभिः महर्षिभिः अपि पुनः जन्म प्राप्तम्। प्रथमत्रेतायुगे, वैवस्वतमनु महायज्ञे, देवः वरुणीस्वरूपं धारयामास। एवं प्रजापति दक्षस्य, त्र्यम्बकस्य च, पुनर्जन्मे पश्चात् ग्लानिः अभवत्। अतः इह विकल्पे ग्लानिं कदाचित् न कुर्यात्; शुभाशुभे जन्मे प्राप्ते अपि, जीवस्य लाभः न; अतः विद्वान् ग्लानिं न कुर्यात्। पूर्वं सती दक्षकन्या कोपात् शरीरं त्यक्तवती, ततः पर्वतराजगृहं पुनः जन्म प्राप्तवती—कथं? पूर्वशरीरं अन्यरूपे कथं स्थितम्? भवेन सह योगः, संवादः कथं अभवत्? तत्र महाजन्मे स्वयम्वरः, विवाहः च कथं अभवत्, हे लोकनाथ? हे ब्रह्मन्, सर्वं विस्तारतः कथय; श्रुतुम् इच्छामः शुभं, रम्यं, पुण्यदं आख्यानम्। शृणु, हे मुनिशार्दूलाः, उमाशङ्करयोः कथा—या पापं नाशयति, पुण्यं ददाति, सर्वकामदायिनी। एकदा हिमवान्, पर्वतानां श्रेष्ठः, कश्यपं द्विपदां श्रेष्ठं, स्वगृहागतं, लोके प्रसिद्धं, हितकरं घटना विषये पृष्टवान्।