एकदा ब्राह्मप्रवाहे महर्षिः सूतम् उवाच—सूर्य एव सर्वेषां आत्मा, स एव लोकानां स्वामी, स देवदेवः, प्रजापतिः, त्रिलोक्याः मूलं परं च दैवतं। यदा यथाविधि वह्नौ हविः समर्प्यते, तद् हविः सूर्यं प्रति गच्छति; सूर्याद् वर्षा जायते, वर्षात् अन्नम्, अन्नात् सर्वभूतानि उत्पद्यन्ते। सर्वं सूर्ये एव जायते, तत्रैव च लीयते; अस्यैव सूर्यस्य जगतां उत्पत्तिः लयश्च कदाचित् अभवत्। एष एव ध्यानिनां ध्यानं, मोक्षकामिनां च मोक्षः; तत्रैव लयं यान्ति, तस्मात् पुनः पुनः जायन्ते। क्षणाः, मुहूर्ताः, दिवसाः, रात्रयः, पक्षाः, मासाः, संवत्सराः, ऋतवः, युगानि च—एते सर्वे नित्यं प्रवर्तन्ते। सूर्यं विना कालविभागः नास्ति; कालं विना न कश्चित् क्रमः, न च वह्नेः क्रिया। ऋतुविभागाभावे कुतः पुष्पफलोत्पत्तिः? कुतः धान्यपाकः, तृणौषधिसमूहस्य च संभारः? सूर्यं विना इह लोके स्वर्गे च प्राणिनां क्रियाः न सन्ति; लोकशक्त्या सर्वं सूर्ये प्रविशति, स एव जलस्य चौरः स्मृतः। वर्षं विना सूर्यः न दहति; वर्षं विना न सन्तापयति; वर्षं विना स्वं सीमाम् न प्राप्नोति; जलसम्भवे सूर्यः प्रज्वलति। वसन्ते सूर्यः कपिलवर्णः, ग्रीष्मे सुवर्णवपुः, वर्षासु श्वेतवर्णः, शरदि पीतवर्णः। हेमन्ते ताम्रवर्णः, शिशिरे रक्तवर्णः; एवं ऋतुभिः सूर्यस्य वर्णाः प्रकीर्तिताः। ऋतुवर्णप्रभावेण सूर्यः समृद्धिं श्रीं च जनयति; अधुना द्विजश्रेष्ठ, सूर्यस्य सामान्यनामानि वक्ष्यामि। द्वादश नामानि पृथक् पृथक् संकीर्तितानि—आदित्यः, सविता, सूर्यः, मिहिरः, अर्कः, प्रभाकरः, मार्ताण्डः, भास्करः, भानुः, चित्रभानुः, दिवाकरः, रविश्च। विष्णु, धातृ, भगः, पूषा, मित्रः, इन्द्रः, वरुणः, अर्यमन्, विवस्वान्, अंशुमान्, त्वष्टा, पर्जन्यः—एते द्वादश स्मृताः। एवं द्वादश आदित्या पृथग् स्थापिताः, ते मासद्वादश्यां क्रमशः सदा उदयन्ति। चैत्रे विष्णुः प्रकाशते, वैशाखे अर्यमा, ज्येष्ठे विवस्वान्, आषाढे अंशुमान् स्मृतः। श्रावणे पर्जन्यः, प्रौष्ठपदे वरुणः, आश्वयुजे इन्द्रः, कार्तिके धाताः। मार्गशीर्षे मित्रः, पौषे पूषा, माघे भगः, फाल्गुने त्वष्टा प्रकाशते। विष्णुः सदा द्वादशशतानि रश्मीन् वहति; अर्यमा त्रिशतसहस्ररश्मिः; विवस्वान् सप्तद्वयं रश्मीन्, अंशुमान् पञ्चत्रयं; पर्जन्यः, वरुणः, अर्यमा च विवस्वान् इव। त्वष्टा मित्रवत् शतसहस्रैकशतं रश्मीन् वहति; इन्द्रः द्विषड्, धातृ एकादशशतानि। मित्रः सहस्ररश्मिः, पूषा नवशतानि; उत्तरायणकाले रश्मयः वर्धन्ते। दक्षिणायने पुनः रश्मयः ह्रस्यन्ते; एवं सहस्ररश्मयः सूर्यलोकात् अनुग्रहम् वहन्ति। एवं चतुर्विंशतिनामानि विस्तरेण उक्तानि; अन्यत् सहस्रं अपि प्रोक्तम्। हे प्रजापते, ये जनाः तेन सहस्रनाम्ना सूर्यं स्तुवन्ति, तेषां कः पुण्यः, कः परः पन्थाः इति। शृणु, द्विजश्रेष्ठ, नित्यसारं—एषा शुभा सहस्रनामस्तोत्रपाठः पर्याप्तः। ये नामानि गुह्यानि, शुद्धानि, शुभानि, तानि भास्करस्य वक्ष्यामि। विकर्तनः, विवस्वान्, मार्ताण्डः, भास्करः, रविः, लोकदीपकः, श्रीमान्, लोकचक्षुः, महेश्वरः; लोकसाक्षी, त्रैलोक्यनाथः, स्रष्टा, संहर्ता, तमोनाशकः, दाहकः, तापकरः, शुद्धः, सप्ताश्वरथः; रश्मिकरः, ब्रह्मा, सर्वदेवपूजितः—एते एकविंशतिनामानि रविस्तवः प्रीयते। सः आरोग्यदः, धनधन्ययशःप्रदः, स्तोत्रराजः, त्रिलोक्यां प्रसिद्धः। यः कश्चिद् द्विजश्रेष्ठः प्रातः सायं वा, उदयास्तमयसंध्यायाम्, शुचिः सन् सूर्यं स्तौति, स सर्वपापैः विमुच्यते। यत् किञ्चित् मानसिकम्, वाचिकम्, कायिकम्, कर्मजं वा—तत् सर्वं एकस्य पाठेन सूर्यसन्निधौ नश्यति। एकस्य मन्त्रस्य जपः, हविर्दानम्, सन्ध्योपासना, धूपमन्त्राः, जलार्पणमन्त्राः, हविर्मन्त्राश्च—एवमेव। अन्नदानं, दानं, नमस्कारः, प्रदक्षिणा—एष महामन्त्रः पूज्यते, सर्वपापहरः, शुभदः। अतः, द्विजाः, प्रयत्नेन सर्वे, एषः वरदः देवः एतेन स्तोत्रेण स्तूयताम्, स एव सर्वकामफलदः। एषः गुणरहितः, नित्यः देवः, यं त्वया सूर्यरूपेण निरूपितम्, सः पुनः द्वादशधा जातः—यथा ते वचनेभ्यः श्रुतम्। सूर्यस्य तेजः, रश्मयः, महाप्रभा च कथं स्त्रियाः गर्भे जाताः? अत्र अस्माकं महान् संशयः। दक्षस्य षष्टिः कन्याः आसन्; अदिति, दिति, दनुः, विनता, अन्याश्च।