अतिविशिष्टं रूपं यत् त्वं जलमयं सारं ग्रसन्ति अष्टमासानां मध्ये धारयसि, तस्मै नमः। अग्निसोमसंयुक्तं गुणयुक्तं तव रूपं, ऋग्यजुःसामवेदत्रयेन संयुक्तं यत् दीप्तिमान् अस्ति, तस्मै नमः। त्रिवेदस्य मूलं, शाश्वतं तेजः, सूक्ष्मस्थूलशुद्धरूपं, ओंकारेण आहूतं, सर्वरूपातीतं तव स्वरूपं, तस्मै नमः। एवं सदा स्थिता देवी, विवस्वन्तं सम्प्रसादितुं, उपवासं कृत्वा, रात्रौ दिवा च स्तोत्राणि रचयन्ती, द्विजश्रेष्ठ। दीर्घकालात् अनन्तरं, तेजस्वी सूर्यः, दक्षकन्यायाः पुरतः प्रकटितः। सा देवी, पृथिव्याम् स्थितं, अगाधदीप्तिमान्, अग्निशिखायुक्तं, दृष्ट्वा, भयेन आक्रान्ता अभवत्। ततः सा भगवती, गोपतिं जगदुत्पत्तिं, विनयपूर्वकं प्रार्थयति—"भगवन्, त्वां न पश्यामि; भक्तवत्सल, पूजकानां रक्षक, पुत्रान् रक्ष; कृपां कुरु, रूपं दर्शय।" ततः तेजोमयात् तस्मात् सूर्यः, ताम् उज्ज्वलः, ताम्रसदृशः, प्रकटितः। देवी, प्रणम्य, तम् न पश्यन्ती, तं सूर्यं, "एकं वरं वृणीष्व," इति उवाच। सा, शिरः प्रणम्य, विवस्वन्तं वरदं, समक्षं, "देव, कृपां कुरु; मम पुत्राः त्रिलोकं हृतवन्तः, यज्ञभागः दैत्यदानवैः, बलवद्भिः, हृतः।" "तस्मात्, गोपते, कृपां कुरु; अंशेन भ्राता भूत्वा, शत्रून् विनाशय।" "यथा मम पुत्राः पुनः यज्ञभागं लभेरन्, त्रिलोकाधिपत्यं च प्राप्तुम्, सूर्य, तस्मात् एषा प्रार्थना तव पूरणीयम्। दुःखहरः त्वं, एतत् कार्यं साधय।" सूर्यः, अन्धकारनाशकः, अनुग्रहपूर्णमुखः, नम्रां अदितिं सम्बोधयति—"सहस्रांशेन मम, पूर्णतः तव गर्भं प्रविश्य, शीघ्रं पुत्रशत्रून् विनाशयिष्यामि।" इत्युक्त्वा, तेजस्वी भगवान् अन्तर्धानम् अगच्छत्; देवी, सर्वेषां कामानां प्राप्त्या, तपः विरमत्। सूर्यस्य सहस्रांशेषु, सुषुम्ना नाम एकः, अन्तः प्रविष्टः; वर्षान्ते, तस्याः कामं पूर्णम् अकरोत्। सूर्यः, देवमातुः गर्भे प्रविश्य, सा देवी, कृत्स्नेन चित्तेन, कृच्छ्रचन्द्रायणादि कठिनव्रतानि अकरोत्। शुद्ध्या, दिव्यं गर्भं धारयन्ती, "अहं दिव्यं पुत्रं धारयामि," इति उक्त्वा, कश्यपः, किञ्चिद् क्रोधयुक्तं, ताम् सम्बोधयति। तदा, सदा उपवासी अदितिः, कुपिता, "किं गर्भं हतं इति वदसि? इह गर्भः अस्ति; न हतः; शत्रूणां एव मृत्युर्भविष्यति," इति उक्त्वा, पतिसम्भोधितया, देवी, तेजोमयम् गर्भं मोचयति। तेजस्वी उदयात् सूर्यवर्णं गर्भं दृष्ट्वा, कश्यपः, प्रणम्य, मूलवाक्यैः स्तुतिं अकरोत्। स्तुत्याः समये, सः गर्भात् निर्गतः, पद्मदलद्योतिः, सर्वदिक् प्रकाशयन्। आकाशात्, मेघनिनादसदृशः, शरीररहितः शब्दः, कश्यपं सम्बोधयति—"एषः गर्भः त्वया हतः इति उक्तः; अतः अदित्याः पुत्रः मर्ताण्डः इति प्रसिद्धः भविष्यति।" "असुरान्, यज्ञभागहरान्, सः हन्ता भविष्यति," इति दिव्यः शब्दः, देवैः श्रुतः। दानवाः, बलह्रासेन, अतुल्यशोकपूर्णाः अभवन्; इन्द्रः दैत्याः युद्धाय आह्वयति। देवैः सह, हृष्टाः दानवाः युद्धाय आगच्छन्; देवासुरयोर् घोरं युद्धम् अभवत्। युद्धे, शस्त्रास्त्रवर्षेण, समग्रं जगत् दग्धम् अभवत्; तं मर्ताण्डं देवाः पश्यन्ति। तस्य तेजसा, महाअसुराः भस्मीकृताः; सर्वे दिविस्थाः अतुल्यं हर्षं प्राप्तवन्तः। मर्ताण्डं, तेजःस्रोतः, अदितिं च, स्तुत्वा, स्वं स्वं स्थानं, यज्ञभागं, पुनः प्राप्तवन्तः। मर्ताण्डः अपि, स्वं राज्यं प्राप्य, उपरि अधः च, कदम्बगुच्छसदृशैः किरणैः आवृतः, अग्निकूटसदृशः दीप्तिमान्, स्थूलरूपः अपि अप्रकटितः आसीत्। "कथं सूर्यः, अनन्तरं, कदम्बगोलकसदृशं, शोभनतरं रूपं प्राप्तवान्?" इति पृष्टम्। त्वष्टा, तं संतुष्ट्य, समञ्ज्ञा नाम कन्यां, विवस्वन्ते दत्तवान्, प्रणम्य, प्रजापते। गोपतिः, तस्यां, त्रयः सन्तानः उत्पादितः—द्वौ तेजस्वी पुत्रौ, कन्या यमुनाः। मर्ताण्डविवस्वन्तस्य तेजः, त्रिलोकं, चराचरं, दग्धवान्। विवस्वन्तं, गोलकरूपं, समञ्ज्ञा, तस्य महातेजः असह्यं दृष्ट्वा, स्वच्छायां उक्तवती—"अहं पितृगृहं गच्छामि; त्वं अत्र, मम आज्ञया, अपरिवर्तिता स्थास्यसि, शुभे।" "एतौ द्वौ पुत्रौ, एषा कन्या, मम एव सन्तानाः, इति मन्ये; त्वं एतत् रहस्यं भगवतः न प्रकाशय।" एवं ब्रह्मपुराणस्य उक्तानि श्लोकानि, एकीकृत्य, आदित्यस्य, अदितेः, कश्यपस्य, समञ्ज्ञायाः च, दिव्यं चरित्रं, श्रद्धया वर्णितम्।