नारद महर्षे! मया ते गुप्तभागः सम्यक् उद्घाटितः, यथा मम भक्त्या त्वया अपि परमं स्मृतं, देवानां ऋषीणां च प्राचीनानां च, सर्वे वरदं सूर्यं परमात्मानं पूजयन्ति। पूर्वं ह्येष नारदाय सूर्येण कथितः, अद्य त्वं द्विजश्रेष्ठ, मया अपि सूर्यस्य कथा पुनः कथिता। एषा कथा यथार्हं मया सम्यक् निवेदिता, द्विजश्रेष्ठ, सूर्यभक्तायैव दातव्या, अन्यथा न कदाचन। यः एतां कथां नित्यं पठति, वा यः शृणोति, स निश्चितं सहस्ररश्मिं सूर्यं प्रवेशति, अस्य विषये न संशयः। रोगग्रस्तः वा दुःखितः वा, सूर्यकथाश्रवणेन मुक्तिम् आप्नोति; विद्यायाः इच्छुकः ज्ञानं च कामितं फलम् अपि प्राप्नोति। यः एतां पठति, ऋषे, स त्वरितं स्वमार्गं प्राप्नोति; यं कामं यच्छति, स निश्चितं तं लभते। तस्मात् त्वं सदा जगत्कर्तारं विधातारं लोकनाथं पूण्यं सूर्यं स्मर। ऋषिसत्तम, सर्वे त्रैलोक्यस्य मूलं सूर्ये अस्ति; तस्मात् देवासुरमानुष्याः सर्वे इदं विश्वं उत्पन्नं। एषा सर्वव्यापिनी प्रभा रुद्रस्य, उपेन्द्रस्य, महेन्द्रस्य, ब्राह्मणश्रेष्ठस्य, दिविस्थस्य, महातेजस्विनां च। सूर्य एव सर्वस्य आत्मा, लोकानां नाथः, देवदेवः, प्राणिनां स्वामी, त्रैलोक्यस्य मूलं परमं च देवता। यज्ञे सम्यक् स्थापितं हविः अग्नौ सूर्यं प्राप्नोति; सूर्यतः वर्षा उत्पन्ना, वर्षात् अन्नं, अन्नात् सर्वे प्राणीणि। सर्वं सूर्यतः जातं, तत्र एव लयं गच्छति; लोकानां सृष्टिः लयश्च पूर्वं सूर्यतः अभवत्। एषा ध्यानं योगिनां, मोक्षः मोक्षकामिनां; तत्रैव लयम् आप्नुवन्ति, तत्रैव पुनः पुनः जन्मं प्राप्नुवन्ति। क्षणाः, मुहूर्ताः, दिनानि, रात्रयः, पक्षाः, मासाः, वर्षाणि, ऋतवः, युगानि—एतानि सर्वे नित्यं सन्ति। सूर्यं विना कालविभागः नास्ति; कालं विना क्रमः नास्ति, न च अग्निस्य क्रिया। ऋतुविभागं विना कुतः पुष्पफलानि? कुतः धान्यपाकः, तृणौषधिसम्पत्तिः च? सूर्यं विना प्राणिनां दिवि भूमौ च क्रियाः न सन्ति; लोकशक्त्या सर्वं सूर्यं प्राप्नोति, जलचोरं सूर्यं। वर्षं विना सूर्यः न दहति, न तर्पयति, न सीमां प्राप्नोति; जलसमेतः सूर्यः दीप्तिमान् भवति। वसन्ते सूर्यः पिङ्गलः, ग्रीष्मे सुवर्णवर्णः, वर्षासु श्वेतः, शरदि पीतवर्णः। हेमन्ते ताम्रवर्णः, शिशिरे रक्तः; ऋतुभिः उत्पन्नाः सूर्यस्य वर्णाः इति कथिताः। ऋतुवर्णस्वभावैः सूर्यः समृद्धिं श्रीं च ददाति। द्विजश्रेष्ठ, सूर्यस्य सामान्यनामानि वक्ष्यामि। द्वादश नामानि पृथक्, यानि सम्पूर्णं वदामि—आदित्यः, सविता, सूर्यः, मिहिरः, अर्कः, प्रभाकरः, मार्तण्डः, भास्करः, भानुः, चित्रभानुः, दिवाकरः, रविः—एतानि द्वादश सामान्यनामानि ज्ञेयानि। विष्णुः, धात्रः, भगः, पूषा, मित्रः, इन्द्रः, वरुणः, अर्यमन्, विवस्वान्, अंशुमान्, त्वष्टा, पर्जन्यः—एते द्वादश स्मृताः। एते द्वादश आदित्याः पृथक् स्थापिता, द्वादश मासेषु क्रमशः उदयन्ति। चैत्रे विष्णुः, वैशाखे अर्यमन्, ज्येष्ठे विवस्वान्, आषाढे अंशुमान् स्मृतः। श्रावणे पर्जन्यः, प्रौष्ठपदे वरुणः, आश्वयुजे इन्द्रः, कार्त्तिके धात्रः। मार्गशीर्षे मित्रः, पौषे पूषा, माघे भगः, फाल्गुने त्वष्टा दीप्तिमान्। विष्णुः सदा द्वादशशतैः रश्मिभिः दीप्तिमान्; अर्यमन् सहस्रत्रिशतैः रश्मिभिः। विवस्वान् द्विसप्त रश्मिभिः, अंशुमान् पञ्चत्रिभिः; पर्जन्यः, वरुणः, अर्यमन् विवस्वान् सदृशः। त्वष्टा मित्रवत् सहस्रशतैः रश्मिभिः दीप्तिमान्; इन्द्रः द्विषट्, धात्रः एकादशशतैः रश्मिभिः। मित्रः सहस्ररश्मिः, पूषा नवशतैः; उत्तरायणे सूर्यरश्मयः वर्धन्ते। दक्षिणायने पुनः सूर्यरश्मयः क्षीयन्ते; एवं सूर्यलोकात् सहस्ररश्मयः अनुग्रहं ददति। एवं एतेषां चतुर्विंशति नामानि विस्तरेण उक्तानि; अन्यः सहस्रः अपि उद्घोषितः। प्राणिनां नाथ, सूर्यस्य सहस्रनाम्ना स्तोत्रेण यः पुण्यं, यः परममार्गः, तस्य विवरणं शृणु। ऋषिसत्तम, शाश्वतं तत्त्वं शृणु—एतत् शुभं सहस्रनामस्तोत्रं पाठयितुं पर्याप्तम्। गूढानि, विशुद्धानि, शुभानि नामानि ते कथयामि; भास्करस्य नामानि शृणु। विकर्तनः, विवस्वान्, मार्तण्डः, भास्करः, रविः, लोकदीपकः, श्रीमान्, लोकचक्षुः, महेश्वरः। लोकसाक्षी, त्रैलोक्यनाथः, स्रष्टा, संहर्ता, तमःनाशकः, दाहकः, तापकः, विशुद्धः, सप्ताश्ववाहनः।