सर्वैः देवैः पूजितः ब्रह्मा, यस्य किरणाः कररूपेण दृश्यन्ते, स एव रविः एकविंशति-नामभिः स्तुत्यः, एषा च तस्य प्रियास्तुतिर्भवति। स एव देहस्वास्थ्यदः, धन-यशः-प्रदश्च, स्तोत्रराज इति त्रिषु लोकेषु विख्यातः। यः कश्चन, हे द्विजोत्तम, प्रातः सायं च, सवितुः शुद्धः सन्, स्तौति, स सर्वपापैः प्रमुच्यते। यद्धि मनसा, वाचा, कायेन, कर्मणा वा कृतं भवति, तत्सर्वं सूर्यस्य सन्निधौ एकेनैव जपेन विनश्यति। एकस्य मन्त्रस्य जपः, हविर्दानम्, सन्ध्योपासना, धूपमन्त्राः, आपःप्रदानमन्त्राः, हविर्दानमन्त्राश्च — एतेषां सर्वेषां फलमपि तस्यैव तुल्यं स्मृतम्। अन्नदानं, दानं, प्रणिपातः, प्रदक्षिणा च — एषु सर्वेषु महन्मन्त्रः पूज्यते, स च सर्वपापप्रणाशकः, शुभदः च। अतः, हे द्विजाः, यत्नेन एषं वरदं देवं स्तुत्या स्तुत्वा सर्वकामफलदं सम्पूजयध्वम्। एषः निरुपाधिकः, नित्यः देवः, यं त्वया सूर्यरूपेण निर्दिष्टम्, स पुनः द्वादशस्व रूपेषु जातः इति वयं तव वचनेभ्यः श्रुतवन्तः। कथं तु सूर्यस्य तेजः, किरणाः, महद्द्युतिर्वा स्त्रियाः गर्भे समुत्पन्नमिति अस्माकं महदाश्चर्यम्। दक्षस्य षष्टिः कन्याः आसन् — अदिति, दिति, दनु, विनता, इत्यादयः। तासां तु त्रयोदश कन्याः कश्यपाय दत्ताः, अदितिः देवतानां जननी, याः त्रैलोक्यस्य अधिपतयः अभवन्। दिति-दन्वोः दैत्यदानवाः, बलिनः, दर्पयुक्ताश्च जाताः; विनतादिभिः स्थावरजङ्गमानि भूतानि उत्पन्नानि। एवं, हे मुनिवर, एतेषां सर्वेषां पुत्रपौत्रप्रपौत्रैः जगत्सम्पूर्णम् अभवत्। कश्यपस्य पुत्रेषु मुख्याः देवगणाः सात्त्विकाः, अन्ये राजसाः, अन्ये तामसाः इति विख्याताः। ब्रह्मविदां श्रेष्ठः प्रजापतिः सृष्ट्वा देवान्, यज्ञभोक्तॄन्, त्रैलोक्यस्य पतीन् चकार। दैत्यदानवाः स्वपत्नीभिः सह तेषां विरोधं कृतवन्तः, ततः दैत्यदानवैः देवपुत्राः त्रैलोक्याद् अपाकृताः। त्रिलोक्यस्य विनाशं दृष्ट्वा अदितिः, हे मुनिश्रेष्ठ, यज्ञभागच्छेदेन, अतिव्यथिता, क्षुधया पीडिता अभवत्। सवितुः पूजार्थं सा परमं यत्नं कृत्वा, एकचित्तया, नियताहारया, कठोरव्रतानि चरन्ती, दिवाकरं तेजोमयं स्तोतुम् आरब्धा। सा उवाच — "नमस्ते, परमसूक्ष्मगुणसम्पन्न, अनुत्तमतेजोवते, प्रभामूलाधारे, तेजस्विनां नाथ! लोकहिताय त्वां गवां पते स्तौमि; त्वदीयं तं तीक्ष्णरूपं, यः त्वं ग्राहाय धारयसि, नमामि। अष्टमासान् आप्यायनरूपेण यं तीक्ष्णरूपं धारयसि, तस्मै नमः। अग्निसोमसंयुक्तं गुणयुक्तं रूपं, ऋक्सामयजुर्मयम्, तस्मै नमः। त्रैविद्यप्रवर्तकं, ओंकाराभिधेयम्, सूक्ष्मस्थूलविशुद्धरूपं, तं नित्यं तेजोमयं नमामि।" एवं सा देवी दिवानिशं उपवासेन, विवस्वन्तं तुष्टुम् इच्छन्ती, स्तोत्राणि कृतवती। दीर्घेण कालेन, स सविता, तेजोमयः, दक्षकन्यायाः पुरतः प्रादुरभवत्। सा देवी महत्तेजः, प्रकाशेन आवृतं, भूमौ स्थितं, ज्वलद्दीधितिं, दृष्ट्वा, भीतिम् अगच्छत्। सा उवाच — "हे गवां पते, जगत्कारण, कृपां कुरु! त्वां न पश्यामि, तव साक्षात्कारेन मां अनुगृहाण, भक्तवत्सल, भक्तरक्षक, मम पुत्रान् रक्ष।" ततः तस्मात् तेजसः सविता प्रकटः अभवत्, तं च प्रभुर् तप्तकाञ्चनसदृशः प्रादुरासीत्। स तेजस्वी भगवाँस् तां नमन्तीं, अदृश्यमानां, उवाच — "एकं वरं वृणीष्व यं कामयसे।" सा नम्रशीर्षा, जानूनि भूमौ स्थापयित्वा, वरदं विवस्वन्तं प्रत्युवाच — "भगवन्, दयां कुरु! मम पुत्राः त्रैलोक्यं हृतवन्तः, यज्ञभागांश्च दैत्यदानवैः बलवत्कृताः। अतः, गवां पते, त्वं तेषां भगिनीभूतः स्वांशेन सन्, शत्रून् नाशय। यथा मम पुत्राः पुनः यज्ञभागान् प्राप्नुयुः, त्रैलोक्यपतयः च भूयुः, तथा कुरु। त्वं दुःखहर इति विख्यातः; इदं कार्यं साधय।" तदा सविता, तमःप्रणाशकः, अनुग्रहरसपूर्णमुखः, अदितिं उवाच — "मम सहस्रांशांशस्य एकेनांशेन अहं तव गर्भं प्रविश्य, शीघ्रं तव पुत्रशत्रून् नाशयिष्यामि।" इत्युक्त्वा स तेजस्वी भगवान् अन्तर्धानम् अगच्छत्; सा अपि तपःसमाप्त्या सर्वाभिलषितं फलम् अलभत। ततः सूर्यस्य सहस्रकिरणेषु सुषुम्ना नाम किरणा प्रविष्टा, संवत्सरान्ते तस्याः कामं पूरयामास। सूर्यः देवमातुः गर्भे प्रविष्टवान्, सा च कृत्स्नचित्तया कृच्छ्रचन्द्रायणादि कठिनव्रतानि चरन्ती, दिव्यं गर्भं धारयन्ती, "अहं दिव्यं गर्भं धारयामि" इति उक्तवती। तदा कश्यपः तां किंचित्कोपयुक्तया वाचा सम्बोधयामास।