सर्वाणि जीवानि हिताय समर्पितः भगवान् भवः किमर्थं सर्वदेवैः भूषितं दक्षस्य यज्ञं विनाशितवान् इति कुतूहलयुताः ऋषयः पृष्टवन्तः। तत्र कारणं तु लघु न भवति, हे प्रभो, अस्माकं जिज्ञासा महती, तद् वदस्वेति ते निवेदितवन्तः। दक्षः अष्टौ कन्याः स्वगृहात् पतिभिः सह आनयित्वा स्वगृहेषु पूजितवान्। ताः कन्याः पिता गृहेषु आदरपूर्वकं स्थापितवान्। तासु ज्येष्ठा सतिः त्र्यम्बकस्य पत्नी अभवद्। ब्राह्मणाः ताः कन्याः पूजिताः पितृगृहे स्थिताः। किन्तु दक्षः रुद्रस्य विरोधी, स्वां पुत्रीं सतिं न आमन्त्रितवान्। दक्षः सर्वेषां पूजां कृतवान्, परन्तु महेश्वरः सत्कारं न प्राप्तवान्। स्वभावे स्थितः तेजस्वी जामाता तत्र स्थितः। ततः सतिः सर्वाणि ज्ञात्वा अन्याभिः सह पितृगृहं आगता। सतिः अनामन्त्रिता अपि पितृगृहं गतवती। सर्वेषां पूजां पिता कृतवान्, सतिं तु न पूजितवान्। तस्याः मनः असंतुष्टं अभवत्। क्रोधेन देवी पितरं प्रत्युवाच— "अहम् अन्याभ्यः श्रेष्ठा, हे प्रभो, किं मां न पूजयसि? अधमस्थाने मां स्थापयित्वा दोषं कृतवान्। अहम् ज्येष्ठा, विशिष्टा च; पूजनीयास्मि।" एवं सत्या उक्तवान् दक्षः, क्रोधेन नेत्राणि रक्तानि कृत्वा, प्रत्युवाच— "मम कन्याः श्रेष्ठाः, विशिष्टाः च, तेषां पतयः पूज्याः। ब्राह्मणाः, व्रतानुष्ठातारः, महायोगिनः, धर्मिष्ठाः, गुणैः प्रशंसनीयाः—त्र्यम्बकं विनाः।" "वसिष्ठः, अत्रिः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, भृगुः, मारीचिः—एते मम विशिष्टाः जामातारः।" "शर्वः तैः सह स्पर्धते, तैः सर्वैः विरोधः अस्ति तस्य; अतः त्वां न इच्छामि। भवः मम प्रतिकूलः।" एवं दक्षः विमूढचित्तः स्वशापाय वचनानि उक्तवान्, महर्षिभिः उक्तानि। ततः देवी क्रोधेन पितरं प्रत्युवाच— "त्वं निर्दोषं पुत्रं दोषयसि, वचनैः, चिन्तया, कर्मणा च; अतः अहम् इदं शरीरं परित्यजामि।" अपमानं न सहन्ती देवी, आत्मनं सम्मान्य स्वयम्भुवं प्रति वदति— "यस्मात् शक्त्या अहम् शरीरं त्यक्तवती, तेन तेजसा पुनः निर्मलरूपा, धर्मिष्ठा, त्र्यम्बकस्य धर्मपत्नी भूत्वा जन्म यास्यामि।" तत्र उपविष्टा, क्रोधेन मनः संयम्य, अग्निसंयमं कृत्वा, अन्तर्याग्निं धारयित्वा, आत्मानं प्रोत्सार्य, वायुनाः प्रेरिता, सर्वाङ्गानि त्यक्त्वा, अग्निना भस्मीकृता। सत्याः निधनं श्रुत्वा, संवादं च, त्रिशूलधारिणः सत्यं ज्ञात्वा, दक्षविनाशाय क्रुद्धः अभवत्। सतिः अनामन्त्रिता, अपमानिता, दक्षेन तिरस्कृता, अन्याः कन्याः पतिभिः सह धन्याः अभवन्। वैवस्वतमन्वन्तरे आगते, महर्षयः तव द्वितीययज्ञे, गर्भात् न उत्पन्नाः, पुनः जन्म यास्यन्ति। चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे ब्रह्मयज्ञे कृतः, दक्षः सप्तर्षीन् आमन्त्र्य, पुनः शप्तवान्। चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे मानवः राजा भविष्यति, प्राचीनबरिहः पौत्रः, प्रचेतसः पुत्रः। मारिषायाः वृक्षकन्यायाः पुत्रः दक्षः चाक्षुषमन्वन्तरे जन्म यास्यति। तत्रापि, हे मूढ, धर्मार्थकामकर्मणि ते बाधां पुनः पुनः दास्यामि। एवं दक्षः रुद्रं पुनः शप्तवान्। "त्वं, मम निमित्तं, क्रूरतया, महर्षिभिः कठोरं वदितवान्; अतः, देवैः द्विजैः सह, यज्ञे तुभ्यं हविः न दास्यन्ति।" "यज्ञे तुभ्यं हव्यं दत्त्वा, क्रूर, जलं स्पृशन्ति; त्वं लोके स्थित्वा युगान्ते स्वर्गं त्यक्त्वा, देवैः सह अपि पूजां न प्राप्स्यसि।" "देवाः चतुर्विधाः सामूहिकं भजन्ति, किन्तु अहम् पृथग् भक्ष्यामि।" "सर्वेषां लोकानां आधारः पृथिवी; अहम् स्वेच्छया धारयामि, न तव आज्ञया।" "यदा धृतं, सर्वे नित्यलोकाः तिष्ठन्ति; अतः अहम् अत्र नित्यं तिष्ठामि, न तव आज्ञया।" ततः, रुद्रेण अप्रमेयतेजसा आह्वितः दक्षः स्वयम्भुवं शरीरं त्यक्त्वा, मानवेषु पुनः जातः। गृहस्थाधिपः, यज्ञपतिः दक्षः देवैः सह महायज्ञं कृतवान्, सर्वविधिना पूजां कृतवान्। वैवस्वतमन्वन्तरे आगते, मेना हिमवत्पुत्री, देवी उमां जन्म दत्तवती। सा देवी पूर्वं सतिः, पश्चात् उमा अभवत्; भवस्य पतिव्रता, भवः तया कदापि न त्यक्तः। यावत् प्रभुः इच्छति, प्रत्येकमन्वन्तरे देवी मारीचिं अनुसरति, अदितिः कश्यपं यथा। श्री नारायणं, शची मघवंतं, कीर्ति विष्णुं, उषा सूर्यं, अरुन्धती वसिष्ठं यथा। एताः देव्योः पतिं कदापि न त्यजन्ति। एवं प्रचेतसः पुत्रः दक्षः चाक्षुषमन्वन्तरे पुनः जातः। सः प्राचीनबरिहः पौत्रः, प्रचेतसः पुत्रः, दश प्रचेतसः मारिषया सह, हे राजन्, पुनः जन्म प्राप्तवान्।