सा सा पतिव्रता देवी शापभीता तं शापं परिहर्तुमिच्छन्ती तदा सूर्याय तत्त्वं न्यवेदयत्। तस्याः वचनं श्रुत्वा स सूर्यः स्वपितरं समुपेत्य तस्य समीपमगच्छत्। तदा स पितामहः सूर्यं सम्यगर्चयित्वा, तं कोपेन दग्धुकामं सान्त्वनपूर्वकं वचोऽब्रवीत्—"एषा ते रूपं तीव्रतेजसा व्याप्तं, दुःसहं सञ्ज्ञायाः; सा तव तेजः न सहमाना, वनं प्रविश्य तपः चरति। अद्य त्वं तां धर्मपत्नीं महत्तपः कुर्वन्तीं वनमध्ये द्रक्ष्यसि, या तव रूपार्थं तपस्यत्येव।" ततः स पितामहः प्रोवाच—"ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा तव तेजः संयमने, अद्य अहं तुभ्यं रमणीयं रूपं निर्मास्यामि।" तं वचनं श्रुत्वा सूर्यः "एवं भवतु" इत्युक्त्वा तवष्टारमुवाच। ततः तवष्टा विवस्वतः रूपं सौम्यतरं चकार। शाकद्वीपे विवस्वतः अनुमतिं लब्ध्वा विश्वकर्मा तस्य तेजः चक्रवातेन संहरितुं प्रारभत। तद् अतिविशिष्टं तेजः, सर्वलोकचक्रवातेनाप्यभिभूतुं न शशाक, येन पृथिव्याप्सु पर्वतेषु व्योम्नि च संचारितम्। तदा सर्वं व्योम, चन्द्रग्रहतारकयुतं, अधः पतितं कम्पितं च अभवत्। सर्वे समुद्राः संकुलिताः, महापर्वताः शिखरमूलभङ्गैः विदारिताः। स्थावरनिलयाः सर्वे, रश्मिबन्धनबद्धाः, भग्नाः पतिताः च। सहस्रशः महाघनाः वातवेगेन विच्छिन्नाः, भीमस्वनैः निनदन्तः, व्य散िताः। तदा पृथिव्यन्तरिक्षपातालानि तेजोवर्त्मना विमोहितानि, अतिव्याकुलानि अभवन्। त्रैलोक्यं समाकुलं दृष्ट्वा, देवर्षयः देवाः च ब्रह्मणा सह, तेजस्विनं सूर्यं स्तोतुं प्रचक्रमुः—"त्वं देवदेवानां आद्यः, लोकहिताय जातः; सृष्टिस्थितिसंहारकालेषु त्रिधा स्थितः।" "शिवं भवतु ते, विश्वेश्वर, तापवृष्टिकर सूर्य; तदा इन्द्राद्याः देवाः त्वां स्तुवन्ति।" "जय जय भगवन्, विश्वाधिपते! जय जय सर्वलोकनाथ! सप्तर्षयः वसिष्ठात्रिप्रमुखाः त्वां स्तुवन्ति।" विविधैः स्तोत्रैः, मङ्गलशुभवचोभिः, वेदवचोभिः, वालखिल्यर्षयः च त्वां स्तुवन्ति। अग्न्यादयः देवाः हृष्टाः, त्वां चित्र्यमाणं स्तुवन्ति—"त्वं मोक्षदः, चिन्त्यचिन्त्यधिगम्यः।" "सर्वभूतचक्रवर्त्मा, त्वं पूज्यः, देवाधिपते, लोकनाथ, शान्तिं नो ददातु। द्विपदां चतुष्पदां च नित्यं शान्तिरस्तु।" तदा विद्याधरयक्षराक्षससर्पसमूहाः, कृताञ्जलिपुटाः, नम्रशिरसः, सूर्यं प्रणम्य, मनःश्रोत्रानुकूलानि वचनानि ऊचुः—"त्वया सृष्टानां प्रजाः तेजः सह्यतां भवतु।" ततः हाहा, हूहू, नारद, तुम्बुरु, गानविद्यायाम् निपुणाः, षड्जमध्यमगान्धारत्रयेषु सूर्याय गीतानि गायन्ति। स्वरसंगतिभिः, ताललयैः, रम्यैः, विश्वाची, घृताची, उर्वशी, तिलोत्तमा, मेनका, सहजंया, रम्भा च, सर्वाः अप्सरसां श्रेष्ठाः, जगन्नाथस्य पुरतः नृत्यं कुर्वन्ति। भावरससौन्दर्ययुक्तैः नृत्यैः, गीतैः च, वीणाभेर्याद्युपकरणानि निनदन्ति। मृदङ्गपटहानकाद्याः, दिव्यदुन्दुभिशंखसहस्राणि घोषयन्ति। गन्धर्वाप्सरसः गीतनृत्यैः, सर्ववाध्यनिनादैः, सर्वं जगद् व्याप्तम्। तदा सर्वे देवाः कृताञ्जलयः, भक्तिनम्रगात्राः, सहस्रांशुं सूर्यं नमस्कुर्वन्ति। तस्मिन्समये, सर्वेषु देवेषु समवस्थितेषु, विश्वकर्मा शनैः शनैः तेजः संहरन्। यावत् जानुपर्यन्तं रूपं विश्वकर्मणा निर्मितं, तावत् सूर्यः तस्य चित्रणं न रोचयामास; तस्मात् सः अवरोहितः। तथापि रूपं तेजोविनाशेन न संकुचितं, अपि तु शोभनात् शोभनतरं रूपं प्रकाशितम्। एवं शीतजलतापकालहेतुभिः, हरकमलविष्णुप्रशंसितः, उपरिलिखितं श्रुत्वा, सूर्यः आयुःपर्यन्तं दिव्यलोकं याति। एवं, मुनिश्रेष्ठ, सूर्यस्य जन्म पूर्वं जातम्, तस्य परमं रूपं मया सम्यक् वर्णितम्। पुनः मुनयः ऊचुः—"भवतः सम्बन्धिनं सूर्यकथां पुनः कथय; तस्य शुभस्य आख्यानस्य श्रवणे न तृप्तिम् आप्नुमः।" "एष तेजस्वी, महाबलः, ज्वलनसमः, अस्य तेजः स्रोतुमिच्छामः।" "यदा सर्वे लोकाः तमसावृताः, चराचरं नष्टं, तदा प्रकृतिगुणैः बुद्धिः आदौ समुत्पन्ना।" "तस्मात् अहंकारः जातः, यः महाभूतान् प्रवर्तयति; ततो वायुः, अग्निः, आपः, आकाशः, पृथिवी च, तस्मात् ब्रह्माण्डं जातम्।" "तस्मिन्ब्रह्माण्डे सप्तलोकाः स्थापिता, सप्तद्वीपसमुद्रयुक्ता पृथिवी च तत्रैव स्थिताः।