एवं तु दिव्यरश्मिभिः संयुक्ताः सूर्यादयः प्रकाशन्ते स्म। विवस्वान् सप्तद्वयं रश्मीन् वहति स्म, अंशुमान् पञ्च च त्रयश्च रश्मीन् दधाति। परजन्यः, वरुणः, अर्यमाश्च विवस्वान्निभाः तादृशैव रश्मिभिः दीप्तिमन्तः सन्ति। त्वष्टा च मित्रवत् सहस्रशतम् रश्मीन् दीप्तवान्, इन्द्रः द्वादशभिः, धाता तु एकादशशतैः रश्मिभिः प्रकाशते स्म। मित्रः सहस्ररश्मिः, पूषा नवशतरश्मिः, उत्तरायणकाले तु सूर्यस्य रश्मयः तद्वद् वर्धन्ते। दक्षिणायने पुनः सूर्यरश्मीनां ह्रासः स्यात्; एवं सहस्ररश्मयः सूर्यलोकात् अनुग्रहम् वहन्ति। एवं तेषां चतुर्विंशतिनामानि विस्तारतः निरूपितानि, अपरं च सहस्रं नाम्नां कथितम्। ततः प्रजापते, ये मनुष्याः तद् सहस्रनाम्ना सूर्यं स्तुवन्ति, तेषां कः पुण्यलाभः, कः श्रेयः पन्था इति पृष्टम्। तदा ऋषिभ्यः श्रावितम्—शृणु, विप्रश्रेष्ठ, नित्यं तत्त्वम्; एष शुभः सहस्रनामस्तोत्रपाठः पर्याप्तः। ये नामानि गुह्यानि, शुद्धानि, शुभानि, तानि ते कथयिष्यामि; भास्करस्य नामानि शृणु। विकर्तनः, विवस्वान्, मार्ताण्डः, भास्करः, रविः, लोकदीपकः, श्रीमान्, जगच्चक्षुः, महेश्वरः—एते। लोकसाक्षी, त्रैलोक्यनाथः, स्रष्टा, संहर्ता, तमोनुदः, दाहकः, तापकः, शुद्धः, सप्ताश्वरथसञ्चारी। रश्मिहस्तः, ब्रह्मा, सर्वदेवतावन्दितः—एते एकविंशतिनामानि रवेः स्तुतिप्रियाणि। सः शरीरारोग्यदः, धनयशःप्रदः, स्तोत्रराजः, त्रिलोक्यविख्यातः इति प्रसिद्धः। यः कश्चन, विप्रश्रेष्ठ, प्रभाते सायं च, उदयास्तमययोः, शुचिर्भूत्वा सूर्यं स्तौति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। यद् मनसि, वाचा, कायेन, कर्मजा वा दोषाः, तानि सर्वाणि सूर्यसाक्षिके एकस्मिन्पाठे नश्यन्ति। एकमन्त्रपाठः, होमः, सन्ध्योपासना, धूपमन्त्राः, तर्पणमन्त्राः, हविर्मन्त्राः—एतेषु सर्वत्रायं मन्त्रः पावनः। अन्नदानं, दानं, प्रणामः, प्रदक्षिणा—एष मन्त्रः पूज्यते, सर्वपापहरः, शुभदः च। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठाः, यत्नेन एष देवः वरदः, सर्वकामफलदः, अस्य स्तोत्रेण स्तूयताम्। स भगवान्, निर्गुणः, नित्यः, यं त्वं सूर्यरूपेण वर्णितवान्, स एव द्वादशात्मना पुनः जातः इति वचनात् श्रुतम्। सूर्यस्य तेजः, रश्मयः, महाप्रभा, केन प्रकारेण स्त्रियाः गर्भे अभवत्—एषा अस्माकं महान् संशयः। दक्षस्य षष्टिः कन्याः आसन्; अदिति, दिति, दनु, विनता, अन्याश्च तासु गण्यन्ते। ताः कन्याः तु त्रीदश कश्यपाय दत्ताः; अदितिः त्रैलोक्यपतीन् देवान् प्रसूता। दिति, दनु, दैत्यान् घोरान्, गर्विष्ठान्, बलिनः च प्रसूते; विनता अन्याश्च स्थावरजङ्गमानि विविधानि प्रसूता। एवं, मुनिश्रेष्ठ, तासां पुत्रपौत्रप्रपौत्रैः समग्रं जगत् व्याप्नोत्। कश्यपस्य पुत्रेषु, मुख्याः देवगणाः सात्त्विकाः, अन्ये राजसाः, अन्ये तामसाः इति विख्याताः। प्रजापतिः सृष्टिकर्ता, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, देवान्, यज्ञभोक्तॄन्, त्रैलोक्यपतीन् सृजति स्म। दैत्यदानवाः, सहपत्नीका, तान् प्रत्युद्ययुः; तदा दैत्यदानवैः देवपुत्राः अपाकृताः। त्रैलोक्यविनाशं दृष्ट्वा, अदितिः, विप्रश्रेष्ठ, यज्ञभागांश् छित्त्वा, तीव्रतृषार्ता अभवत्। सावितुः पूजनाय सा परमं यत्नं कृतवती, एकचित्ता, नियताहारा, नियतव्रता; दिव्यतेजः, दिविस्थं सूर्यं, स्तुतवती। "नमस्ते परमसूक्श्मगुणातिशयतेजसे, तेजस्विनां नाथाय, तेजःस्थानाय नित्याय। लोकानां हितार्थं त्वां पालयन्तं गाम्, तव ग्राह्यरूपं नमामि। यत् त्वं तीव्रतमं रूपं गृहीत्वा अष्टमासान् आप्यसारं गृह्णासि, तस्मै नमः। अग्निसोमसमायुक्तगुणयुक्ताय रूपाय, ऋग्यजुःसामैक्यप्रकाशरूपाय नमः। नित्यतेजसे, त्रैविद्यप्रभवाय, सर्वातीतरूपाय, ओंकारार्चिताय, सूक्ष्मस्थूलशुद्धरूपाय नमः।" एवं सा देवी दिव्यं स्तोत्रं दिनरात्रं उपोष्य, विवस्वानं तुष्टुम् ऐच्छत्। दीर्घकालेन, भास्करः, सुमहान् सूर्यः, तां दक्षकन्यां प्रकटः अभवत्। सा देवी महत्तेजोदीप्तिं, दीप्तिमन्तं, भूमौ स्थितम्, ज्वलदग्निसमानम्, सुदुर्दर्शम् अपश्यत्; तं दृष्ट्वा सा देवी भीतिसंविग्ना अभवत्। सा प्रार्थयामास—"गोपतिं, जगदुत्पत्तिस्थानम्, कृपां कुरु, न पश्यामि त्वां; स्नेहेन दर्शय रूपम्, भक्तवत्सल, भक्तपालक, सुतान् रक्ष।" तदा तस्मात् तेजसो भास्करः साक्षात् प्रादुरासीत्, ताम्रकुण्डलसदृशः प्रभामयः। तदा स भास्करः, प्रणमन्तीं देविं, यां सा न पश्यति, उवाच—"एकं वरं वृणीष्व यं काङ्क्षसि।" सा प्रणम्य, जानूनि भूमौ स्थाप्य, वरदं विवस्वन्तं प्रष्टुम् उपचक्रमे।